Tọa lạc tại trung tâm phường 13, quận 5 (TP. Hồ Chí Minh), chợ hóa chất Kim Biên tồn tại nhiều năm nay trở thành trung tâm phân phối các loại hóa chất công nghiệp đi các khu vực, tỉnh, thành lân cận. Điều đáng nói là, các hóa chất công nghiệp này lại được sử dụng vô tội vạ cho nhiều loại thực phẩm hằng ngày ảnh hưởng tới sức khỏe con người và tiềm ẩn nhiều nguy cơ bất ổn. Thế nhưng, việc quản lý các kiốt, cửa hàng hóa chất ở đây vẫn đang bị thả nổi…
Mua hóa chất công nghiệp dễ hơn mua rau!
Dừng chân trước chợ Kim Biên, hình ảnh đầu tiên chúng tôi ghi nhận được là những cửa hàng bày bán hóa chất đủ loại được đựng trong can nhựa lớn, nhỏ và những túi nilon. Ngay sát phòng làm việc của Ban quản lý chợ cũng có một cửa hàng hóa chất bày la liệt các can hóa chất bán cùng với các túi hương liệu, phẩm màu. Dạo quanh chợ, cả 4 mặt đều có các kiốt, thậm chí là công ty TNHH hóa chất tập trung ở đường Kim Biên, Vạn Tượng, Phan Văn Khỏe.
 Nhiều cửa hàng, công ty TNHH kinh doanh hóa chất ở chợ Kim Biên. |
Trong vai người mua hàng, tôi ghé vào một cửa hiệu hóa chất nằm ngay mặt tiền chợ Kim Biên. Chị chủ vồn vã chào mời: “Chú mua gì, chất tẩy vải, tẩy thức ăn, dầu gội đầu hay bóng vỏ xe? Ở chỗ tôi loại nào cũng có. Nếu cần chú vào hẳn đây mà xem”. Bước vào bên trong, tôi thực sự choáng ngợp bởi một gian nhà toàn thùng, can hóa chất công nghiệp. Thì ra, bên ngoài cửa hiệu bày bán mấy thứ hương liệu thực phẩm, phụ gia nước rửa chén, dầu gội đầu… nhưng bên trong là cả một “kho” hóa chất độc hại dùng lẫn cho thực phẩm. Hầu hết các mặt hàng ở đây đều không có nguồn gốc, nhãn mác mà chủ yếu do pha trộn, tự chế. Một số can nhựa được chủ nhân ghi tên ở bên ngoài cho dễ nhận như: xá xị, bồ kết, bóng vỏ xe, tẩy vải mềm Magnesium Sunlfate nhưng cũng không ít can chứa đầy hóa chất xanh nhạt, trắng đục, lờ lờ chẳng ai biết phân biệt ra sao ngoại trừ chủ nhân của nó. Chị bán hàng không ngần ngại giới thiệu với tôi: “Chú cứ nói định dùng hóa chất vào việc gì, tôi tư vấn cho”. Biết khó có thể xem không, tôi đành giả bộ: “Tôi muốn tẩy trắng một số thực phẩm khô”. Chị ta tặc lưỡi: “Thế mà không nói ngay. Mấy thứ đó tôi bày ngay trên kệ gỗ. Nhà chú mở quán ăn hả?”. “Vâng, bán lặt vặt ấy mà”. Với tay lấy một cái bình nhỏ đưa tôi, chị chủ cửa hàng nói: “Chú tẩy cùi dừa, bì heo, ngó sen, khoai tây gọt vỏ, rau các loại, trắng ngon, xong tuốt. 150.000đồng, rẻ hơn chỗ khác”. Nhìn kỹ mấy dòng chữ ngoằn nghoèo, tôi ngạc nhiên: “Sao lại là chất tẩy vải sợi?”. Chị ta trố mắt nhìn tôi: “Chú này lạ nhỉ! Chất tẩy công nghiệp dùng được cả cho thực phẩm thông thường. Chưa mua bao giờ à?”. Tôi cười trừ, tiện thể hỏi luôn mấy thứ nữa. Chị ta hồ hởi khoe công dụng của các mặt hàng mà theo chị “rất hữu dụng cho tôi khi mở quán ăn”. Chẳng hạn như gói hương thịt heo, hương bò hầm dùng để nấu lẩu, nấu phở. Chỉ cần cho một gói nhỏ vào 10 lít nước sôi là có ngay một nồi nước lèo hương vị chẳng khác gì ninh… 5kg xương ống(!). Thậm chí, một ít hóa chất Sulfite tẩy trắng mủ cao su có thể tẩy trắng da heo, bò, bê ôi thiu, biến những miếng thịt bỏ đi thành miếng thịt “tươi ngon” chỉ trong… hơn chục phút! Ngoài ra, ở đây còn có cả các loại hương liệu ca cao, hương liệu cà phê, hương liệu cam, chanh… dùng để pha chế nước giải khát giống y chang đồ thật! Rồi các loại nước phụ gia hoa hướng dương, hoa thạch thảo, hoa ngọc lan… cũng được đóng thành từng can, bày bán nhan nhản.
Không cấm, cũng không… quản nổi
Theo quan sát của chúng tôi, tại chợ Kim Biên có 17 sạp kinh doanh các loại hương liệu màu dùng trong chế biến thực phẩm với trên 50 mặt hàng hiện đang được bày bán. Như vậy, chỉ cần có nhu cầu và có tiền là có thể mua được thứ hương liệu, phẩm màu, hóa chất mình cần ở bất cứ cửa hàng, kiốt hóa chất nào tại chợ Kim Biên. Người bán chỉ cốt thu lợi nhuận, người mua chỉ cốt được việc cho mình. Chẳng ai quan tâm tới công dụng thực của nó. Họ cố tình dùng sai mục đích bất chấp sức khỏe của người sử dụng. Ấy là chưa kể, mỗi lần tiếp xúc với hóa chất gạn từ can lớn ra can nhỏ có mùi khó chịu, người không quen chắc chắn chóng mặt, buồn nôn, nhất là loại hóa chất tẩy trắng dừa.
 Hóa chất được đựng trong can nhựa và túi nilon như thế này. |
Thời gian qua, mặc dù Sở Y tế và Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm thành phố tăng cường kiểm tra tại các kiốt nhưng tình trạng bày bán hóa chất tràn lan vẫn ngang nhiên tồn tại. Trong những mẫu thực phẩm có sử dụng hóa chất tại chợ Kim Biên đã phát hiện nhiều loại hóa chất độc hại dùng để tẩy trắng, ướp lạnh, giữ tươi, pha chế… Theo bà Lưu Thị Kim Nhung, Trưởng Ban quản lý chợ Kim Biên, thì các cửa hiệu bán hóa chất đều có giấy phép của Sở Kế hoạch và Đầu tư thành phố. Các mặt hàng họ kinh doanh không thuộc nhóm bị cấm nhưng cũng không loại trừ việc lén lút buôn bán các hóa chất độc hại mà cơ quan chức năng chưa phát hiện ra. Để ngăn chặn tình trạng này nếu chỉ thông qua kiểm tra, phát hiện xử lý thì sẽ rất khó giải quyết triệt để bởi giữa người bán, người mua luôn có thỏa thuận ngầm và họ cố tình lờ đi công dụng chính của hóa chất khiến nó trở nên có hại. Mặt khác, kinh doanh hóa chất mang lại thu nhập cao do “lách” thuế nhập hóa chất công nghiệp để được hưởng thuế suất thấp, giá rẻ nhưng khi bán ra với giá “phụ gia cao cấp” nên thu về nhiều lợi nhuận. Những nguyên nhân trên khiến các tiểu thương viện đủ lý do để không phải chuyển đổi ngành nghề kinh doanh mà vẫn bám trụ buôn bán hóa chất.
Thiết nghĩ, các loại hóa chất cũng có rất nhiều tác dụng quan trọng trong đời sống con người nên xét về khía cạnh nào đó là cần thiết. Tuy nhiên, đây là mặt hàng có liên quan trực tiếp tới sức khỏe người dân, mong rằng các cơ quan chức năng quản lý, giám sát chặt chẽ, không thể để tình trạng buôn bán, sử dụng hóa chất trong thực phẩm bừa bãi như hiện nay, đã có nhiều trường hợp ngộ độc nguy hiểm đến tính mạng vì thức ăn, đồ uống có “hương liệu” kiểu này.
Bài và ảnh: HOÀNG ĐÌNH THÀNH