Tuy nhiên, rối loạn lipid máu còn liên quan đến tổng thể chế độ ăn, cân nặng, vận động, di truyền và nhiều yếu tố sức khỏe khác. Vì vậy, ngay cả người ăn chay hoặc ít ăn thịt vẫn có thể có cholesterol hoặc triglyceride tăng cao.
Mỡ máu cao, hay rối loạn lipid máu, là tình trạng bất thường một hoặc nhiều thành phần lipid trong máu, thường gặp như LDL-C (cholesterol xấu), triglyceride tăng hoặc HDL-C (cholesterol tốt) thấp. Đây là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng của xơ vữa động mạch và bệnh tim mạch.
1. Không ăn thịt vẫn có thể tăng mỡ máu
Thịt đỏ, nội tạng động vật, thực phẩm nhiều chất béo bão hòa và đồ chiên rán có thể góp phần làm tăng LDL-C. Tuy nhiên, đây không phải là nguyên nhân duy nhất gây rối loạn lipid máu.
Một người không ăn thịt nhưng thường xuyên sử dụng nước ngọt, trà sữa, bánh kẹo, đồ ăn chế biến sẵn hoặc ăn quá nhiều tinh bột tinh chế vẫn có thể dư thừa năng lượng và tăng triglyceride. Một số thực phẩm chay cũng có thể chứa nhiều dầu, đường hoặc năng lượng nếu được chế biến dưới dạng đồ chiên, bánh ngọt, món ăn chế biến sẵn.
Đặc biệt, triglyceride có thể tăng khi chế độ ăn có nhiều đường bổ sung và carbohydrate tinh chế, nhất là trong bối cảnh thừa năng lượng. Vì vậy, khi xét nghiệm triglyceride tăng, không nên chỉ tập trung vào lượng thịt đã ăn mà cần xem xét toàn bộ khẩu phần.
2. Những yếu tố khác làm tăng mỡ máu
Rối loạn lipid máu có thể xuất hiện do nhiều nguyên nhân. Di truyền là một yếu tố quan trọng, đặc biệt ở những trường hợp cholesterol tăng rất cao từ sớm hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch sớm.
Đồ chay chiên rán vẫn có thể góp phần làm tăng mỡ máu. Ảnh DK
Ngoài ra, thừa cân, béo phì, ít vận động, hút thuốc, uống nhiều rượu bia, đái tháo đường và một số bệnh lý như suy giáp, bệnh thận, bệnh gan cũng có thể ảnh hưởng đến chuyển hóa lipid. Một số thuốc cũng có thể làm thay đổi nồng độ lipid máu.
Do đó, không nên cho rằng chỉ cần bỏ thịt hoặc chuyển sang ăn chay là có thể kiểm soát mỡ máu.
3. Ăn gì để kiểm soát mỡ máu?
Chế độ ăn đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát rối loạn lipid máu. Thay vì loại bỏ hoàn toàn thịt động vật, nên xây dựng khẩu phần đa dạng, ưu tiên thực phẩm ít chất béo bão hòa và giàu chất xơ.
Người có cholesterol LDL-C cao nên hạn chế mỡ động vật, da gia cầm, thịt nhiều mỡ, bơ, các sản phẩm sữa nhiều chất béo và những món chiên rán thường xuyên. Có thể thay thế một phần chất béo bão hòa bằng chất béo không bão hòa từ cá, các loại hạt, quả bơ và dầu thực vật.
Rau xanh, trái cây nguyên quả, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt cung cấp chất xơ, giúp chế độ ăn cân đối hơn. Với người có triglyceride cao, cần đặc biệt chú ý đến lượng đường bổ sung, nước ngọt, bánh kẹo, trà sữa và carbohydrate tinh chế.
Rượu bia cũng cần được hạn chế, đặc biệt ở người triglyceride tăng cao. Uống rượu có thể làm triglyceride tăng và ở một số trường hợp làm tăng nguy cơ viêm tụy cấp khi triglyceride đã ở mức rất cao.
4. Không nên cực đoan khi ăn chay
Ăn chay có thể được xây dựng theo hướng lành mạnh nếu bảo đảm đầy đủ protein, chất béo thiết yếu, vitamin, khoáng chất và chất xơ. Tuy nhiên, ăn chay không đồng nghĩa với ăn ít năng lượng hoặc tự động giúp giảm cholesterol.
Một số chế độ ăn chay có nhiều đồ chiên, thực phẩm chế biến sẵn, tinh bột tinh chế hoặc đường vẫn có thể gây tăng cân và rối loạn chuyển hóa. Ngược lại, việc kiêng khem quá mức cũng có thể dẫn đến thiếu một số dưỡng chất.
Vì vậy, người ăn chay nên đa dạng nguồn protein từ đậu nành, đậu và các loại hạt; ưu tiên ngũ cốc nguyên hạt, rau xanh, trái cây và chất béo lành mạnh. Những trường hợp có bệnh lý đặc biệt hoặc chế độ ăn hạn chế nghiêm ngặt nên được tư vấn dinh dưỡng để tránh thiếu chất.
5. Kiểm tra mỡ máu để tìm đúng nguyên nhân
Rối loạn lipid máu thường không gây triệu chứng rõ ràng nên nhiều người chỉ phát hiện khi xét nghiệm máu. Xét nghiệm lipid máu thường đánh giá cholesterol toàn phần, LDL-C, HDL-C và triglyceride.
Mục tiêu điều trị không giống nhau ở mọi người mà phụ thuộc vào nguy cơ tim mạch tổng thể. Vì vậy, khi phát hiện mỡ máu cao, người bệnh không nên tự ý áp dụng chế độ ăn kiêng quá mức hoặc sử dụng thực phẩm bổ sung thay cho điều trị.
Duy trì cân nặng hợp lý, tăng cường vận động, không hút thuốc, hạn chế rượu bia và lựa chọn thực phẩm lành mạnh là những yếu tố quan trọng. Với người có nguy cơ tim mạch cao hoặc mức lipid tăng đáng kể, bác sĩ có thể chỉ định thuốc hạ lipid máu phù hợp.
