Kịch múa là một loại hình nghệ thuật đỉnh cao, được ví như nhạc giao hưởng trong âm nhạc hay tiểu thuyết trong văn học. Được coi là loại hình nghệ thuật kén khán giả, bị xem là thứ nghệ thuật phụ họa trên các sân khấu ca nhạc, kịch múa Việt đang muốn khẳng định vị trí của mình trong dòng chảy hiện đại với những tìm tòi, thử nghiệm mới.
Ký ức vàng son
Trong ký ức của các nghệ sĩ Việt Nam cũng như công chúng khoảng gần 50 năm về trước vẫn còn nguyên vẹn cảm xúc từ những vở kịch múa hoành tráng như Ngọn lửa Nghệ Tĩnh, Tấm Cám (1960), Rừng thương núi nhớ (1965), Bà má miền Nam, Chị Sứ (1972), Theo cờ giải phóng... cùng tên tuổi các nghệ sĩ Việt Nam nổi tiếng ngày đó như: Thái Ly, Chu Thúy Quỳnh, Phùng Nhạn, Thanh Nga, Anh Nghiêm, Mạnh Hùng, Minh Tiến, Trần Minh... thể hiện.
 Vở kịch múa Chiến thắng mùa hoa đào. |
Các vở diễn Ngọn lửa Nghệ Tĩnh, Tấm Cám và các vở khác đã được Nhà nước trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh. Một số vở như: Huyền thoại mẹ, Chị Sứ, Cánh chim biên giới, Ngọc trai đỏ, Lục Vân Tiên - Kiều Nguyệt Nga... được xếp vào các cụm tác phẩm được Giải thưởng Nhà nước. Rồi một thời gian dài sau đó, kịch múa Việt trở nên nép bóng, dần dần "yếu đi". Đến tận những năm cuối của thế kỷ XX mới bắt đầu xuất hiện trở lại trên sàn diễn với những vở kịch múa như: Lục Vân Tiên - Kiều Nguyệt Nga, Vĩnh biệt hoa anh túc, Hồng hoang cùng một số trích đoạn Hồ thiên nga, Romeo và Juliet.
Kịch múa đã thực sự hồi sinh?
Năm 2006, Hội nghệ sĩ Múa VN đã dàn dựng 4 vở kịch múa hoành tráng với kinh phí lớn là: Chuyện tình non sông, Một thời và mãi mãi, Đất nước, Nguồn sáng.
Trong hội diễn ca múa nhạc chuyên nghiệp toàn quốc, mọi người đều bất ngờ trước tác phẩm Nguồn sáng của biên đạo múa Anh Phương - Hồng Phong (Nhà hát Nhạc vũ kịch Việt Nam) bởi sự kết hợp hiệu quả giữa múa hiện đại Việt Nam và ballet thế giới. Thực ra, đây là một sự "làm mới" bởi năm 2004, Nguồn sáng được khai sinh với đặc trưng hoàn toàn của múa Việt Nam hiện đại nhưng không tạo ấn tượng đặc biệt. 5 năm sau, các nhà biên kịch quyết thử nghiệm với những đôi giày múa cứng của nghệ thuật ballet. Những động tác kỹ thuật của múa cổ điển châu Âu thực sự làm tác phẩm của người Việt bay bổng và hiệu quả hơn.
Hướng đến Đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội, vừa qua tại Nhà hát Lớn, Nhà hát thể nghiệm thuộc Trường ĐH Sân khấu & Điện ảnh Hà Nội đã cho ra mắt vở kịch múa Chiến thắng mùa hoa Đào của nghệ sĩ Tuyết Minh. Đây là vở kịch múa lịch sử đầu tiên của Việt Nam, có quy mô lớn, hoành tráng, sử dụng ngôn ngữ múa dân gian đương đại để thể hiện nội dung ca ngợi người anh hùng áo vải Quang Trung. Vở diễn gồm 3 hồi, 8 cảnh, quy tụ trên 70 gương mặt trẻ của đoàn múa Khám phá, Nhà hát Thể nghiệm ĐHSKĐAHN và 30 nhân viên hậu cần, biểu diễn liên tục trong 1 tiếng rưỡi.
Trong tình hình không có đất diễn thường xuyên với nghệ thuật múa đỉnh cao, nhiều diễn viên ballet đành chạy sô, múa minh họa cho những tiết mục ca nhạc. Nhiều người đổ lỗi tại khán giả bây giờ chỉ thích xem hài kịch, xem phim chứ mấy ai bỏ tiền ra đến nhà hát chỉ để xem múa. Họ vẫn có ý nghĩ đơn giản rằng múa chỉ là minh họa, nép bóng các ca khúc trong một chương trình ca nhạc. Thế nhưng, theo ý kiến của các nghệ sĩ lão thành hoạt động trong kịch múa thì 5 năm trở lại đây, tác phẩm múa trong nước đã bộc lộ những yếu tố thử nghiệm bằng cách đan xen nhiều cách thể hiện. Đó là do các nghệ sĩ trẻ được đi nhiều, học hỏi nhiều từ các bạn bè quốc tế, không chỉ biết múa dân gian mà còn có thể múa ballet, hiện đại, múa tính cách... Khi vào nghề, bằng cách vận dụng vốn kiến thức đa dạng ấy, họ dễ dàng tìm ra cách thể hiện mới mang cá tính riêng cho dù có người không thích bởi nó hơi khác so với cách biểu đạt truyền thống. Sử dụng ngôn ngữ tổng hợp khiến các biên đạo múa trẻ bộc lộ được sức sống mới, cũng như tâm tư tình cảm của con người hiện đại trong những tác phẩm mang tính thời sự. Tuy nhiên, một số tác phẩm vẫn còn sống sượng, thiếu sự thống nhất hữu cơ trong việc kết hợp vũ điệu vơi truyện kịch và âm nhạc.
Quỳnh Nga