Vi khuẩn ở những nơi mắt thường không nhìn thấy
- Vi khẩn ở những nơi mắt thường không nhìn thấy
- Phải làm sao để giảm tác nhân gây bệnh truyền sang người khác?
- 1. Tách người bệnh và tăng thông thoáng
- 2. Làm sạch trước, khử khuẩn sau
- Những nơi cần chú ý để tránh lây lan nguồn bệnh
- 1. Phòng ngủ và nhà vệ sinh của người bệnh
- 2. Quần áo, khăn, ga giường của người bệnh
- Lưu ý khi sử dụng hóa chất khử khuẩn
Theo các nghiên cứu, nhà vệ sinh là một trong những khu vực có mật độ vi khuẩn rất cao mà mắt thường không nhìn thấy: vi khuẩn E. coli, Salmonella, Staphylococcus aureus… và nhiều loại nấm mốc đều được phát hiện trên sàn, bồn rửa mặt, trên tường và cả không khí trong phòng tắm.
Trong nghiên cứu "Bacterial Contamination of Public and Household Restrooms" (2025, CP Gerba et al.), kết quả cho thấy: Số lượng vi khuẩn hiếu khí và coliform trong nhà vệ sinh hộ gia đình cao hơn 10-100 lần so với nhà vệ sinh công cộng.
Nghiên cứu "Comparative Study of the Microbial Flora of the Sanitary Environment in University Toilets" (công bố vào năm 2020 - đăng trên Journal of Environmental Protection) ở một trường đại học ở Bờ Biển Ngà, kết quả cho thấy: Vi khuẩn Escherichia spp. chiếm khoảng 51,51%; Salmonella spp. chiếm 4,54% ở bề mặt nhà vệ sinh; E. coli khoảng 21,17%.
GS.TS Nguyễn Tiến Dũng - nguyên Trưởng khoa Nhi, Bệnh viện Bạch Mai nhấn mạnh: "Hiện nay, tại một số địa phương, việc thiếu thốn về cơ sở vật chất, nguồn nước trong nhà vệ sinh không đảm bảo khiến mật độ vi khuẩn trong không khí, trên các bề mặt phát triển mạnh, từ đó dẫn tới tỷ lệ các bệnh lây truyền qua đường hô hấp cũng tăng lên".
Một nghiên cứu trên tạp chí Physics of Fluids năm 2023 cho biết: xả nước bồn cầu có thể đẩy tới 60% giọt bắn ra khoảng 1 mét vào không khí. Chúng có thể được hít vào phổi, gây viêm nhiễm. Một nghiên cứu chỉ ra rằng vòi hoa sen và bồn tắm – nơi ẩm thấp, thậm chí chứa vi khuẩn Legionella, có thể dẫn tới viêm phổi nặng.
Phải làm sao để giảm tác nhân gây bệnh truyền sang người khác?
Khi trong nhà có người bệnh, điều quan trọng không phải là biến căn nhà thành môi trường vô khuẩn mà là giảm những cơ hội để tác nhân gây bệnh truyền sang người khác. Vậy nên bắt đầu từ đâu?
1. Tách người bệnh và tăng thông thoáng
Nếu điều kiện gia đình cho phép, người bệnh nên nghỉ ngơi ở một phòng riêng và hạn chế tiếp xúc gần với những thành viên khỏe mạnh, đặc biệt là trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người có nguy cơ diễn biến nặng khi mắc bệnh.
Với các bệnh đường hô hấp, CDC khuyến cáo người bệnh nên ở nhà và tránh xa những người khác trong gia đình khi đang có triệu chứng. Khi các triệu chứng cải thiện và đã hết sốt ít nhất 24 giờ mà không dùng thuốc hạ sốt, người bệnh có thể trở lại hoạt động bình thường nhưng vẫn nên thực hiện thêm các biện pháp phòng lây nhiễm trong những ngày tiếp theo.
Không gian người bệnh nghỉ ngơi cũng cần được thông thoáng. Có thể mở cửa sổ hoặc cửa ra vào phù hợp để tăng trao đổi không khí, đồng thời tránh để luồng khí từ khu vực người bệnh thổi trực tiếp sang người khác.
Nếu không thể bố trí phòng riêng, nên hạn chế thời gian tiếp xúc gần, giữ khoảng cách khi có thể và tăng cường thông khí. Với bệnh đường hô hấp, các biện pháp như vệ sinh tay, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, đeo khẩu trang phù hợp trong những tình huống cần thiết và làm sạch các bề mặt thường xuyên tiếp xúc cần được thực hiện đồng thời.
2. Làm sạch trước, khử khuẩn sau
Đây là nguyên tắc quan trọng nhưng thường bị bỏ qua.
Làm sạch là dùng nước, xà phòng hoặc chất tẩy rửa để loại bỏ bụi bẩn, chất hữu cơ và phần lớn vi sinh vật khỏi bề mặt. Khử khuẩn là sử dụng sản phẩm hóa chất phù hợp để tiêu diệt các vi sinh vật còn lại trên bề mặt.
Theo CDC, trong sinh hoạt thông thường, làm sạch bằng xà phòng và nước hoặc chất tẩy rửa thường đã đủ. Khử khuẩn thường cần được cân nhắc khi có người đang mắc bệnh hoặc người bệnh vừa sử dụng không gian đó. Đặc biệt, bề mặt cần được làm sạch trước vì bụi bẩn và các chất cặn có thể làm giảm hiệu quả của hóa chất khử khuẩn.
Do đó, khi vệ sinh phòng người bệnh, không nên vừa thấy bề mặt có bụi hoặc vết bẩn đã lập tức xịt dung dịch khử khuẩn lên. Hãy lau sạch trước, sau đó mới khử khuẩn nếu cần, đồng thời tuân thủ đúng hướng dẫn về nồng độ và thời gian tiếp xúc ghi trên nhãn sản phẩm.
Những bề mặt được chạm vào nhiều lần trong ngày nên được ưu tiên, chẳng hạn tay nắm cửa, công tắc điện, mặt bàn, tay cầm tủ lạnh, vòi nước, bồn cầu, điều khiển, điện thoại và các thiết bị dùng chung.
Những nơi cần chú ý để tránh lây lan nguồn bệnh
1. Phòng ngủ và nhà vệ sinh của người bệnh
Nếu người bệnh sử dụng nhà vệ sinh riêng, nên vệ sinh khu vực này thường xuyên, đặc biệt các vị trí tiếp xúc nhiều như tay nắm cửa, vòi nước, nút xả, nắp và bề mặt bồn cầu.
Trong trường hợp phải dùng chung nhà vệ sinh, cần tăng cường làm sạch những bề mặt tiếp xúc thường xuyên và chú ý vệ sinh tay sau khi sử dụng. Người chăm sóc cũng nên hạn chế mang tay lên mắt, mũi, miệng trong quá trình vệ sinh.
Đối với phòng ngủ, không cần liên tục phun hóa chất vào không khí. Thay vào đó, tập trung vào các bề mặt mà người bệnh thường xuyên chạm vào, giữ phòng thông thoáng và vệ sinh đồ dùng phù hợp với hướng dẫn của nhà sản xuất.
2. Quần áo, khăn, ga giường của người bệnh
Quần áo, khăn, ga giường của người bệnh không nên được giũ mạnh làm phát tán bụi hoặc chất bẩn ra không khí. Nên thu gom và giặt theo hướng dẫn trên nhãn của từng loại vải, đồng thời rửa tay sau khi xử lý đồ bẩn.
Không nhất thiết phải giặt riêng mọi loại đồ dùng của người bệnh nếu không có yêu cầu đặc biệt từ cơ sở y tế hoặc hướng dẫn đối với từng bệnh. Quan trọng là xử lý đồ bẩn một cách vệ sinh, không để tiếp xúc không cần thiết với người khác và làm sạch tay sau đó.
Với những bệnh có đường lây đặc thù, chẳng hạn một số bệnh gây tiêu chảy hoặc nôn ói, việc vệ sinh nhà cửa, nhà vệ sinh, đồ dùng và tay cần được thực hiện nghiêm ngặt hơn theo hướng dẫn y tế. Không nên áp dụng một công thức khử khuẩn giống nhau cho mọi bệnh truyền nhiễm.
Lưu ý khi sử dụng hóa chất khử khuẩn
Một trong những sai lầm đáng lo ngại nhất là pha nhiều loại hóa chất với nhau với suy nghĩ “càng nhiều chất càng sạch”. Đây là việc tuyệt đối không nên làm.
CDC khuyến cáo không trộn thuốc tẩy chứa chlorine với các chất tẩy rửa hoặc chất khử khuẩn khác, bởi hỗn hợp này có thể tạo ra hơi độc nguy hiểm khi hít phải. Khi sử dụng thuốc tẩy hoặc sản phẩm khử khuẩn, cần bảo đảm thông thoáng, đọc kỹ nhãn và sử dụng đúng hướng dẫn của nhà sản xuất.
Cũng không nên tự ý tăng nồng độ hóa chất hoặc rút ngắn thời gian tiếp xúc so với hướng dẫn. Một sản phẩm chỉ có tác dụng khử khuẩn khi được sử dụng đúng loại bề mặt, đúng nồng độ và đủ thời gian tiếp xúc.
Đặc biệt, không phun hóa chất khử khuẩn trực tiếp lên người, vật nuôi, thực phẩm hoặc sử dụng hóa chất theo những cách không được nhà sản xuất hướng dẫn. Hóa chất vệ sinh cần được cất ngoài tầm với của trẻ em.