Kèm với việc thông qua Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Nghị quyết về thi hành Bộ luật Hình sự (sửa đổi) cũng được thông qua.
Bộ luật mới có hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Nghị quyết về thi hành Bộ luật Hình sự (sửa đổi) có hiệu lực từ ngày 3/12/2026.
Theo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), hình phạt tử hình được bỏ đối với 6 tội danh, gồm: bạo loạn, mua bán trái phép chất ma túy, hiếp dâm người dưới 16 tuổi, tội ác chống loài người, tội phạm chiến tranh và khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân – tội danh được nhập vào tội khủng bố.
Như vậy, hình phạt tử hình chỉ còn được áp dụng đối với 4 tội danh: phản bội Tổ quốc, giết người, khủng bố và sản xuất trái phép chất ma túy.
Còn tại Nghị quyết về thi hành Bộ luật Hình sự (sửa đổi) thì quy định, kể từ ngày Bộ luật Hình sự năm 2026 được công bố, không áp dụng hình phạt tử hình khi xét xử đối với các tội danh mà bộ luật mới đã bỏ hình phạt này.
Đối với những bản án tử hình đã tuyên trước ngày công bố bộ luật mới nhưng chưa thi hành, nếu người bị kết án phạm các tội danh đã được bỏ hình phạt tử hình, sẽ không tiếp tục thi hành án. Chánh án Tòa án nhân dân tối cao ra quyết định chuyển hình phạt tử hình thành tù chung thân.

Quốc Hội thông qua Bộ luật Hình sự sửa đổi. Ảnh: Cổng thông tin điện tử Quốc Hội.
Theo luật sư Hoàng Hà (Đoàn Luật sư TP Hồ Chí Minh), đây là quy định chuyển tiếp rất quan trọng, thể hiện nguyên tắc áp dụng chính sách hình sự có lợi cho người phạm tội, kể cả khi họ đã bị kết án bằng bản án có hiệu lực pháp luật.
Cụ thể, đối với những người đã bị tuyên án tử hình về các tội danh mà Bộ luật Hình sự năm 2026 loại bỏ hình phạt tử hình, nếu chưa thi hành án thì sẽ không tiếp tục thi hành hình phạt này.
Chánh án Tòa án nhân dân tối cao có thẩm quyền ra quyết định chuyển hình phạt tử hình thành tù chung thân. Người bị kết án không được miễn trách nhiệm hình sự hay đương nhiên được trả tự do mà vẫn phải chấp hành hình phạt tù chung thân.
Luật sư Hoàng Hà cho hay, điểm đáng chú ý là chính sách này được áp dụng kể từ ngày Bộ luật Hình sự năm 2026 được công bố, theo Nghị quyết về việc thi hành Bộ luật vừa được Quốc hội thông qua, chứ không phải chờ đến ngày 1/3/2027 khi Bộ luật mới có hiệu lực.
Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 3/12/2026. Về bản chất pháp lý, đây không phải việc phủ nhận bản án đã tuyên, mà là điều chỉnh hình phạt theo chính sách hình sự mới có lợi hơn.
Việc này phù hợp với nguyên tắc nhân đạo, bảo đảm người đã bị kết án không phải chịu một hình phạt mà Nhà nước đã quyết định loại bỏ đối với tội danh tương ứng. Cũng theo luật sư Hoàng Hà, ý nghĩa lớn nhất của quy định không chỉ nằm ở việc cứu một người khỏi hình phạt tử hình, mà còn ở sự nhất quán của chính sách hình sự.
Khi pháp luật đã xác định tù chung thân là hình phạt nghiêm khắc nhất cần thiết đối với một tội danh thì không có lý do tiếp tục thi hành hình phạt tử hình đối với người đã bị kết án trước đó chỉ vì thời điểm xét xử khác nhau.