Thời gian gần đây, trên thị trường sách truyện xuất hiện nhiều bộ truyện tranh về lịch sử Việt Nam của các nhà xuất bản lớn. Đây là một tín hiệu đáng mừng, một hướng đi đáng khích lệ trong bối cảnh dư luận đang xôn xao, lo ngại về những lỗ hổng kiến thức lịch sử của thế hệ trẻ. Tuy nhiên, để những cuốn truyện tranh phản ánh đúng lịch sử, phát huy hết lợi thế về thể loại và được độc giả đón nhận thì lại không phải là chuyện dễ!
Những “hạt sạn” không nên có
Một điều đáng mừng là những bộ truyện tranh lịch sử như Tranh truyện màu lịch sử Việt Nam (13 cuốn), Các vị vua hiền (5 cuốn), Hào kiệt đất phương Nam (20 cuốn), Đại Cồ Việt, Vạn Xuân (NXB Kim Đồng) hay Lịch sử Việt Nam bằng tranh (NXB Trẻ), Một thuở nước non này (NXB Giáo dục)… đã được các bậc phụ huynh và học sinh đón nhận, hứng thú tìm đọc. Tuy nhiên, điều đáng tiếc là trong một số cuốn, có thể “bắt lỗi” và “nhặt sạn” khá nhiều chi tiết nhầm lẫn về kiến thức lịch sử.
 |
Một độc giả chia sẻ trên mạng Diễn đàn lịch sử Việt Nam: “Đọc truyện thì rất hay, hình ảnh cũng bắt mắt, nhưng có điểm thấy hơi kì kì: toàn bộ nhân vật người Việt trong truyện đều có hình xăm! Đành rằng người Việt có tục xăm mình từ thời Hùng Vương dựng nước, nhưng đến thế kỷ 19 thì tục ấy không còn phổ biến như hình ảnh mà truyện thể hiện”.
Trong truyện tranh lịch sử, việc họa sĩ nhầm lẫn y phục của triều đại này sang triều đại kia không phải là không có. Điều này được lý giải là do họa sĩ thiếu sự hiểu biết về lịch sử và văn hóa dân tộc. Nhưng cũng có những trường hợp họa sĩ vẽ theo kiểu “lấy được” nên đã để lại những “hạt sạn” không đáng có. Hơn một năm trước, báo Lao động có bài Hai Bà Trưng mà như vậy sao phản ánh hình ảnh Hai Bà trong cuốn Trưng nữ vương khởi nghĩa Mê Linh của NXB Giáo dục bị thô kệch hóa đến mức phản cảm. Sau đó, NXB này lại cho ra cuốn Hai Bà Trưng và cuộc khởi nghĩa chống quân đô hộ nhà Hán. Cùng chủ đề, NXB Kim Đồng thì có cuốn Hai Bà Trưng.Điều đáng nói là hình ảnh Hai Bà trong mỗi cuốn sách khác nhau một trời một vực. Ở cuốn này, giống các thiếu nữ manga của truyện tranh Nhật, cuốn kia y hệt như người Tàu, cuốn còn lại thì giống... dân tộc mông muội thuở hồng hoang!
Đó là chưa kể, một tình trạng khá phổ biến trong các cuốn truyện tranh VN nói chung và truyện tranh lịch sử nói riêng là ngôn ngữ đối thoại giữa các nhân vật chưa được trau chuốt. Hình ảnh, trang phục của nhân vật còn mang màu sắc của truyện tranh Nhật Bản, Hàn Quốc. Cốt truyện đôi khi đậm “chất” hiện đại, khi thì thái quá các yếu tố hài hước, gây phản cảm.
Chuyển tải lịch sử dân tộc qua những cuốn truyện tranh sinh động được xem là hướng đi tích cực trong việc định hướng thị hiếu thẩm mỹ và góp phần giải quyết tình trạng “mù lịch sử” dân tộc trong một bộ phận không nhỏ học sinh hiện nay. Tuy nhiên, dù với bất kỳ cách làm nào thì khi động chạm đến kiến thức lịch sử cũng không thể làm bừa, làm ẩu. Bởi chỉ một chút cẩu thả, thiếu hiểu biết cũng sẽ trở thành lợi bất cập hại.
 Truyện tranh lịch sử rất cần độ chính xác cao. |
Nhiều đòi hỏi khắt khe
Không phải ngẫu nhiêu mà trong nhiều cuộc thi vẽ truyện tranh cho thiếu nhi, cả trăm tác phẩm dự thi không có lấy một tác phẩm vẽ truyện tranh đề tài lịch sử. Lý do chủ yếu khiến nhiều họa sĩ né tránh mảng đề tài này là họ thiếu tư liệu lịch sử để có thể hoàn thành tác phẩm mô tả lịch sử. Họa sĩ Phạm Công Thành - Trường ĐH Mỹ thuật HN cho biết: “Truyện tranh lịch sử đòi hỏi ở người họa sĩ những kiến thức lịch sử sâu rộng – điều không phải họa sĩ nào cũng sẵn có. Có một thực tế là đội ngũ vẽ truyện tranh Việt Nam hiện nay được trả lương khá thấp (một kịch bản 32 trang chỉ nhận được 1,5 triệu đồng chưa kể tiền bút, mực) nên việc vẽ nhanh, vẽ ẩu, vẽ... copy đâu đó mỗi chỗ một tý là điều không tránh khỏi”. Làm ảnh hưởng đến chất lượng của cả một nền truyện tranh đã đành, việc tái hiện tình tiết, không gian lịch sử, nhân vật anh hùng dân tộc một cách khôi hài, thiếu nghiêm túc hoặc thô thiển còn có thể dẫn đến những hậu họa khôn lường, làm sai lệch về nhận thức của cả một thế hệ.
Về mặt nội dung, truyện tranh lịch sử đòi hỏi người biên soạn phải vừa bám sát lịch sử, trung thành với các sự kiện và diễn biến lịch sử, lại vừa xây dựng được cốt truyện hấp dẫn, nhân vật điển hình với ngôn ngữ, lời thoại trong sáng, phù hợp từng giai đoạn lịch sử và lứa tuổi độc giả. Điều này cũng là một thách thức không nhỏ, yêu cầu người biên soạn phải đầu tư nhiều công sức và tâm huyết.
Hơn nữa, để có thể mang đến cho lớp độc giả nhỏ tuổi những ấn phẩm văn hóa lịch sử có giá trị, các nhà xuất bản cũng cần thận trọng hơn trong khâu biên tập, thẩm định chất lượng của từng cuốn truyện tranh lịch sử trước khi in ấn và phát hành ra thị trường. Đây không chỉ là cách để giữ “thương hiệu” cho các nhà xuất bản mà còn là cách để giữ gìn và bảo lưu những giá trị lịch sử tốt đẹp của dân tộc.
Liên Nhi