Nhà máy Hàng không Komsomolsk-on-Amur (Nga) đã hoàn thành 20 chiếc đầu tiên trong đơn đặt hàng 48 tiêm kích Su-35 dành cho Iran. Các máy bay hiện vẫn được lưu giữ tại Nga trong khi Tehran thanh toán chi phí bảo quản, còn việc bàn giao cho Lực lượng Hàng không Vũ trụ Nga được cho là sẽ chậm từ 2 đến 3 năm để ưu tiên thực hiện hợp đồng xuất khẩu.
Máy bay Su-35 của Không quân Nga. (Ảnh: CC)
Nguyên nhân chủ yếu nằm ở năng lực sản xuất. Toàn bộ tiêm kích Su-35 đều được chế tạo tại duy nhất một cơ sở là Nhà máy Hàng không Komsomolsk-on-Amur ở vùng Viễn Đông. Đây cũng chính là nơi sản xuất tiêm kích tàng hình Su-57, khiến hai chương trình phải chia sẻ cùng một dây chuyền lắp ráp.
Trước năm 2022, nhà máy này chỉ sản xuất khoảng 14 chiếc Su-35 mỗi năm. Sau khi mở rộng quy mô, tăng ca và tuyển thêm nhân lực, sản lượng được cho là đã tăng lên khoảng 20 chiếc mỗi năm. Dù vậy, mức sản xuất này vẫn khá khiêm tốn so với lượng đơn hàng ngày càng lớn mà nhà máy phải đảm nhận.
Theo các tài liệu được cho là bị rò rỉ từ tập đoàn quốc phòng Rostec, Iran đã đặt mua 48 chiếc Su-35 với lịch bàn giao từ năm 2026 đến năm 2028. Cùng thời điểm, Algeria cũng được cho là đặt mua Su-57 và Su-34, trong khi Ethiopia dự kiến nhận thêm sáu chiếc Su-35. Mặc dù các tài liệu này chưa được xác minh độc lập, chúng cho thấy dây chuyền sản xuất của Nga đang phải gánh khối lượng công việc rất lớn.
Khác với Algeria, quốc gia được cho là nhận các máy bay được chế tạo cho Ai Cập nhưng bị hủy hợp đồng vì các lệnh trừng phạt của Mỹ, toàn bộ 48 chiếc Su-35 dành cho Iran đều phải được sản xuất mới. Điều này đồng nghĩa dây chuyền lắp ráp sẽ phải dành đáng kể năng lực cho hợp đồng xuất khẩu, thay vì phục vụ nhu cầu của Không quân Nga.
Áp lực càng lớn hơn khi cùng một nhà máy còn phải sản xuất Su-57. Theo hợp đồng ký năm 2019, Nga dự kiến tiếp nhận 76 chiếc Su-57 trước năm 2028. Đến đầu năm 2025 mới chỉ có khoảng 19 chiếc được bàn giao, thấp hơn nhiều so với tiến độ đặt ra. Trong khi đó, Algeria được cho là cũng đã ký hợp đồng mua Su-57, còn Iran nhiều lần được nhắc đến như một khách hàng tiềm năng của loại tiêm kích tàng hình này. Gần đây, Iran đã mua 12 chiếc Su-30SM2 đã qua sử dụng từ các đơn vị đang hoạt động của Không quân Nga.
Bên cạnh đó, xuất khẩu vũ khí của Nga đã sụt giảm mạnh trong những năm gần đây. Theo Tổ chức phân tích Jamestown Foundation (Mỹ), giá trị xuất khẩu quốc phòng của Nga đã giảm khoảng 92% trong giai đoạn 2021–2024. Trong bối cảnh đó, hợp đồng Su-35 với Iran được xem là một trong số ít thỏa thuận lớn còn mang lại nguồn thu ngoại tệ cho ngành công nghiệp quốc phòng Nga.
Một số chuyên gia Nga cho rằng, việc ưu tiên xuất khẩu không đồng nghĩa Không quân Nga gặp khủng hoảng. Từ năm 2009 đến nay, Nga đã tiếp nhận hơn 150 chiếc Su-35, trong khi số máy bay bị mất trong xung đột được ước tính không quá lớn. Đồng thời, lực lượng này vẫn tiếp tục nhận thêm Su-30SM2, Su-34 và Su-57 từ các chương trình sản xuất khác.
Việc dành dây chuyền Su-35 để hoàn thành các hợp đồng xuất khẩu trong vài năm có thể giúp duy trì nguồn thu cho ngành công nghiệp quốc phòng, qua đó hỗ trợ việc phát triển các chương trình máy bay chiến đấu khác.
Su-35 từng gặp khó khăn trên thị trường quốc tế khi nhiều hợp đồng với Ai Cập, Indonesia và một số nước khác bị hủy bỏ do sức ép từ các lệnh trừng phạt của Mỹ. Ngoài Trung Quốc với đơn hàng 24 chiếc, rất ít quốc gia thực sự tiếp nhận loại tiêm kích này.
