Sau khi vụ xả trộm hàng trăm ngàn m3 chất thải nguy hại chưa qua xử lý ra sông Thị Vải bị phát hiện vào tháng 9/2008, Công ty cổ phần hữu hạn Vedan Việt Nam (Công ty Vedan) đã nhanh chóng nộp hơn 127 tỷ đồng phí bảo vệ môi trường. Ngược lại, Công ty Vedan viện vào các lý do khác nhau vẫn “cố tình quên” bồi thường cho những thiệt hại của 7.158 hộ nông dân sống trong lưu vực dòng sông này phải chịu đựng qua hàng chục năm.
Bồi thường vì thiện chí?
Trực tiếp hứng chịu luồng nước ô nhiễm của sông Thị Vải, hàng trăm hộ nông dân làm nghề đánh bắt nuôi trồng thủy hải sản tại huyện Cần Giờ, TP.Hồ Chí Minh đã nhiều lần trắng tay.
Điều tra của Viện Môi trường và Tài nguyên (thuộc Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh đã xác định có 2.123,2 ha diện tích nuôi trồng, đánh bắt thủy sản của huyện Cần Giờ nằm trong vùng bị ô nhiễm nghiêm trọng và vùng bị ô nhiễm do ảnh hưởng nguồn nước bị nhiễm bẩn của sông Thị Vải. Căn cứ vào số liệu này, ngày 1/6/2010, Thường trực UBND TP. Hồ Chí Minh đã có văn bản số 2537/UBND-ĐTMT yêu cầu Công ty Vedan bồi thường thiệt hại cho 839 hộ dân của huyện Cần Giờ với số tiền là hơn 45 tỷ đồng.
Tuy nhiên sau một tuần xem xét, trả lời báo chí chiều 7/6/2010, đại diện Công ty Vedan lại cho rằng khoản thiệt hại của người dân huyện Cần Giờ là khó chứng minh. Để giải quyết nhanh vụ việc, Công ty Vedan Việt Nam sẽ hỗ trợ 7 tỷ đồng. Đây là khoản hỗ trợ thiện chí. Để làm rõ hơn về điều này, Công ty Vedan Việt Nam sẽ có văn bản gửi các cơ quan chức năng.
Cách bồi thường kiểu trả treo này của Công ty Vedan cũng được áp dụng đối với nông dân tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu sau khi cơ quan chức năng của địa phương có văn bản yêu cầu phải bồi thường hơn 53 tỷ đồng cho thiệt hại của 1.255 hộ dân. Trả lời yêu cầu này, Công ty Vedan chỉ đồng ý hỗ trợ 10 tỷ đồng cho hàng ngàn hộ dân sống dưới hạ lưu sông Thị Vải thuộc địa bàn các xã Mỹ Xuân, Phú Mỹ, Phước Hòa, Tân Phước - huyện Tân Thành, nơi hứng chịu thiệt hại rất lớn do nguồn nước ô nhiễm sông Thị Vải.
 Một ao nuôi tôm tại huyện Cần Giờ phải bỏ hoang vì nguồn nước ô nhiễm sông Thị Vải. |
Sẽ kiến nghị xử lý nghiêm
Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về giải quyết vụ việc Công ty Vedan gây ô nhiễm sông Thị Vải tại Công văn số 3469/VPCP-KGVX ngày 27/5/2009, Bộ Tài nguyên và Môi trường (TM&MT) đã phối hợp và hướng dẫn các địa phương xác định mức độ thiệt hại do ô nhiễm sông Thị Vải.
Việc đền bù cho nông dân chỉ thành công nếu cơ quan chức năng và người đại diện cao nhất của Công ty Vedan thống nhất được mức đền bù cũng như kế hoạch thực hiện, ngày 27/5/2010, Bộ TM&MT đã có Công văn số 1905/BTNMT-TCMT mời ông Yang Tou Hsiung, Chủ tịch HĐQT Công ty Vedan (là người có thẩm quyền cao nhất) sang Việt Nam tham dự cuộc họp giải quyết bồi thường thiệt hại cho người dân. Tuy nhiên, ông Yang Tou Hsiung đã từ chối với lý do bận công tác và đề nghị cử đại diện công ty tại Việt Nam dự họp.
Theo đánh giá của Bộ TM&MT: Công ty Vedan đã cam kết chịu trách nhiệm chi trả bồi thường thiệt hại về kinh tế và môi trường, đồng thời hỗ trợ người dân trong khu vực bị ảnh hưởng do chất thải của công ty gây ra theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, những diễn biến trên đây cho thấy tinh thần, thái độ và trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho người dân của Công ty Vedan rất kém, đã gây bức xúc cho nhân dân, bất bình trong dư luận xã hội.
Để xử lý dứt điểm vụ việc, Bộ TM&MT đã chính thức thông báo nếu Công ty Vedan không chấp nhận đền bù cho nông dân thì sẽ tổ chức thanh tra toàn diện việc chấp hành pháp luật về tài nguyên và môi trường đối với tất cả các nhà máy của Vedan trên lãnh thổ Việt Nam và kiên quyết xử lý nghiêm các vi phạm theo quy định của pháp luật Việt Nam. Ngoài ra, Bộ TM&MT sẽ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ thu hồi diện tích đất của 21 hồ thấm nước thải sử dụng không đúng mục đích; thu hồi giấy phép đầu tư nâng công suất 2-3 lần đối với 3 nhà máy sản xuất hóa chất cơ bản xút, axít và nhà máy chế biến tinh bột sắn của Công ty Vedan.
Thùy Trang