18.800 người tử vong mỗi năm vì khói thuốc thụ động
Theo ước tính từ Nghiên cứu Gánh nặng Bệnh tật Toàn cầu mới nhất được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) trích dẫn, sử dụng thuốc lá gây khoảng 103.000 ca tử vong mỗi năm tại Việt Nam. Trong đó, khoảng 84.500 người tử vong do hút thuốc chủ động và 18.800 người tử vong do hút thuốc thụ động.
Những con số này cho thấy tác hại của thuốc lá không dừng lại ở người trực tiếp sử dụng. Khói thuốc trong môi trường có thể trở thành mối nguy đối với những người xung quanh, ngay cả khi họ chưa từng hút thuốc.
Khói thuốc trong môi trường có thể trở thành mối nguy đối với những người xung quanh, ngay cả khi họ chưa từng hút thuốc. Ảnh: Website Bệnh viện K
Đáng chú ý, phụ nữ Việt Nam có tỷ lệ hút thuốc thấp hơn nam giới nhưng lại chịu mức phơi nhiễm với khói thuốc thụ động đáng kể. Theo WHO, khoảng 48,2% phụ nữ thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc thụ động tại nhà và 25,4% phụ nữ hít phải khói thuốc thụ động tại nơi làm việc.
Như vậy, với nhiều phụ nữ, nơi đáng lẽ an toàn nhất - chính ngôi nhà - lại có thể trở thành nơi họ thường xuyên phải tiếp xúc với khói thuốc.
Khói thuốc thụ động chứa nhiều chất độc hại có thể xâm nhập vào hệ hô hấp và ảnh hưởng đến nhiều cơ quan trong cơ thể.
Ở người không hút thuốc, phơi nhiễm thường xuyên với khói thuốc làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh nghiêm trọng. Hút thuốc thụ động được xác định là một trong những yếu tố làm tăng nguy cơ đột quỵ; các ước tính cho thấy nguy cơ đột quỵ có thể tăng khoảng 20–30%.
Không chỉ vậy, người không hút thuốc thường xuyên hít phải khói thuốc cũng có nguy cơ ung thư phổi cao hơn. Theo tài liệu chuyên môn, hút thuốc thụ động làm tăng nguy cơ ung thư phổi ở người không hút thuốc khoảng 20–30% so với những người không phơi nhiễm.
Điều đó có nghĩa, việc một người hút thuốc trong phòng khách, phòng ngủ, nơi làm việc hay trên phương tiện giao thông không chỉ ảnh hưởng đến chính họ mà còn đưa những người xung quanh vào tình trạng phơi nhiễm với các chất độc hại.
Trẻ em là đối tượng chịu tổn thương đặc biệt
Nếu người trưởng thành đã phải chịu nhiều nguy cơ từ khói thuốc thụ động thì trẻ em còn dễ bị tổn thương hơn. Phổi của trẻ chưa phát triển hoàn thiện và nhạy cảm hơn với các chất kích thích, chất độc trong khói thuốc. Trẻ có cha mẹ hút thuốc có thể bị ảnh hưởng đến chức năng phổi và dễ gặp nhiều vấn đề sức khỏe.
Phơi nhiễm với khói thuốc thụ động ở trẻ em có liên quan đến các bệnh viêm đường hô hấp, hen, viêm tai giữa, hội chứng đột tử ở trẻ sơ sinh, suy giảm phát triển chức năng phổi và nhiều vấn đề sức khỏe khác.
Đáng lo ngại hơn, trẻ càng tiếp xúc với khói thuốc thường xuyên thì nguy cơ mắc bệnh hô hấp càng tăng.
Tác hại của thuốc lá thụ động đối với trẻ có thể bắt đầu từ trước khi trẻ được sinh ra. Việc người mẹ hút thuốc hoặc thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc trong thời kỳ mang thai có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi và chức năng phổi sau này.
Theo các số liệu trong tài liệu chuyên môn, trẻ sơ sinh có mẹ tiếp xúc thụ động với khói thuốc khi mang thai có cân nặng khi sinh trung bình thấp hơn khoảng 200 gram so với những trẻ khác.
Đây là một trong những lý do môi trường không khói thuốc cần được xây dựng không chỉ sau khi trẻ chào đời mà ngay từ thời kỳ mang thai.
Một trong những hậu quả nghiêm trọng nhất liên quan đến phơi nhiễm khói thuốc là hội chứng đột tử ở trẻ sơ sinh. Đây là tình trạng trẻ nhỏ tử vong đột ngột, thường xảy ra khi ngủ, mà không tìm thấy nguyên nhân bệnh lý rõ ràng sau khi đã tiến hành đánh giá cần thiết.
Theo tài liệu, tỷ lệ đột tử ở trẻ em từng phơi nhiễm với khói thuốc trong thời kỳ bào thai hoặc giai đoạn sơ sinh cao hơn trẻ không phơi nhiễm từ 1,4 đến 8,5 lần. Con số này cho thấy việc bảo vệ trẻ khỏi khói thuốc cần được coi là một biện pháp bảo vệ sức khỏe thiết yếu, đặc biệt trong gia đình có trẻ nhỏ.
Viêm đường hô hấp cấp tính là một trong những nhóm bệnh phổ biến nhất ở trẻ em. Khói thuốc thụ động có thể đi sâu vào đường dẫn khí và phế nang, gây kích ứng, viêm và làm tình trạng bệnh hô hấp trở nên nặng hơn.
Trẻ có cha, mẹ hoặc người thân trong gia đình hút thuốc có nguy cơ mắc bệnh hô hấp cấp tính cao hơn, đồng thời nguy cơ cũng tăng theo mức độ và thời gian tiếp xúc với khói thuốc.
Không chỉ các bệnh cấp tính, phơi nhiễm khói thuốc còn liên quan đến những triệu chứng hô hấp kéo dài như ho, nhiều đờm và khò khè. Các nghiên cứu dịch tễ học cho thấy trẻ sơ sinh có cha, mẹ hoặc chỉ mẹ hút thuốc có nguy cơ mắc các triệu chứng hô hấp mạn tính cao hơn khoảng 1,2–1,5 lần so với trẻ khác.
Với trẻ đã mắc hen, khói thuốc thụ động còn là yếu tố có thể khiến bệnh trở nên nghiêm trọng hơn. Hen là bệnh hô hấp mạn tính gây sưng, viêm và thu hẹp đường dẫn khí, khiến trẻ thường xuyên khò khè, ho và khó thở. Khi tiếp xúc với khói thuốc, các triệu chứng có thể xuất hiện thường xuyên hơn và bệnh khó kiểm soát hơn.
Theo tài liệu, hút thuốc thụ động có thể làm tăng khoảng 30% số trường hợp hen ở trẻ nhỏ. Phơi nhiễm với khói thuốc cũng làm tăng khoảng 30% tỷ lệ các triệu chứng như ho, khò khè, có đờm và thở nông ở trẻ trong độ tuổi đi học.
Với trẻ mắc hen, tạo dựng môi trường sống hoàn toàn không khói thuốc vì thế là một phần quan trọng trong việc kiểm soát bệnh.
Ngoài ra, các bằng chứng hiện có cho thấy có mối quan hệ nhân quả giữa phơi nhiễm khói thuốc ở trẻ em và các bệnh lý tai giữa, bao gồm viêm tai giữa cấp tính, viêm tai giữa tái phát và chảy mủ tai mạn tính.
Theo tài liệu, trẻ thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc có tỷ lệ viêm tai giữa tái phát cao hơn khoảng 1,3 lần và chảy mủ tai mạn tính cao hơn khoảng 1,4 lần so với trẻ không phơi nhiễm. Đáng lưu ý, viêm tai giữa kéo dài hoặc tái phát có thể ảnh hưởng đến khả năng nghe, từ đó tác động đến quá trình học tập và phát triển của trẻ.
Truyền thông về phòng chống tác hại của thuốc lá. Ảnh: Thái Bình
Một điếu thuốc của người lớn, nhiều người phải hít theo
Tác hại của thuốc lá thụ động không chỉ được đo bằng những cơn ho hay cảm giác khó chịu vì mùi khói. Đó là nguy cơ bệnh tật, suy giảm chức năng phổi và thậm chí tử vong đối với những người không trực tiếp lựa chọn hút thuốc.
Gánh nặng này còn kéo theo những tổn thất kinh tế lớn. Theo WHO, chi phí y tế và kinh tế hàng năm do thuốc lá gây ra tại Việt Nam ước tính lên tới 108.700 tỷ đồng, tương đương 1,14% GDP. Con số này bao gồm cả tổn thất về số lượng và chất lượng lao động do bệnh tật và tử vong sớm.
Như vậy, thuốc lá tạo ra cái giá phải trả không chỉ đối với người hút mà còn đối với gia đình và toàn xã hội...
