Ở một số vùng quê, khi đi chữa bệnh tư, nhiều bác sĩ coi K-cort tôi là thuốc đầu tay chữa bệnh hen, các bệnh về khớp, dị ứng... Mà tôi tốt thật. Cứ dùng là bệnh lui ngay. Thầy thuốc thích, bệnh nhân dùng lại hâm mộ nên không ít người hết lời khen thầy thuốc giỏi, khen tôi hay rồi... sau đó tự ý mua dùng mà chẳng cần thầy thuốc nữa.
Các bệnh như hen, xương khớp lại hay tái phát, nhất là đối với các cụ già thì ôi thôi, tôi được coi là vị thuốc cứu tinh, gối đầu giường của họ. Họ dùng tôi mà không màng tới thời gian dùng bao lâu, liều lượng như thế nào... Bởi vậy mà đã có nhiều trường hợp bị phù, teo cơ, loãng xương, rối loạn tâm thần, giảm khả năng đề kháng của cơ thể làm bộc phát các bệnh tiềm tàng như lao, đái tháo đường. Một số trường hợp dùng tôi kéo dài dẫn tới bệnh glocom...
Tôi còn có tên là triamcinolon, một loại glucocorticoid với rất nhiều dạng dùng trên thị trường như kem bôi, mỡ, bột nhão, lọ tiêm, nhũ dịch, ống tiêm, siro, viên nén, bình xịt mũi định lượng, bình xịt qua miệng có định lượng liều... Tôi được dùng để uống, tiêm bắp hoặc tiêm tại chỗ, hít hoặc bôi ngoài để điều trị các rối loạn cần dùng corticoid: chống viêm, ức chế miễn dịch, chống dị ứng.
Tuy nhiên dùng tôi không dễ, bởi tôi không hiền lành như bạn tưởng. Công dụng của tôi rất hay nhưng các tác dụng phụ lại rất nguy hiểm. Hầu hết các tác dụng phụ này là do tác dụng ức chế trục dưới đồi- tuyến yên- tuyến thượng thận, bao gồm tăng huyết áp, phù, tim to, suy tim sung huyết, thiếu hụt K , nhiễm kiềm, giảm kali huyết. Khi dùng ngoài trên diện rộng, nhất là khi da tổn thương có thể gây tác dụng toàn thân. Thường gặp là giảm kali huyết, giữ natri, phù, tăng huyết áp; yếu cơ, teo cơ... Nguy hiểm hơn, tôi có thể gây suy vỏ thượng thận, triệu chứng giả Cushsing, cân bằng protein giảm, làm cho trẻ chậm lớn, gây đái tháo đường, giảm khả năng đề kháng của cơ thể, teo da và cơ, khó liền vết thương.
Ngay ở liều điều trị tôi đã gây ức chế bài tiết hormon hướng vỏ thượng thận ở tuyến yên gây teo tuyến thượng thận. Ngừng hoặc giảm liều đột ngột, hoặc tăng nhu cầu corticosteroid do stress, nhiễm trùng, chấn thương, phẫu thuật có thể thúc đẩy suy thượng thận cấp. Triệu chứng suy thượng thận là: khó chịu, yếu cơ, thay đổi tâm thần, đau cơ khớp, tróc da, khó thở, chán ăn, buồn nôn, nôn, sốt, hạ đường huyết, hạ huyết áp, mất nước... dẫn đến tử vong nếu ngừng thuốc đột ngột. Một số trường hợp ngừng thuốc lại kích thích bệnh cũ tái phát, viêm mũi hoặc eczema tiềm tàng có thể bộc phát...
Bởi vậy mà cả thầy thuốc và người bệnh phải dùng tôi một cách thận trọng. Trong quá trình dùng tôi, người bệnh cần được kiểm tra thường xuyên các dấu hiệu để điều chỉnh liều khi cần thiết như bệnh tăng lên hoặc nhẹ đi, các stress như chấn thương, phẫu thuật, nhiễm trùng... Đường dùng và liều dùng phải tùy thuộc vào tình trạng bệnh và đáp ứng của người bệnh. Sau khi kết quả mong muốn đạt được nên giảm liều dần dần đến mức thấp nhất và ngừng tôi càng sớm càng tốt. Việc ngừng tôi từ từ cũng phải tùy thuộc vào sự đáp ứng của từng cá thể. Và không được dùng tôi trong các trường hợp quá mẫn với thuốc, nhiễm nấm toàn thân, nhiễm khuẩn nặng cấp tính chưa khống chế được bằng kháng sinh thích hợp hay điều trị ngay từ đầu trạng thái hen... nhé.
Xuân Nguyên