Từ mong muốn giảm cân nhanh đến việc tự điều trị
Tại các phòng khám nội tiết và quản lý cân nặng, bác sĩ ngày càng gặp nhiều trường hợp người bệnh đã thử nhiều biện pháp trên mạng xã hội trước khi tìm đến tư vấn chuyên môn. Điển hình như trường hợp bệnh nhân Tr.V.H, bị thừa cân, béo phì, có tiền đái tháo đường. Bệnh nhân đã duy trì uống giấm táo, ăn hạt chia mỗi ngày và tin rằng mình đang dùng "ozempic tự nhiên" để cải thiện tình trạng thừa cân và giảm đường huyết. Tuy nhiên, sau nhiều tháng, cân nặng và các chỉ số chuyển hóa gần như không cải thiện, người bệnh bắt đầu muốn tự mua thuốc tiêm ozempic giảm cân.
TS.BS.Nguyễn Vinh Quang – chuyên gia nội tiết, đái tháo đường, Phòng khám Bệnh viện Đại học Y Dược 1, TP.HCM cho biết: Đây là tình huống khá nguy hiểm mà bác sĩ thường gặp khi tư vấn về béo phì, tiền đái tháo đường, đặc biệt là khi thông tin về thuốc GLP-1 lan rộng.
Cần nhấn mạnh rằng, hiện không có khái niệm chuyên môn nào mang tên "ozempic tự nhiên". Các thực phẩm có thể góp phần tạo cảm giác no hoặc hỗ trợ chế độ ăn nhưng không thay thế vai trò của thuốc khi đã có chỉ định điều trị. Nếu bệnh nhân nghe theo lời quảng cáo sử dụng thay thế thuốc là một sai lầm nguy hiểm, ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe cũng như làm giảm hiệu quả điều trị bệnh.
Thực phẩm được đưa vào chế độ ăn lành mạnh, hỗ trợ giảm cân nhưng không thể thay thế thuốc Ozempic điều trị béo phì
Thuốc GLP-1 hoạt động khác với tác động của thực phẩm như thế nào?
TS.BS.Nguyễn Vinh Quang cho biết, ozempic là tên thương mại của semaglutide – thuốc kê đơn thuộc nhóm đồng vận thụ thể GLP-1.
GLP-1 (viết đầy đủ là glucagon-like peptide-1, là một hormon nội sinh) được ruột tiết ra sau bữa ăn. GLP-1 vốn là hormone tự nhiên được cơ thể tiết ra sau bữa ăn, tham gia điều hòa cảm giác no và kiểm soát đường huyết. Tuy nhiên, hormone này tồn tại rất ngắn trong cơ thể trước khi bị phân hủy. Vì vậy, dù một số thực phẩm giàu protein, chất xơ hoặc chất béo lành mạnh có thể kích thích GLP-1 ở mức sinh lý, tác dụng này thường ngắn và không thể so sánh với thuốc GLP-1 tác dụng kéo dài.
Còn semaglutide được thiết kế để bắt chước tác dụng của GLP-1 nhưng có thời gian tác dụng kéo dài hơn nhiều. Nhờ thay đổi cấu trúc để kháng phân hủy bởi DPP-4 và gắn với albumin, semaglutide có thời gian bán thải khoảng một tuần, phù hợp với chế độ dùng một lần mỗi tuần.
Nhờ đó, thuốc có thể:
- Giúp giảm lượng thức ăn đưa vào;
- Hỗ trợ kiểm soát cảm giác đói;
- Cải thiện đường huyết;
- Hỗ trợ quản lý cân nặng ở người phù hợp.
Điểm cần lưu ý là đây là tác dụng dược lý đã được nghiên cứu, không tương đương với việc ăn một loại thực phẩm hoặc uống một loại nước nào đó.
Điều trị béo phì hiện đại không chỉ nhằm giảm cân
Một thay đổi lớn trong y học hiện nay là cách nhìn nhận về béo phì. Béo phì không còn được xem đơn thuần là vấn đề ngoại hình, mà được coi là một bệnh mạn tính liên quan đến rối loạn điều hòa năng lượng, nội tiết, hành vi và môi trường sống. Theo TS.BS Nguyễn Vinh Quang, mục tiêu điều trị không chỉ là giảm cân mà còn hướng đến: Giảm nguy cơ tim mạch, cải thiện đường huyết, giảm tích tụ mỡ nội tạng, nâng cao chất lượng cuộc sống, duy trì kết quả lâu dài.
Các thuốc điều trị béo phì nếu được chỉ định luôn cần đi cùng:
- Điều chỉnh chế độ ăn;
- Tăng hoạt động thể lực;
- Thay đổi hành vi;
- Theo dõi y khoa định kỳ.
Béo phì không chỉ là vấn đề thẩm mỹ, mà là bệnh mạn tính, dễ tái phát và cần quản lý lâu dài. Thuốc - nếu được chỉ định, phải đi cùng dinh dưỡng hợp lý, hoạt động thể lực, thay đổi hành vi và theo dõi y khoa.
Semaglutide là thuốc kê đơn, được bác sĩ chỉ định trong trường hợp thừa cân, béo phì sau khi đánh giá các chỉ số cụ thể của mỗi bệnh nhân.
Khi nào nên đi khám để được tư vấn thuốc GLP-1 để giảm cân?
TS.BS.Nguyễn Vinh Quang đưa ra lời khuyên: Người thừa cân hoặc béo phì nên được bác sĩ đánh giá nếu có BMI từ 25 kg/m² trở lên theo tiêu chuẩn châu Á, vòng bụng tăng, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, gan nhiễm mỡ, tiền đái tháo đường, đái tháo đường type 2, bệnh tim mạch, bệnh thận mạn, nghi ngờ ngưng thở khi ngủ hoặc đã thay đổi lối sống trong 3–6 tháng nhưng không đạt mục tiêu.
Việc dùng thuốc trị béo phì cần được cá thể hóa. Bác sĩ sẽ cân nhắc chỉ định, chống chỉ định, lợi ích, nguy cơ, thuốc đang dùng, chi phí, mục tiêu giảm cân và khả năng theo dõi lâu dài. Thuốc GLP-1 không nên dùng chỉ để giảm vài kg vì mục tiêu thẩm mỹ khi không có chỉ định y khoa.
Người bệnh cũng không nên tự mua, tự tiêm hoặc dùng thuốc theo hướng dẫn trên mạng. Một số nhóm cần được đánh giá kỹ trước khi dùng gồm: Phụ nữ mang thai hoặc dự định mang thai, người có tiền sử viêm tụy, bệnh túi mật, bệnh tiêu hóa nặng, bệnh thận kèm nguy cơ mất nước, người đang dùng insulin hoặc sulfonylurea và người sụt cân nhanh không rõ nguyên nhân.
Mời độc giả xem thêm video:
Giảm béo cấp tốc: nên tiêm giảm béo hay hút mỡ?
