Tiểu ra máu là dấu hiệu bất thường của đường tiết niệu, có thể xuất phát từ những nguyên nhân tương đối lành tính nhưng cũng có thể liên quan đến bệnh lý cần được điều trị sớm.
Vì vậy, khi nhận thấy nước tiểu có màu đỏ, hồng hoặc nâu bất thường, người bệnh không nên chủ quan mà cần đi khám để xác định nguyên nhân.
Chủ quan với tiểu ra máu kéo dài, phải cắt toàn bộ bàng quang
Nam bệnh nhân 51 tuổi nhập viện tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức do tiểu ra máu kéo dài. Qua thăm khám và chẩn đoán hình ảnh, các bác sĩ phát hiện khối u bàng quang kích thước khoảng 7 cm, bề mặt có nhiều cặn canxi. Khối u có chân bám rộng khoảng 5 cm và xâm lấn sâu vào lớp cơ thành bàng quang.
Sau khi đánh giá lâm sàng và thực hiện các xét nghiệm cận lâm sàng cần thiết, người bệnh được chẩn đoán ung thư bàng quang giai đoạn muộn, không còn phù hợp với phương án điều trị bảo tồn. Các bác sĩ chỉ định cắt toàn bộ bàng quang kết hợp tạo hình đường tiết niệu.
Ca phẫu thuật do PGS.TS Đỗ Trường Thành, Trưởng khoa Phẫu thuật Tiết niệu, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, cùng ê-kíp thực hiện. Do khối u nằm xa cổ bàng quang, phần niệu đạo lành được bảo tồn, tạo điều kiện để tạo hình bàng quang mới bằng ruột và nối với niệu đạo.
Sau phẫu thuật, sức khỏe người bệnh ổn định và tiếp tục được theo dõi, chăm sóc hậu phẫu.
Tiểu ra máu nguy hiểm thế nào?
Nước tiểu bình thường có màu vàng nhạt đến vàng đậm, tùy thuộc lượng nước uống và tình trạng cơ thể. Khi có hồng cầu xuất hiện trong nước tiểu, tình trạng này được gọi là tiểu máu. Máu trong nước tiểu có thể nhìn thấy bằng mắt thường hoặc chỉ được phát hiện qua xét nghiệm nước tiểu và kiểm tra dưới kính hiển vi.
Tiểu máu có thể xuất hiện một lần rồi hết nhưng cũng có thể tái diễn. Mức độ máu nhìn thấy bằng mắt thường không phản ánh chính xác mức độ nghiêm trọng của bệnh. Do đó, ngay cả khi không đau hoặc triệu chứng nhanh chóng biến mất, người bệnh vẫn nên được đánh giá y tế nếu tình trạng tái diễn hoặc không rõ nguyên nhân.
Tiểu ra máu có thể là dấu hiệu của nhiều bệnh lý đường tiết niệu cần được thăm khám. Ảnh AI.
Một số nguyên nhân gây tiểu ra máu
Sỏi đường tiết niệu
Sỏi có thể hình thành tại thận, niệu quản hoặc bàng quang khi các chất khoáng trong nước tiểu kết tinh và tích tụ. Khi sỏi di chuyển hoặc cọ xát vào niêm mạc đường tiết niệu, niêm mạc có thể bị tổn thương và gây chảy máu.
Tiểu máu do sỏi có thể đi kèm đau quặn vùng hông lưng, đau lan xuống bụng dưới hoặc bẹn, tiểu buốt, tiểu rắt. Tuy nhiên, một số trường hợp có sỏi nhưng triệu chứng không điển hình.
Tùy vào vị trí, kích thước sỏi và mức độ tắc nghẽn, bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp theo dõi hoặc điều trị phù hợp.
Nhiễm trùng đường tiết niệu
Nhiễm trùng đường tiết niệu cũng là nguyên nhân thường gặp gây tiểu máu. Vi khuẩn, trong đó E. coli là một tác nhân phổ biến, có thể xâm nhập vào đường tiết niệu và gây viêm.
Người bệnh thường có các biểu hiện như tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu nhiều lần, đau vùng bụng dưới hoặc nước tiểu đục, có mùi bất thường. Một số trường hợp có thể xuất hiện máu trong nước tiểu.
Nếu nhiễm trùng lan lên thận, người bệnh có thể sốt, rét run, đau vùng hông lưng, buồn nôn hoặc nôn. Đây là tình trạng cần được thăm khám và điều trị kịp thời để hạn chế biến chứng.
Bệnh lý tại thận và đường tiết niệu
Tiểu máu có thể liên quan đến nhiều bệnh lý tại thận, bàng quang hoặc các cơ quan khác của hệ tiết niệu, trong đó có viêm cầu thận, bệnh thận kẽ, tổn thương đường tiết niệu và các khối u ở thận, bàng quang hoặc những vị trí khác.
Đặc biệt, ung thư đường tiết niệu có thể không gây triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn sớm. Tiểu máu, nhất là tiểu máu không đau và tái diễn, là dấu hiệu cần được chú ý. Tùy trường hợp, người bệnh có thể xuất hiện thêm đau vùng hông lưng, rối loạn tiểu tiện, mệt mỏi hoặc sụt cân.
Không nên hiểu rằng mọi khối u ở thận đều là ung thư hoặc khối u lành tính sẽ chuyển thành ác tính. Việc xác định bản chất khối u cần dựa trên thăm khám, chẩn đoán hình ảnh và các xét nghiệm cần thiết.
Chấn thương và vận động gắng sức
Chấn thương vùng thận, bụng, chậu hoặc cơ quan tiết niệu có thể gây tiểu ra máu. Tình trạng này cần được đánh giá, đặc biệt sau tai nạn, va đập mạnh hoặc chấn thương thể thao.
Tiểu ra máu cũng có thể xuất hiện sau vận động gắng sức, thường được gọi là tiểu máu do vận động. Tình trạng này có thể tự hết sau khi nghỉ ngơi, nhưng không nên mặc nhiên cho rằng mọi trường hợp tiểu máu sau vận động đều vô hại.
Nếu tiểu ra máu kéo dài, tái diễn hoặc kèm đau, sốt, chóng mặt hay các triệu chứng bất thường khác, người bệnh cần đi khám để loại trừ nguyên nhân bệnh lý.
Một số bất thường về mạch máu thận
Một số bệnh lý mạch máu tại thận cũng có thể gây tiểu ra máu, chẳng hạn tổn thương mạch máu, dị dạng mạch, huyết khối tĩnh mạch thận hoặc một số bệnh viêm mạch.
Các bệnh lý này có thể không biểu hiện rõ ràng trong giai đoạn đầu và thường cần thực hiện các xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu để xác định.
Vì vậy, người bệnh không nên tự chẩn đoán nguyên nhân tiểu ra máu dựa trên màu sắc nước tiểu hoặc một vài triệu chứng đơn lẻ.
Khi nào cần đi khám ngay?
Khi phát hiện nước tiểu có máu, người bệnh nên đi khám, đặc biệt khi tình trạng không rõ nguyên nhân, tái diễn hoặc đi kèm các triệu chứng khác.
Cần đến cơ sở y tế sớm khi tiểu máu kèm đau dữ dội vùng hông lưng hoặc bụng, sốt và rét run, bí tiểu, có nhiều cục máu đông trong nước tiểu, chóng mặt hoặc mệt lả. Trường hợp tiểu máu xuất hiện sau chấn thương mạnh cũng cần được đánh giá kịp thời.
Tiểu ra máu là triệu chứng, không phải một bệnh riêng biệt. Điều trị hiệu quả cần xác định đúng nguyên nhân. Người bệnh không nên tự dùng thuốc, đặc biệt là kháng sinh hoặc các sản phẩm được quảng cáo có tác dụng "lọc thận", "làm sạch đường tiết niệu" khi chưa được bác sĩ thăm khám.
Khi thấy nước tiểu có màu bất thường, nghi ngờ có máu, việc thăm khám sớm sẽ giúp tìm nguyên nhân và điều trị phù hợp, đồng thời tránh bỏ sót những bệnh lý nghiêm trọng của thận và đường tiết niệu.
