Không chỉ trẻ sinh non, RSV cũng có thể khiến trẻ khỏe mạnh diễn biến nguy kịch

RSV - "kẻ tấn công thầm lặng" đối với trẻ nhỏ

Ngày 26/7, Hội Phụ sản Việt Nam tổ chức tọa đàm "Chiến lược chăm sóc cho phụ nữ mang thai: Mẹ chủ động - con được bảo vệ" với sự hỗ trợ khoa học của Pfizer Việt Nam.

Tọa đàm diễn ra trong bối cảnh Hội Phụ sản Việt Nam vừa ban hành hướng dẫn chuyên môn về chủ động phòng ngừa RSV nhằm bảo vệ trẻ ngay từ thai kỳ; đồng thời Cục Bà mẹ - Trẻ em (Bộ Y tế) tiếp tục cập nhật Hướng dẫn quốc gia các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản, trong đó nhấn mạnh vai trò của chăm sóc thai kỳ chủ động trong phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm như RSV, cúm, ho gà, sởi và uốn ván.

Theo các chuyên gia, RSV (virus hợp bào hô hấp) hiện là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây nhiễm trùng đường hô hấp dưới ở trẻ nhỏ trên toàn cầu. Mỗi năm, RSV liên quan tới khoảng 1,4 triệu ca nhập viện và 27.300 trường hợp tử vong ở trẻ dưới 6 tháng tuổi.

Tại Việt Nam, số liệu từ các bệnh viện nhi cho thấy RSV chiếm khoảng 24-48% nguyên nhân gây nhiễm trùng đường hô hấp dưới ở trẻ em. Đặc biệt, nghiên cứu tại Bệnh viện Nhi Trung ương ghi nhận nhóm trẻ dưới 3 tháng tuổi chiếm 42,7% số trường hợp mắc bệnh, tiếp theo là nhóm từ 3-6 tháng tuổi.

Đây cũng chính là giai đoạn được các chuyên gia gọi là "khoảng trống miễn dịch" khi hệ miễn dịch của trẻ chưa hoàn thiện, đường thở còn nhỏ và khả năng tự chống đỡ với các tác nhân gây bệnh còn rất hạn chế.

Không chỉ trẻ có bệnh nền mới có nguy cơ diễn biến nặng

Theo PGS.TS.BS Nguyễn Thị Diệu Thúy - Trưởng Bộ môn Nhi, Đại học Y Hà Nội; Trưởng khoa Nhi, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, RSV là nguyên nhân hàng đầu gây viêm tiểu phế quản và viêm phổi ở trẻ nhỏ.

Hầu hết trẻ đều từng nhiễm RSV trước 2 tuổi, nhưng nhóm dưới 6 tháng tuổi có nguy cơ nhập viện và tử vong cao nhất.

PGS.TS Nguyễn Thị Diệu Thúy cho biết, hai năm đầu đời là giai đoạn hệ hô hấp của trẻ vẫn tiếp tục hoàn thiện. Nếu mắc viêm tiểu phế quản trong thời gian này, quá trình phát triển của phổi có thể bị ảnh hưởng, làm tăng nguy cơ khò khè tái diễn, nhiễm trùng hô hấp nhiều lần và hen phế quản sau này.

Những trẻ thường xuyên mắc bệnh hô hấp sẽ có xu hướng sử dụng kháng sinh nhiều hơn, kéo theo nguy cơ rối loạn hệ vi sinh đường ruột, ảnh hưởng đến dinh dưỡng, sự phát triển thể chất và chất lượng cuộc sống lâu dài.

Một số nghiên cứu cho thấy khoảng 4% trẻ sau nhiễm RSV có nguy cơ gặp các di chứng hô hấp kéo dài, đặc biệt trong bối cảnh ô nhiễm môi trường và các bệnh dị ứng ngày càng gia tăng. Điều đáng lưu ý, theo các chuyên gia, quan niệm RSV chỉ nguy hiểm với trẻ sinh non hoặc có bệnh nền là chưa đầy đủ.

PGS.TS Nguyễn Thị Diệu Thúy dẫn chứng, khoảng 81,2% trẻ phải điều trị hồi sức tích cực do RSV là những trẻ sinh đủ tháng và hoàn toàn khỏe mạnh trước đó.

"Trẻ khỏe mạnh không có nghĩa là trẻ an toàn trước RSV. Nhiều trẻ ban đầu chỉ ho, sổ mũi, khó thở... nhưng ngay sau đó có thể tiến triển thành viêm tiểu phế quản, suy hô hấp và phải can thiệp hô hấp như thở máy hoặc đặt nội khí quản.

Dữ liệu cho thấy khoảng 23,8% trẻ nhập viện tại đơn vị cấp cứu hoặc chăm sóc đặc biệt do RSV cần thở máy xâm lấn, phản ánh mức độ nghiêm trọng mà bệnh có thể gây ra ở trẻ nhỏ. Vì vậy, phụ huynh không nên chủ quan và cần dự phòng sớm trước, tránh mắc bệnh rồi mới lo"- PGS Thuý nói.

Chăm sóc thai kỳ không chỉ vì người mẹ mà còn để bảo vệ em bé

Phát biểu tại tọa đàm, GS.TS Nguyễn Viết Tiến - Chủ tịch Hội Phụ sản Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế cho rằng Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu trong phòng, chống các bệnh truyền nhiễm nhờ chương trình tiêm chủng mở rộng và sự ra đời của nhiều loại vắc xin an toàn, hiệu quả.

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đó, chúng ta vẫn đang phải đối mặt với những thách thức mới. Có những em bé sinh ra hoàn toàn khỏe mạnh cũng có thể diễn tiến rất nặng khi nhiễm hợp bào hô hấp - RSV. Không ít trường hợp, dù đã được điều trị tích cực tại các bệnh viện tuyến cuối, vẫn có nguy cơ tử vong hoặc để lại những hệ lụy lâu dài đối với sức khỏe.

"Ngay cả khi vượt qua được giai đoạn cấp tính, trẻ vẫn có thể bước vào một vòng xoắn bệnh lý: từ nhiễm trùng hô hấp dẫn đến rối loạn tiêu hóa, giảm khả năng hấp thu dinh dưỡng, suy dinh dưỡng, chậm phát triển thể chất và tăng nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng khác. Điều đáng nói là tất cả đều có thể bắt đầu từ một đứa trẻ vốn hoàn toàn khỏe mạnh"- GS Tiến nói.

Theo GS.TS Nguyễn Viết Tiến, trong 6 tháng đầu đời, trẻ chủ yếu dựa vào lượng kháng thể được truyền từ mẹ trong thời kỳ mang thai và qua sữa mẹ sau sinh. "Chính vì vậy, đối với những bệnh như RSV, việc bảo vệ trẻ ngay từ trước khi chào đời và trong những tháng đầu đời có ý nghĩa đặc biệt quan trọng."- GS Tiến nhấn mạnh.

Đồng quan điểm này, các chuyên gia sản khoa cho hay chăm sóc thai kỳ hiện đại không chỉ dừng lại ở việc theo dõi sức khỏe mẹ và thai nhi, mà còn hướng đến xây dựng nền tảng miễn dịch cho trẻ ngay từ trước khi chào đời.

TS.BS Ngô Thị Yên - Ủy viên Ban Chấp hành Hội Y học Giới tính Việt Nam, nguyên Trưởng khoa Chăm sóc trước sinh, Bệnh viện Từ Dũ cho rằng một thai kỳ được chăm sóc tốt không chỉ cho mẹ sức khỏe, mà còn để lại cho con món quà miễn dịch quý giá ngay khi chào đời. Trong những tháng cuối thai kỳ, mẹ trao cho con một phần kháng thể của mình, để con ngay từ hơi thở đầu tiên đã có sẵn một phần hành trang bảo vệ trước RSV. Chính sự bảo vệ truyền từ mẹ trong giai đoạn quan trọng này giúp thu hẹp khoảng trống bảo vệ trong 6 tháng đầu đời, khi hệ miễn dịch của con còn non nớt, chưa thể tự bảo vệ mình.

Còn PGS.TS.BS.CKII Lưu Thị Hồng - nguyên Vụ trưởng Vụ Sức khỏe Bà mẹ - Trẻ em (Bộ Y tế) nhấn mạnh, chăm sóc sức khỏe mẹ và bé luôn là một trong những trụ cột chăm sóc quan trọng của ngành y tế Việt Nam. 

Việc chủ động phòng ngừa từ trong thai kỳ theo các hướng dẫn chuyên môn là một bước tiến quan trọng. Không chỉ giúp bảo vệ từng em bé ngay từ những ngày đầu đời, cách làm này còn góp phần giảm áp lực cho hệ thống y tế và nâng cao chất lượng chăm sóc thai sản ở cả cấp độ cá nhân lẫn quốc gia. Đây là hướng đi phù hợp với định hướng chăm sóc sức khỏe sinh sản mà ngành y tế đã theo đuổi suốt nhiều thập kỷ.

Nhiều ca mắc cúm, tay chân miệng, RSV nhập viện tuyến cuối, Bộ Y tế yêu cầu tăng cường các biện phòng, chống

SKĐS - Bộ Y tế cho biết theo hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm đã ghi nhận sự gia tăng cục bộ của một số bệnh, đặc biệt là bệnh cúm mùa, bệnh do virus hợp bào hô hấp và bệnh tay chân miệng tại một số địa phương, trong đó có nhiều ca nhập viện điều trị tại các bệnh viện cấp chuyên sâu.