Tại Hội thảo "Tiềm năng và định hướng phát triển dược liệu" do Bộ Y tế tổ chức ngày 15/5 với sự chủ trì của TS.BS Vũ Mạnh Hà – Uỷ viên dự khuyết Trung ương Đảng, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế, các chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp và cơ quan quản lý đã cùng trao đổi về cơ hội, thách thức cũng như các giải pháp thúc đẩy ngành dược liệu Việt Nam phát triển theo hướng hiện đại, bền vững và có giá trị gia tăng cao.
TS.BS Vũ Mạnh Hà – Uỷ viên dự khuyết Trung ương Đảng, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế phát biểu.
Dược liệu Việt Nam sở hữu tiềm năng đặc biệt lớn
Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà nhấn mạnh Việt Nam là quốc gia có nguồn tài nguyên dược liệu phong phú và đa dạng, với nhiều loài quý hiếm, đặc hữu, có giá trị cao về y học và kinh tế.
Theo Danh mục cây thuốc Việt Nam, hiện cả nước có hơn 5.100 loài thực vật, 408 loài động vật và 75 loại khoáng vật được sử dụng làm thuốc. Đây được xem là nguồn tài nguyên quý giá, là lợi thế đặc biệt quan trọng để phát triển y học cổ truyền, công nghiệp dược và kinh tế sinh học của đất nước.
Trong nhiều năm qua, Đảng, Nhà nước và Chính phủ đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm thúc đẩy phát triển dược liệu và y học cổ truyền. Nổi bật là Quyết định số 376/QĐ-TTg ngày 17/3/2021 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình phát triển công nghiệp dược, dược liệu sản xuất trong nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị và Chỉ thị số 25/CT-TTg ngày 25/9/2025 của Thủ tướng Chính phủ về phát triển nền y học cổ truyền Việt Nam trong giai đoạn mới.
Đặc biệt, theo Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà, việc đưa nội dung phát triển dược liệu vào các Chương trình mục tiêu quốc gia đã thể hiện rõ quyết tâm của Đảng và Nhà nước trong phát triển ngành dược liệu gắn với giảm nghèo bền vững, phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, xây dựng nông thôn mới và nâng cao đời sống người dân.
Phó Cục trưởng Cục Quản lý Y Dược cổ truyền Nguyễn Đăng Lâm báo cáo tại hội thảo.
Nhiều thách thức cản trở phát triển ngành dược liệu
Bên cạnh tiềm năng rất lớn, Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà cho rằng lĩnh vực dược liệu của Việt Nam vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức.
Hiện nay, việc nuôi trồng, khai thác dược liệu còn nhỏ lẻ, phân tán; chất lượng dược liệu chưa đồng đều; công nghệ sơ chế, chế biến sâu còn hạn chế; chuỗi liên kết sản xuất – tiêu thụ chưa bền vững; năng lực cạnh tranh của sản phẩm dược liệu Việt Nam trên thị trường quốc tế chưa tương xứng với tiềm năng.
Ngoài ra, nhiều loài dược liệu quý đang đứng trước nguy cơ suy giảm nguồn gen. Công tác nghiên cứu khoa học, phát triển giống, ứng dụng công nghệ cao trong nuôi trồng, bảo quản và chế biến vẫn chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Việc xây dựng thương hiệu quốc gia cho dược liệu Việt Nam cũng cần được đầu tư mạnh mẽ hơn trong thời gian tới.
Theo Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà, để ngành dược liệu Việt Nam phát triển nhanh, bền vững và hiệu quả cần có sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị; sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, địa phương; sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp, các nhà khoa học và người dân.
"Tôi đề nghị các đại biểu tập trung trao đổi, thảo luận sâu một số nội dung trọng tâm như hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển dược liệu đồng bộ, khả thi và phù hợp thực tiễn; quy hoạch và phát triển bền vững các vùng trồng dược liệu tập trung, đạt tiêu chuẩn chất lượng; bảo tồn và phát triển nguồn gen dược liệu quý, đặc hữu", Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà nói nhấn mạnh.
Bên cạnh đó là yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và công nghệ sinh học trong nuôi trồng, chế biến và truy xuất nguồn gốc; xây dựng chuỗi liên kết, chuỗi giá trị dược liệu từ sản xuất đến tiêu thụ; phát triển thương hiệu dược liệu Việt Nam, mở rộng thị trường trong nước và quốc tế.
TS.BS Vũ Mạnh Hà – Uỷ viên dự khuyết Trung ương Đảng, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế chủ trì thảo luận.
Hoàn thiện thể chế, xây dựng vùng trồng đạt chuẩn
Tại hội thảo, nhiều tham luận đã tập trung phân tích thực trạng và định hướng phát triển hệ sinh thái dược liệu Việt Nam trong giai đoạn mới.
Theo định hướng của Bộ Y tế, thời gian tới sẽ tập trung hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến lĩnh vực dược liệu theo hướng đồng bộ, thống nhất, trọng tâm là Luật Y dược cổ truyền.
Cùng với đó là tăng cường đầu tư cho công tác điều tra, bảo tồn tài nguyên dược liệu; xây dựng các vùng trồng đạt tiêu chuẩn GACP-WHO; xây dựng và ban hành tiêu chuẩn quốc gia đối với dược liệu, vị thuốc cổ truyền và thuốc cổ truyền.
Bộ Y tế cũng xác định cần nâng cao năng lực cho hệ thống kiểm nghiệm từ Trung ương đến địa phương nhằm kiểm soát chặt chẽ chất lượng dược liệu; đẩy mạnh thu hút doanh nghiệp đầu tư, hỗ trợ người dân về kỹ thuật, giống, tiêu chuẩn chất lượng và xây dựng đầu ra ổn định để từng bước hình thành các vùng dược liệu hàng hóa quy mô lớn.
Ngoài ra, ngành y tế sẽ xây dựng chương trình phát triển sản phẩm quốc gia về dược liệu; đẩy mạnh truyền thông về lợi ích của dược liệu, thuốc cổ truyền; tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực quản lý, nghiên cứu và phát triển dược liệu.
Một trong những nhiệm vụ quan trọng được đặt ra là triển khai nội dung "Hỗ trợ phát triển vùng trồng dược liệu quý" thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2035.
Các đại biểu tham dự hội thảo.
Liên kết liên ngành để xây dựng thương hiệu dược liệu Việt
Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, diện tích cây dược liệu cả nước hiện đạt gần 59.000 ha; đã quản lý 107 giống thuộc 58 loài được công bố lưu hành. Bộ cũng đề xuất các giải pháp về quy hoạch vùng trồng tập trung gắn với liên kết chuỗi giá trị và bảo tồn đa dạng sinh học dưới tán rừng.
Trong khi đó, Bộ Dân tộc và Tôn giáo khẳng định dược liệu là sinh kế bền vững, góp phần chuyển từ hỗ trợ phân tán sang can thiệp tổng thể cho đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Định hướng phát triển sẽ lấy chất lượng và tiêu chuẩn làm trọng tâm, đồng thời bảo tồn tri thức bản địa và đảm bảo chia sẻ lợi ích công bằng cho người dân khi tham gia chuỗi giá trị.
Đại diện 22 tỉnh, thành phố như Thái Nguyên, Cao Bằng, Đà Nẵng… cũng chia sẻ nhiều mô hình phát triển dược liệu hiệu quả, cho thấy tiềm năng khai thác và nuôi trồng dược liệu tại địa phương là hướng đi bền vững, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân.
Theo Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà, hội thảo không chỉ là diễn đàn để trao đổi kinh nghiệm, nhận diện khó khăn mà còn là bước khởi đầu cho một tư duy mới trong phát triển ngành dược liệu Việt Nam.
"Tôi tin tưởng rằng, với tinh thần trách nhiệm cao, hội thảo hôm nay sẽ là diễn đàn thiết thực để các cơ quan quản lý, các địa phương, chuyên gia, nhà khoa học và doanh nghiệp cùng trao đổi kinh nghiệm, đề xuất các giải pháp hiệu quả nhằm thúc đẩy ngành dược liệu Việt Nam phát triển mạnh mẽ hơn trong thời gian tới", Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà nói.
Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà cùng các đại biểu tại hội thảo.
Thông qua hội thảo, Bộ Y tế cùng các bộ, ngành đã ghi nhận đầy đủ các ý kiến đóng góp nhằm chuyển hóa tiềm năng dược liệu thành giá trị thực tiễn, thúc đẩy sự phối hợp liên ngành giữa y tế, nông nghiệp và chính sách dân tộc để xây dựng thương hiệu dược liệu Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Hội thảo cũng thể hiện cam kết của Chính phủ và các bộ, ngành trong việc đồng hành cùng địa phương và doanh nghiệp, cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính, hoàn thiện hành lang pháp lý để phát triển dược liệu gắn với kinh tế xanh và chăm sóc sức khỏe nhân dân bền vững.
