Có thể nói, trong “cơn bão” thực phẩm bẩn hiện nay thì việc cảnh báo các nguy cơ cũng như đưa ra bằng chứng về thực phẩm bẩn là cần thiết đối với cộng đồng. Tuy nhiên, xen lẫn trong rừng thông tin ấy lại có những kẻ pha trộn lời đồn thổi, đưa ra những cảnh báo kinh hoàng về một sự... không có thực, đã khiến dư luận hoang mang, những người nông dân khốn khổ, điêu đứng... Đó không khác gì những trận thiên tai vô hình đang gây thiệt hại cho bà con...
Hoang tin còn nguy hơn bão lũ
Thời gian qua, một số trang tin, mạng xã hội tung tin về việc một vài phụ nữ bị ung thư do uống sữa đậu nành. Tin đồn thất thiệt này đang khiến nhiều người sử dụng lo lắng, nông dân trồng đậu, làm đậu điêu đứng vì thiệt hại, ế hàng.
Nhiều người nông dân bỗng dưng điêu đứng vì tin đồn nhảm.
Ông P.V. (huyện Nam Trực, Nam Định), người nhiều năm trồng cây đậu tương bày tỏ sự bất ngờ trước việc một số trang mạng thông tin sản phẩm từ đậu tương có thể gây ung thư. “Thú thực, tôi không hiểu sao họ lại đặt điều như thế. Bao đời nay chúng tôi vẫn dùng những sản phẩm này có làm sao đâu” - ông V. bức xúc.
Rất nhiều chuyên gia trong ngành y tế, dinh dưỡng đã lên tiếng phản bác thông tin thiếu căn cứ này. Theo ThS.BS. Nguyễn Lê - chuyên ngành ung bướu, Bệnh viện Quân y 103, việc một số trang mạng thông tin đậu nành cùng các chế phẩm đậu nành có khả năng gây ung thư do chứa isoflavine - phytoestrogen (estrogen sinh học), đồng thời phytoestrogen trong đậu nành còn phá vỡ chức năng nội tiết và có khả năng gây vô sinh ở cả nam và nữ là không có cơ sở. Bởi đến nay, các nghiên cứu chính thống chưa bao giờ đề cập điều này, bệnh nhân ung thư cũng chưa bao giờ được khuyến cáo hạn chế ăn đậu nành. BS. Lê khuyến cáo, người tiêu dùng không nên hoang mang vì thực tế những nghiên cứu độc lập ít có giá trị, không mang tính đại diện.
GS. Nguyễn Bá Đức - Phó Chủ tịch Hội Ung thư Việt Nam cũng cho rằng, một vài nghiên cứu cho thấy mầm đậu nành có chứa estrogen sinh học nhưng đây không phải nguyên nhân gây ung thư.
Đồng quan điểm, TS. Nguyễn Thị Hồng Minh - Giám đốc Trung tâm Tư vấn sức khỏe sinh sản và Kế hoạch hóa gia đình, Bệnh viện Phụ sản Trung ương cho rằng, isoflavone từ đậu nành có nồng độ rất thấp nên không thể nói là ảnh hưởng sức khỏe. Bà cũng cho biết bản thân bà đã uống đậu nành nhiều năm nay và bây giờ vẫn đang uống, chỉ có điều khi đun đậu nành phải đun sôi kỹ.
PGS.TS. Nguyễn Thị Lâm, Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia phân tích thêm, đậu nành rất tốt cho phụ nữ tiền mãn kinh, mãn kinh giúp lập lại cân bằng nội tiết, duy trì chuyển hóa, giúp cân bằng rối loạn lipid trong máu ở những người mỡ máu cao. “Estrogen trong đậu nành là từ nguồn thảo dược, tác dụng rất yếu không cao như nội tiết tố nguồn động vật dùng trong các liệu pháp điều trị hormone thay thế. Các tài liệu xưa nay đều nói nếu cùng nồng độ, thì nguồn estrogen thực vật yếu hơn nguồn từ động vật 500-1.000 lần”, PGS.TS. Lâm khẳng định.
Cần tỉnh táo chọn lọc thông tin
Lâu nay, những tin đồn không biết vì ác ý, là chiêu ép giá của tiểu thương, hay của những người thiếu hiểu biết đã gây ra nhiều thiệt hại cho bà con, hậu quả của chúng không nhỏ. Những người bị thiệt hại không phải vì ăn phải đồ ăn, thức uống của tin đồn, mà là bản thân những người nông dân trồng, sản xuất mặt hàng ấy.
Cuối năm 2013, người dân Đồng bằng sông cửu Long cũng từng lao đao trước tin đồn “trồng dưa hấu sử dụng hóa chất từ Trung Quốc”. Cụ thể, một thông tin trên mạng cho rằng, để trái dưa lớn hơn, ngọt hơn bình thường, những nông dân đã tiêm một loại hóa chất độc hại. Giá dưa khi đó đang từ 5.000-6.000 đồng/kg bỗng nhiên hạ xuống 1.000 -2.000 đồng/kg. Thậm chí, có nhiều gia đình, dưa chất đống trong nhà chỉ để cho trâu bò ăn vì ế. Sau này, khi các cơ quan chức năng kết luận tin đồn dưa hấu sử dụng hóa chất Trung Quốc là nhảm nhí thì cũng là lúc hàng trăm ngàn tấn dưa đã bị bán rẻ như cho hoặc để hỏng.
Ngay sau đó, bỗng rộ lên tin đồn ăn bắp bị ung thư do bắp nguyên liệu ở các tỉnh Vĩnh Long, Đồng Tháp, Tiền Giang chứa kim loại nặng và thuốc bảo vệ thực vật nhóm clor hữu cơ. Sau tin đồn này, người tiêu dùng quay lưng với bắp, giá bắp nguyên liệu giảm thê thảm. Thương lái đến thu mua tại rẫy dưới 1.000 đồng/trái, nông dân gặp nhiều khó khăn, nhất là những hộ thuê đất trồng bắp lại càng lỗ nặng.
Theo tính toán của người trồng bắp, trước đây mỗi công bà con cũng thu được từ 7-8 triệu đồng, nông dân lời chắc từ 3-4 triệu đồng. Nhưng do tin đồn ác ý, một công bắp chỉ bán được khoảng 3 triệu đồng. Giá rẻ cũng chưa chắc đã bán được vì thương lái quay lưng với mặt hàng này. Mặc dù tại thời điểm đó, Bộ Y tế đã “giải oan” cho trái bắp nhưng bà con trồng bắp vẫn khốn đốn bởi giá bắp rớt.
Đó là chưa kể những tin đồn như quả vải ăn vào gây viêm màng não rồi sau đó là bưởi da xanh gây hại sức khỏe... Những lời nói không chính thống ấy, cũng đủ khiến cả người mua và người bán hoang mang. Người mua thì không biết chọn loại nào, người bán thì khổ vì không bán được sản phẩm.
Theo quy định tại Nghị định số 109/2013/NĐ-CP: “Người có hành vi tung tin đồn thất thiệt về thị trường có thể bị xử phạt hành chính, nếu gây hậu quả nghiêm trọng thì có thể bị xử lý hình sự về “Tội vu khống” hoặc “Tội đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông, mạng internet”, người phạm tội có thể bị phạt tù đến 7 năm. Nhưng rất tiếc hành vi này ít bị xử lý vì... khó chứng minh hậu quả trực tiếp. Thiết nghĩ các cơ quan chức năng cần phải có trách nhiệm và các biện pháp mạnh mẽ, quyết liệt hơn nữa trong việc kiểm soát và xử lý những kẻ tung tin xấu, tin thất thiệt tránh các hệ lụy tiêu cực cho xã hội. Đồng thời, cơ quan chức năng cũng cần có trách nhiệm lập tức can thiệp, xác minh và thông tin rõ ràng để người dân an tâm.