Ngay trong năm 2013 này, nếu những cố gắng không mệt mỏi của các bộ, ngành cũng không thể vực dậy thị trường bất động sản, e rằng có thể sẽ xảy ra cảnh tượng vỡ bong bóng ngân hàng, như điều xã hội đã đề cập đến bong bóng bất động sản hay gần nhất là đang bàn tán về bong bóng đại học.
Những con tin bất đắc dĩ thuộc về nhau
Cách đây đúng 1 năm, giữa lúc nhiều ngành sản xuất lao đao với cái Tết và dội lên cơn bão cắt thưởng, ngành ngân hàng vẫn tỏ rõ ưu thế như một ông vua không ngai. Tại nhiều ngân hàng, nhân viên được lãnh tiền Tết thành hai đợt với lý do tế nhị là “ôm một cục tiền dễ xài hết”. Quả là như thế, trong khi nhiều công nhân phải đắn đo với số tiền vài ba trăm ngàn đồng - số tiền được coi là thưởng Tết thì gấp hơn một trăm đến hai trăm lần con số đó, nhân viên ngân hàng lại nhìn ngắm cuộc đời bằng cặp mắt tươi hồng hơn nhiều.
 Ngành ngân hàng chịu nhiều áp lực từ khủng hoảng kinh tế. Ảnh:ĐA |
Rõ như ban ngày, những ngân hàng nào mang nhiều “duyên nợ” nhất với bất động sản chính là những địa chỉ “đen” nhất trong bản danh sách ngày càng kéo dài của những con tin bất đắc dĩ thuộc về nhau.
Vào cuối năm 2011, người ta mới chỉ nghe loáng thoáng đến một vài cái tên nho nhỏ như Ngân hàng thương mại cổ phần Phương Tây, Nam Việt “có dính dáng” đến bất động sản, chủ yếu dưới dạng cho doanh nghiệp bất động sản vay vốn với tài sản đảm bảo là nhà và đất. Nhưng cho đến tháng 5/2012, như một hiệu ứng bất chợt và đầy khó hiểu, bản danh sách các ngân hàng liên quan trực tiếp đến vấn nạn này đã lộ dần, cuối cùng là lộ hẳn. Trong số đó, người ta cảm nhận khá nhiều khuôn mặt quen thuộc như BIDV, Vietcombank, Sacombank, Agribank, ACB, Vietinbank…
Đến “Chúa” cũng băng hà!
Cũng cần nhắc lại, Vietinbank là ngân hàng đầu tiên mà vào giữa năm ngoái đã trở thành một trong những tổ chức tài chính đầu tiên đủ can đảm, dù chỉ là thái độ can đảm rất có chừng mực, công bố một đánh giá về khả năng nhiều ngân hàng sẽ bị áp lực thật sự do doanh nghiệp bất động sản đang mất dần khả năng thanh toán cho giới chủ ngân hàng. Cứ xét theo tinh thần này, gót chân Asin của khối ngân hàng đã chính thức bị lộ ra. Và có lẽ nguồn cơn của cơ chế mạnh tay cắt thưởng Tết đối với nhân viên ngân hàng vào Tết 2013 cũng bắt nguồn từ đó.
Tuy nhiên, vào Tết năm nay, sự phân hóa lớn lao cũng xảy đến giữa các ngân hàng, không kém thua gì bất cập giữa khối ngân hàng với gần như toàn bộ các doanh nghiệp còn lại của đất nước vào cái Tết năm ngoái. Nếu vào năm ngoái, nhiều doanh nghiệp phải kêu than về việc ngân hàng “ngồi mát ăn bát vàng” hoặc tệ hơn là “hút máu doanh nghiệp” thì chỉ có một số ngân hàng thương mại có tiềm năng và có cả “thần thế” như BIDV, Vietinbank hay Vietcombank mới có thể hứa hẹn với nhân viên về một cái Tết suy thoái nhưng vẫn có thưởng như năm nay. Còn lại một số ngân hàng khác đành phải tìm ra lối thoát bằng phạm trù “lương tháng 13” hoặc tệ hơn nữa là cắt thưởng hoàn toàn với lý do có phần trừu tượng “kinh tế vĩ mô khó khăn”.
Hiện tượng kỳ lạ và có vẻ bí ẩn trên đã được nhiều hãng tin quốc tế như Bloomberg, BBC, VOA… ghi nhận với thái độ có vẻ như vừa tò mò vừa háo hức. Khách quan mà nói, thái độ đó cũng không khác mấy với tâm trạng của nhiều doanh nghiệp sản xuất Việt Nam hiện thời – Trạng chết Chúa cũng băng hà, hoặc một đồng cảnh, đồng cảm đang diễn ra, phải diễn ra giữa các ông “ăn trên đầu trên cổ người khác” với những nạn nhân đã quen với cảnh đói kém từ vài năm trước.
Vào lần này, người ta muốn tận mắt chứng kiến “Chúa” sẽ có thể “băng hà” như thế nào.
Vỡ bong bóng?
Bởi điều đơn giản là ngay cả những ngân hàng hùng mạnh và trường vốn nhất cũng không thoát khỏi tâm thế hoang mang. Tâm lý bất an như thế đã xuất hiện từ sau 4 lần liên tục giảm lãi suất huy động của Ngân hàng Nhà nước vào năm 2012 mà vẫn không thể làm cho thị trường bất động sản nhúc nhích.
Tâm lý hoài nghi càng có cớ để chuyển sang trạng thái bức xúc và chua xót khi năm 2013 được hứa hẹn vẫn khó diễn ra một sự chuyển biến tích cực nào nhằm “thanh lý” cho 1 triệu tỷ đồng hàng tồn kho bất động sản. Thậm chí như một hiệu ứng tác dụng ngược, những ngân hàng lớn nhất như BIDV, Vietinbank hay Agribank lại có tỷ lệ nợ khó đòi bất động sản cao hơn hẳn các ngân hàng thương mại nhỏ.
Mặc dù Ngân hàng Nhà nước chẳng mấy khi nói rõ về tỷ lệ vốn mất khả năng thanh toán từ doanh nghiệp bất động sản nhưng nhiều nguồn tin từ giới chuyên gia phân tích kinh tế lẫn khối doanh nghiệp đều ước đoán tỷ lệ này có thể lên tới 40%, thậm chí 50%. Trong bối cảnh mà đất nước “mới chỉ” suy thoái, đó là những con số khủng khiếp!
Và cũng trong bối cảnh ngành ngân hàng “trễ pha” 1 năm so với các doanh nghiệp khác về chuyện hứng chịu hậu quả cắt thưởng Tết, người ta lại dễ dàng dự đoán về cái Tết năm sau – 2014 – thậm chí còn chứng kiến sự ra đi của một số ngân hàng nào đó, một hình ảnh không khác mấy với sự kiện khoảng 80.000 doanh nghiệp phá sản và giải thể từ đầu năm 2011 đến nay.
Cũng bởi thế, chẳng mấy ai ngạc nhiên khi vào thời gian này đang lan tỏa ngày càng nhiều thông tin trên báo chí và trong dư luận về chuyện sinh viên ngành tài chính - ngân hàng ra trường khó kiếm việc làm, hoặc nói trắng ra là thất nghiệp.
Có lẽ ngành ngân hàng khó còn duy trì được hình ảnh “hot” của mình, ít ra là trong ngắn hạn.
Còn ngay trong năm 2013 này, nếu những cố gắng không mệt mỏi của các bộ ngành cũng không thể vực dậy thị trường bất động sản, e rằng nguy cơ suy giảm hình ảnh ngân hàng sẽ chuyển sang một khái niệm mới - ít ra là trung hạn. Khi đó, rất có thể sẽ xảy ra cảnh tượng vỡ bong bóng ngân hàng như điều xã hội đã đề cập đến bong bóng bất động sản, hay gần nhất là đang bàn tán về bong bóng đại học.
Dũng Hà