Theo báo cáo của 63 tỉnh thành phố gửi Bộ LĐ-TB&XH vào dịp cao điểm rà soát tình hình lao động trẻ em trên toàn quốc, cả nước có 26.027 trẻ em phải tham gia vào các loại hình lao động nặng nhọc, tiếp xúc với các chất độc hại. Tất nhiên, những con số chỉ là phần nổi của những nhọc nhằn...
 Trẻ em là đối tượng dễ bị bóc lột sức lao động. |
Đói nghèo là “thủ phạm” chính đẩy các em ra khỏi mái nhà thân thuộc của mình để lăn lộn, bươn trải lao động sớm. Trong khi đó, việc sử dụng lao động trẻ em (LĐTE) ở Hà Nội và các thành phố lớn ngày càng tăng. Nhiều cửa hàng và gia đình khá giả sẵn sàng trả phí cao cho các “đầu mối” đưa các em nhỏ từ 10-15 tuổi ở các vùng quê về làm phục vụ với lý do thuê người làm tầm tuổi này thường dễ sai và giá rẻ. Một số trẻ em là nạn nhân của sự bóc lột thậm tệ trong các mỏ vàng, khai thác gỗ, vận chuyển hàng hóa và một số công việc nguy hiểm khác như buôn bán, vận chuyển ma túy... Không chỉ bị lạm dụng về sức khỏe, LĐTE còn bị lạm dụng về thời gian lao động, xâm hại về tâm lý tình cảm (bị đánh, mắng khi làm việc) và tệ hơn là xâm hại tình dục. Cũng theo số liệu tổng hợp của Tổng cục cảnh sát, Bộ Công an, từ năm 2002 đến nay, số vụ xâm hại trẻ em đang ngày càng gia tăng. Cụ thể, chỉ trong 3 năm từ năm 2005 – 2007 trên cả nước đã xảy ra 5.070 vụ xâm hại trẻ em, bắt giữ xử lý 6.215 đối tượng và có 5.188 em bị xâm hại. Trong đó, án giết trẻ em chiếm 5,2%; xâm hại tình dục bao gồm cả hiếp dâm, cưỡng dâm, dâm ô, giao cấu với trẻ em chiếm 56,3%; cố ý gây thương tích cho trẻ em chiếm 14,7% tổng số vụ xâm hại trẻ em, còn lại là tội danh khác. Tuy nhiên, theo lãnh đạo của Cục bảo vệ, chăm sóc trẻ em (Bộ LĐTB&XH) thì trên thực tế số vụ xâm hại bạo lực ngược đãi trẻ em còn cao hơn nhiều, bởi có nhiều vụ không được gia đình nạn nhân khai báo, tố cáo đối tượng vi phạm vì mặc cảm, sợ ảnh hưởng tới tương lai và sự phát triển của trẻ. Một vụ lạm dụng lao động trẻ em gây bức xúc dư luận đã bị quần chúng phát giác và cơ quan chức năng xử lý là vụ vợ chồng Trương Văn Hùng (TP. HCM) mua và thuê 4 cháu bé từ 4-15 tuổi với giá 500 – 600.000đồng/cháu/tháng để bắt đi bán hàng rong và ăn xin với mức chỉ tiêu được giao là từ 100.000 – 300.000 mỗi ngày đêm (từ 19 giờ hôm trước đến 3 – 4 giờ hôm sau), nếu không nộp đủ sẽ bị bỏ đói, đánh đập không thương tiếc...
Ông Lê Kiến Thiết, Viện Nghiên cứu thanh thiếu niên cho biết: Thực tế trẻ em dù ở nông thôn hay thành thị cũng đều có nguy cơ bị xâm hại. Tuy nhiên, trẻ em nông thôn thường hay bị lạm dụng sức lao động hơn trẻ em thành thị và trẻ em thành thị thường bị kiểm soát, bị tước đoạt quyền tự do vui chơi và quyền tham gia nhiều lĩnh vực. Do vậy, với việc thông qua tháng hành động vì trẻ em năm 2009 với chủ đề “Chung tay góp sức vì trẻ em nghèo” sẽ thu hút được sự tham gia của cả cộng động nhằm hỗ trợ, giúp sức cho các trẻ em nghèo đỡ thiệt thòi và bất công hơn. Bà Trần Thị Mai Hương, Phó Chủ tịch Hội bảo vệ quyền trẻ em cho biết thêm: “Trẻ em là tương lai của đất nước, hãy luôn nhắc nhở mọi người và bản thân, các tổ chức quan tâm và bảo vệ trẻ em, đặc biệt là trẻ em gái”. Bà Hương cũng cho biết, hiện trên thế giới có trên 100 triệu trẻ em gái lao động vất vả, với mức thu nhập dưới mức trung bình, thậm chí không được trả công. Sự phân biệt đối xử giữa trẻ em trai và em gái ở một số nơi vẫn tồn tại, trung bình 100 trẻ em trai được đi học, thì chỉ có 94 em gái.
 Trẻ em phải kiếm sống trên đường phố. |
Đại diện Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) tại Việt Nam cho rằng: Phần lớn trẻ em phải bỏ học, đi lao động thường tham gia vào các hoạt động lao động nông nghiệp, làng nghề. Số liệu các cuộc điều tra tại làng gốm Bát Tràng, gỗ Đồng Kỵ, làng vạn chài ở Huế, Quảng Ninh... đã thể hiện điều đó.
LĐTE trong những năm tới vẫn là một vấn đề lớn cần quan tâm, nhất là khi mức sống giữa khu vực nông thôn và thành thị đang còn nhiều chênh lệch. Bản thân những người làm công tác bảo vệ trẻ em cũng cho rằng, một mặt cần khuyến khích trẻ em tham gia lao động như làm các công việc nhỏ trong gia đình, hay ở các làng nghề, các cơ sở chế biến lương thực, thực phẩm... tùy theo khả năng, sức lực của các em, nhằm rèn luyện tình yêu lao động, cũng như để phụ thêm cho gia đình. Mặt khác, những công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm đối với trẻ em trong các cơ sở dịch vụ vui chơi giải trí, làm việc trong môi trường tiếp xúc với hóa chất độc hại, lang thang kiếm sống trên đường phố... cần phải kiên quyết xóa bỏ.
Việt Nam đã có nhiều chính sách ngăn ngừa các hành vi bóc lột LĐTE nhằm bảo đảm việc thực hiện tốt các cam kết trong các công ước quốc tế về trẻ em, bảo vệ trẻ khỏi bị ngược đãi. Nhưng để thực hiện các chính sách này có hiệu quả đòi hỏi nỗ lực của Chính phủ, các cấp, các ngành, các doanh nghiệp, các tổ chức, đoàn thể khác, gia đình, trường học... Phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo là con đường ngắn nhất hạn chế được trẻ em phải lao động sớm và bị xâm hại. Cần nâng cấp hệ thống cảnh báo, hỗ trợ các em có hoàn cảnh đặc biệt trong việc học văn hóa, học nghề; tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và phát hiện hành vi vi phạm quyền trẻ em, xử lý kịp thời và nghiêm khắc các vi phạm.
Quỳnh Chi