Ở những thành phố lớn thường xảy ra nạn tắc đường, kẹt xe như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, muốn giảm phương tiện đi lại của cá nhân, bên cạnh cải tạo, mở mới đường sá, cơ sở hạ tầng là việc phát triển, hoàn thiện mạng lưới xe buýt, điều này tưởng không có gì để bàn thảo nữa.
Trước hết cũng cần ghi nhận những cố gắng phát triển xe buýt ở các địa phương. TP. Hồ Chí Minh có sáng kiến khuyến khích người dân đến với xe buýt bằng: đi xe buýt bốc thăm trúng thưởng; xây dựng bãi giữ xe miễn phí cho khách đi xe buýt; xử lý nặng nhà xe có thái độ thiếu văn minh lịch sự. Và từ giữa tháng 8, thành phố còn đưa vào sử dụng hơn hai chục xe buýt chạy bằng khí nén thiên thiên, vừa giảm ô nhiễm lại tiết kiệm nhiên liệu. Theo ông Phó Giám đốc Sở Giao thông vận tải (GTVT), Hà Nội đang rà soát lại hành trình các tuyến xe buýt để tránh chồng lấn dẫn đến ùn tắc giao thông; thành lập các đoàn kiểm tra liên ngành; kiên quyết không ký hợp đồng với các doanh nghiệp không bảo đảm an toàn…
Nhưng những cố gắng bước đầu ấy chưa đủ, vẫn còn rất nhiều điều cần được chấn chỉnh kịp thời. Tại Hà Nội, mới đây, Sở GTVT có hội nghị về hiệu quả sử dụng xe buýt đã đưa ra các thông tin không mấy sáng sủa: 6 tháng đầu năm 2011, có gần 1.200 vụ xe buýt vi phạm, trong đó 40% vi phạm doanh thu; 12% chạy sai lộ trình; 18 vụ gây tai nạn, có vụ chết người. Sở này cũng đã có cuộc thăm dò dư luận: 65% người được hỏi kêu xe chậm giờ, 15% cho là thái độ phục vụ kém, 5% phản ảnh về tệ nạn trên xe. Trong hội nghị, ông Nguyễn Hoàng Linh - Phó Giám đốc Sở GTVT đã phải thừa nhận: “Vụ việc xe buýt vi phạm quá nhiều, mặc dù có nhu cầu nhưng người dân không còn mặn mà với phương tiện vận tải này!”. Viện Nghiên cứu phát triển TP. Hồ Chí Minh vừa có cuộc thăm dò qua 7.000 phản ánh của hành khách trên xe buýt, các lỗi của nhà xe chủ yếu là: đối xử kém văn minh lịch sự (19,4%), bỏ trạm không đón khách (23,9%), không cho hành khách xuống trạm (7,86%), phân biệt đối xử với hành khách (8,5%).
Đến bất cứ đâu, nhất là ở hai thành phố lớn kể trên đều dễ dàng nhận ra trên đường phố có các “hung thần”: xe buýt giành đường vượt ẩu tranh khách, khi đèn giao thông chuyển sang vàng, vẫn cố đu theo dẫn đến kẹt xe, thậm chí gây tai nạn. Và lời các “thượng đế” phàn nàn, ngán ngẩm thì ở đâu cũng có thể nghe được: “Nhiều phụ lái còn thiếu lễ độ với người già, thấy khách xuống xe chậm là quát mắng”. Bạn Huỳnh Minh Tâm, sinh viên Đại học Khoa học xã hội và nhân văn TP. Hồ Chí Minh: “Tôi đi từ quận 1 về nhà, đến đường Lý Thái Tổ, xe dừng, vừa bước xuống chân chưa đứng vững trên mặt đất thì xe đã chạy nên ngã dúi, may mà chỉ bị trầy đầu gối”. Bác Lan, nhà ở quận 10 TP. Hồ Chí Minh: “Hễ thấy có khách là không cần biết bên mình bao nhiêu là xe máy đang chạy sát, xe buýt cứ thế ào qua trạm bắt khách, tôi từng nhiều lần chứng kiến có người đang đi, nhất là phụ nữ tay lái yếu bị xe buýt chèn ngã, nguy hiểm đến tính mạng…
Hiện ở các thành phố lớn đều đã quá tải lượng xe cá nhân (Hà Nội 3,8 triệu xe máy, 372.000 ô tô; TP. Hồ Chí Minh 4,5 triệu xe máy, 500.000 ôtô). Việc người dân không còn mặn mà với xe buýt là điều rất đáng lo. Các nhà quản lý cũng như các doanh nghiệp vận tải hành khách phải thực sự lưu tâm và có biện pháp sớm khắc phục.
Có lẽ người thành phố nào chẳng đã “nếm mùi” xe buýt. Chả thế mà thời trước có bộ phim Chuyến xe bão táp chưa phải thật đặc sắc nhưng gây ấn tượng mạnh, đến giờ nhiều người vẫn nhớ cái cảnh nhà xe hành quá xá các “thượng đế”! Một khi không có giải pháp kiên quyết, đồng bộ, mà trước hết phải nhằm vào việc xây dựng, răn đe, giáo dục thường xuyên để có được một đội ngũ lái, phụ xe đủ trình độ chuyên môn cùng đạo đức nghề nghiệp thì việc “thiên thần” biến thành “quỷ dữ” là khó tránh khỏi. Và chuyện về “chuyến xe bão táp” vẫn còn phải nói đến… dài dài!
Phạm Quang