Tập thể dục thường xuyên là một phần quan trọng trong kiểm soát bệnh đái tháo đường. Vận động giúp cơ thể sử dụng insulin hiệu quả hơn, cải thiện khả năng kiểm soát đường huyết, hỗ trợ duy trì cân nặng và giảm nguy cơ biến chứng tim mạch.
Tuy nhiên, không phải thời điểm nào người bệnh cũng nên tập luyện. Khi đường huyết quá thấp hoặc quá cao, đặc biệt khi xuất hiện xeton trong máu hoặc nước tiểu, vận động có thể làm tình trạng sức khỏe trở nên nghiêm trọng hơn.
1. Khi đường huyết quá thấp, cần hoãn tập luyện
Hạ đường huyết là tình trạng thường gặp ở người bệnh đái tháo đường, đặc biệt ở những người sử dụng insulin hoặc một số thuốc điều trị có tác dụng kích thích tuyến tụy tiết insulin. Theo các khuyến cáo y tế, đường huyết dưới 70 mg/dL (3,9 mmol/L) được xem là hạ đường huyết. Khi gặp tình trạng này, người bệnh không nên bắt đầu hoặc tiếp tục tập thể dục.
Nguyên nhân là khi vận động, cơ bắp tăng sử dụng glucose để tạo năng lượng. Quá trình này có thể khiến đường huyết tiếp tục giảm, làm tăng nguy cơ xuất hiện các triệu chứng như run tay chân, vã mồ hôi, tim đập nhanh, đói cồn cào, chóng mặt, hoa mắt. Trường hợp nặng có thể gây lú lẫn, co giật hoặc mất ý thức.
Người bệnh cần xử trí thế nào?
Khi đường huyết dưới 70 mg/dL, cần dừng tập và áp dụng quy tắc 15-15:
- Bổ sung ngay khoảng 15g carbohydrate hấp thu nhanh, chẳng hạn nửa cốc nước ép trái cây, nước ngọt có đường hoặc 3-4 viên glucose theo hàm lượng ghi trên sản phẩm.
- Chờ 15 phút rồi đo lại đường huyết. Nếu đường huyết vẫn dưới 70 mg/dL, tiếp tục bổ sung 15g carbohydrate và kiểm tra lại sau 15 phút. Lặp lại cho đến khi đường huyết trở về mức an toàn.
Người bệnh chỉ nên cân nhắc tập luyện trở lại khi đường huyết đã phục hồi, thường đạt ít nhất 100 mg/dL, cảm thấy khỏe và không còn triệu chứng hạ đường huyết.
Với người có đường huyết trong khoảng 70-100 mg/dL, cần thận trọng, nhất là khi sử dụng insulin hoặc thuốc có nguy cơ gây hạ đường huyết; có thể cần bổ sung 15-20g carbohydrate trước khi vận động tùy tình trạng cụ thể và kế hoạch điều trị.
Một lưu ý quan trọng là hạ đường huyết không chỉ xảy ra trong lúc tập mà còn có thể xuất hiện nhiều giờ sau đó. Vì vậy, người bệnh cần theo dõi đường huyết sau vận động và trước khi đi ngủ, đặc biệt sau những buổi tập kéo dài hoặc cường độ cao.

Người bệnh đái tháo đường nên dừng tập thể dục khi đường huyết dưới 70 mg/dL Ảnh AI.
2. Đường huyết tăng cao kèm xeton, không nên tập thể dục
Nhiều người cho rằng khi đường huyết tăng cao, tập thể dục sẽ giúp tiêu hao glucose và đưa đường huyết về mức bình thường. Điều này đúng trong nhiều trường hợp, nhưng không phải lúc nào cũng an toàn. Khi đường huyết vượt 250 mg/dL (13,9 mmol/L), người bệnh nên kiểm tra xeton trong máu hoặc nước tiểu, đặc biệt khi mắc đái tháo đường type 1 hoặc đang cảm thấy không khỏe.
Xeton là chất được tạo ra khi cơ thể phân giải chất béo để lấy năng lượng. Khi thiếu insulin nghiêm trọng, xeton có thể tích tụ trong máu, gây nhiễm toan ceton đái tháo đường (DKA). Đây là biến chứng cấp tính nguy hiểm, có thể đe dọa tính mạng nếu không được điều trị kịp thời. Nếu tiếp tục vận động khi xeton tăng cao, đường huyết và lượng xeton có thể tăng thêm, khiến tình trạng bệnh trở nên nghiêm trọng.
Người bệnh cần xử trí thế nào?
- Nếu đường huyết trên 250 mg/dL và xét nghiệm cho thấy xeton tăng ở mức vừa hoặc cao, cần hoãn tập luyện.
- Người bệnh nên liên hệ với nhân viên y tế để được hướng dẫn xử trí. Nếu không có xeton và cảm thấy khỏe, có thể cân nhắc vận động nhẹ đến vừa, tránh các bài tập cường độ cao cho đến khi đường huyết giảm.
- Nếu đường huyết tăng rất cao, khoảng 300 mg/dL trở lên, cần thận trọng, kiểm tra tình trạng sức khỏe, uống đủ nước và thực hiện theo kế hoạch kiểm soát đường huyết đã được bác sĩ hướng dẫn.
- Người bệnh không tự ý tăng liều insulin hoặc thuốc hạ đường huyết để đưa chỉ số về bình thường trước khi tập.
3. Những dấu hiệu cần dừng tập ngay
Bên cạnh chỉ số đường huyết, người bệnh cần chú ý đến những biểu hiện bất thường của cơ thể. Trong quá trình vận động, nếu xuất hiện các dấu hiệu sau, cần dừng tập và đánh giá tình trạng sức khỏe:
Dấu hiệu hạ đường huyết: Run tay chân, vã mồ hôi, tim đập nhanh, chóng mặt, hoa mắt, đói cồn cào, mệt lả hoặc lú lẫn.
Dấu hiệu tăng đường huyết và nhiễm toan ceton: Khát nước nhiều, tiểu nhiều, khô miệng, buồn nôn, nôn, đau bụng, thở nhanh và sâu, hơi thở có mùi trái cây.
Dấu hiệu tim mạch: Đau tức ngực, khó thở bất thường, choáng váng, cảm giác sắp ngất hoặc tim đập bất thường.
Đặc biệt, khi có biểu hiện nghi ngờ nhiễm toan ceton như nôn nhiều, đau bụng, thở nhanh sâu, lú lẫn hoặc khó thở, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế ngay. Không nên cố gắng vận động hoặc tự xử trí tại nhà.
Ngoài ra, người mắc đái tháo đường có biến chứng thần kinh ngoại biên, giảm cảm giác ở bàn chân cần kiểm tra bàn chân trước và sau khi tập. Nếu có vết loét, nhiễm trùng hoặc tổn thương chưa lành, cần được bác sĩ đánh giá để lựa chọn hình thức vận động phù hợp, tránh làm tổn thương nặng hơn.
4. Lưu ý để tập thể dục an toàn khi mắc đái tháo đường
Để hạn chế những rủi ro trong quá trình vận động, người bệnh nên hình thành một số thói quen:
- Kiểm tra đường huyết trước khi tập, trong và sau tập nếu buổi vận động kéo dài hoặc có nguy cơ hạ đường huyết.
- Luôn mang theo viên glucose, đường hoặc nước trái cây để xử trí khi đường huyết giảm.
- Uống đủ nước trước, trong và sau khi tập để tránh mất nước.
- Chọn giày vừa chân, êm và phù hợp với hình thức vận động; kiểm tra bàn chân sau tập.
- Bắt đầu từ cường độ nhẹ, tăng dần thời gian và mức độ vận động theo khả năng.
- Không tự ý thay đổi liều insulin hoặc thuốc điều trị dựa trên việc tập luyện.
Đặc biệt, người đang sử dụng insulin hoặc thuốc có nguy cơ gây hạ đường huyết cần trao đổi với bác sĩ về thời điểm tập, chế độ ăn và cách điều chỉnh thuốc khi cần thiết.
Tập thể dục đúng cách mang lại nhiều lợi ích cho người mắc đái tháo đường. Điều quan trọng không phải là cố gắng duy trì buổi tập bằng mọi giá, mà là biết nhận diện những thời điểm cơ thể chưa phù hợp để vận động, từ đó bảo đảm an toàn và duy trì thói quen lâu dài.
Bài viết mang tính chất tham khảo.
Mời bạn xem thêm video:
Người bệnh đái tháo đường cần lưu ý để kiểm soát bệnh vào mùa đông | SKĐS
