Khi nào mẹ bầu cần tầm soát đái tháo đường thai kỳ?

Bệnh thường gặp
SKĐS - Đái tháo đường thai kỳ có thể diễn tiến âm thầm, triệu chứng không rõ rệt nhưng tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe của mẹ và bé.

Vì vậy, tất cả phụ nữ mang thai cần được tầm soát trong khoảng tuần thai 24-28, đồng thời một số trường hợp có yếu tố nguy cơ cần được kiểm tra sớm hơn.

Mang thai là hành trình đặc biệt, đi kèm nhiều thay đổi về nội tiết và chuyển hóa trong cơ thể người mẹ. Một trong những vấn đề sức khỏe cần được quan tâm trong giai đoạn này là đái tháo đường thai kỳ (ĐTĐTK). Nếu không được phát hiện và kiểm soát tốt, tình trạng tăng đường huyết có thể ảnh hưởng đến cả mẹ và em bé, làm tăng nguy cơ biến chứng trong thai kỳ, khi sinh và cả về sau.

Thời điểm nào mẹ bầu cần tầm soát?

Đái tháo đường thai kỳ là tình trạng rối loạn dung nạp glucose, được chẩn đoán lần đầu trong 3 tháng giữa hoặc 3 tháng cuối thai kỳ ở những phụ nữ trước đó chưa được xác định mắc đái tháo đường rõ ràng.

Trong thai kỳ, các hormone do nhau thai tiết ra có thể làm giảm tác dụng của insulin, khiến cơ thể người mẹ cần sản xuất nhiều insulin hơn để duy trì đường huyết ổn định. Khi tuyến tụy không đáp ứng đủ nhu cầu này, glucose trong máu tăng cao và dẫn đến ĐTĐTK.

Để chẩn đoán, nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống 75 g thường được sử dụng. Thai phụ được lấy máu đo glucose lúc đói, sau đó uống dung dịch chứa 75 g glucose và tiếp tục xét nghiệm sau 1 giờ, 2 giờ.

Theo tiêu chuẩn chẩn đoán thường được áp dụng, chỉ cần một trong ba giá trị đạt hoặc vượt ngưỡng sau là có thể xác định ĐTĐTK:

Glucose máu lúc đói: ≥ 5,1 mmol/L.

Sau uống glucose 1 giờ: ≥ 10,0 mmol/L.

Sau uống glucose 2 giờ: ≥ 8,5 mmol/L.

Khi nào mẹ bầu cần tầm soát đái tháo đường thai kỳ? - Ảnh 1.

Phụ nữ mang thai cần được tầm soát trong khoảng tuần thai 24 - 28. Ảnh DK


Tất cả phụ nữ mang thai nên được tầm soát ĐTĐTK trong khoảng tuần thai 24 - 28. Đây là giai đoạn tình trạng kháng insulin do hormone nhau thai tăng rõ rệt, khiến nguy cơ tăng đường huyết ở mẹ bầu cao hơn.

Tuy nhiên, với những thai phụ có yếu tố nguy cơ, bác sĩ có thể chỉ định kiểm tra đường huyết ngay từ lần khám thai đầu tiên để phát hiện sớm tình trạng đái tháo đường đã có từ trước hoặc nguy cơ rối loạn đường huyết.

Các yếu tố làm tăng nguy cơ mắc đái tháo đường thai kỳ

  • Thừa cân, béo phì trước khi mang thai.
  • Tiền sử tăng huyết áp.
  • Mắc hội chứng buồng trứng đa nang.
  • Ít vận động thể lực.
  • Đã từng mắc ĐTĐTK trong lần mang thai trước.

Đáng lưu ý, ĐTĐTK thường không có triệu chứng đặc hiệu. Một số thai phụ có thể cảm thấy khát nhiều, tiểu nhiều hoặc mệt mỏi, nhưng đây cũng là những biểu hiện có thể gặp trong thai kỳ bình thường. Vì vậy, không nên chờ xuất hiện triệu chứng mới đi kiểm tra mà cần thực hiện tầm soát đúng thời điểm theo hướng dẫn của bác sĩ.

Đường huyết tăng cao có thể ảnh hưởng đến mẹ và bé

ĐTĐTK nếu không được kiểm soát tốt có thể làm tăng nguy cơ biến chứng cho cả mẹ và thai nhi.

  • Đối với người mẹ, bệnh làm tăng nguy cơ tăng huyết áp thai kỳ, tiền sản giật, đa ối, sinh mổ và các can thiệp sản khoa. Phụ nữ từng mắc ĐTĐTK cũng có nguy cơ tái mắc trong những lần mang thai tiếp theo, đồng thời tăng nguy cơ phát triển thành đái tháo đường típ 2 và các rối loạn chuyển hóa về sau.
  • Đối với thai nhi và trẻ sơ sinh, lượng glucose từ máu mẹ truyền qua nhau thai có thể khiến thai phát triển quá mức so với tuổi thai. Điều này làm tăng nguy cơ khó sinh, chấn thương khi sinh và phải can thiệp sản khoa. Sau sinh, trẻ có thể gặp tình trạng hạ đường huyết, vàng da, hội chứng suy hô hấp và một số rối loạn chuyển hóa khác.

Việc phát hiện sớm, kiểm soát đường huyết và theo dõi thai kỳ đúng lịch giúp giảm đáng kể nguy cơ xảy ra những biến chứng này.

Kiểm soát đường huyết và dinh dưỡng thế nào?

Theo mục tiêu kiểm soát glucose máu thường được áp dụng ở phụ nữ mắc ĐTĐTK, chỉ số đường huyết cần đạt:

  • Lúc đói: dưới 5,3 mmol/L.
  • Sau ăn 1 giờ: dưới 7,8 mmol/L.
  • Sau ăn 2 giờ: dưới 6,7 mmol/L.

Thai phụ cần theo dõi đường huyết theo hướng dẫn của bác sĩ, đồng thời chú ý tránh hạ glucose máu, đặc biệt khi chỉ số xuống dưới 3,9 mmol/L.

Về dinh dưỡng, điều trị ĐTĐTK không có nghĩa là mẹ bầu phải ăn càng ít càng tốt hoặc cắt bỏ hoàn toàn tinh bột. Mục tiêu là bảo đảm đủ năng lượng, vitamin và khoáng chất cho mẹ và sự phát triển của thai nhi, đồng thời hạn chế tình trạng tăng đường huyết sau ăn.

Thai phụ nên phân bố lượng carbohydrate hợp lý trong ngày, tránh ăn quá nhiều tinh bột trong một bữa; ưu tiên thực phẩm giàu chất xơ, ít qua chế biến như ngũ cốc nguyên hạt, rau xanh và các loại đậu. Bữa ăn cần có nguồn protein phù hợp, hạn chế đường đơn, bánh kẹo và đồ uống có đường. Không tự ý nhịn ăn, bỏ bữa hoặc kiêng hoàn toàn tinh bột vì có thể ảnh hưởng đến dinh dưỡng của mẹ và thai nhi.

Bên cạnh chế độ ăn, vận động thể lực phù hợp cũng đóng vai trò quan trọng. Nếu không có chống chỉ định sản khoa, mẹ bầu có thể duy trì các hoạt động nhẹ nhàng như đi bộ, bơi, đạp xe tại chỗ hoặc yoga, khoảng 30 phút mỗi ngày theo khả năng. Vận động giúp cải thiện độ nhạy insulin, tăng sử dụng glucose của cơ và hỗ trợ kiểm soát đường huyết, cân nặng trong thai kỳ.

Một số trường hợp không thể đạt mục tiêu đường huyết bằng chế độ ăn và vận động có thể cần điều trị bằng insulin. Việc sử dụng thuốc phải theo chỉ định và hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa, tuyệt đối không tự ý dùng hoặc điều chỉnh liều.

Tóm lại: ĐTĐTK không chỉ là vấn đề sức khỏe trong thời gian mang thai. Phụ nữ từng mắc bệnh có nguy cơ cao hơn phát triển thành đái tháo đường típ 2 trong tương lai. Vì vậy, sau sinh, người mẹ cần kiểm tra lại đường huyết theo lịch hẹn, thường được khuyến nghị thực hiện nghiệm pháp dung nạp glucose 75 g trong khoảng 4 -12 tuần sau sinh.

Sau đó, thai phụ cần duy trì kiểm tra đường huyết định kỳ theo tư vấn của bác sĩ, kết hợp ăn uống lành mạnh, vận động thường xuyên và kiểm soát cân nặng.

Phát hiện sớm và kiểm soát tốt ĐTĐTK không chỉ giúp mẹ có thai kỳ an toàn hơn mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe lâu dài cho cả mẹ và bé.

Khi nào mẹ bầu cần tầm soát đái tháo đường thai kỳ? - Ảnh 2.Vì sao phụ nữ mang thai dễ mắc đái tháo đường thai kỳ?

SKĐS - Đái tháo đường thai kỳ là một trong những rối loạn chuyển hóa thường gặp trong thời gian mang thai. Bệnh thường xuất hiện từ tuần thai thứ 24–28, khi cơ thể người mẹ có nhiều thay đổi về nội tiết và chuyển hóa.

Ý kiến của bạn