1. Bổ sung kẽm không phải lúc nào cũng cần thiết
Kẽm tham gia vào nhiều quá trình sinh học quan trọng như tăng trưởng thể chất, hoàn thiện hệ miễn dịch, duy trì chức năng tiêu hóa và hỗ trợ lành vết thương. Ở trẻ em, thiếu kẽm có thể biểu hiện bằng biếng ăn, chậm tăng trưởng, dễ mắc các bệnh nhiễm trùng và tiêu chảy kéo dài. Trong những trường hợp này, việc bổ sung kẽm đúng chỉ định mang lại lợi ích rõ rệt.
Tuy nhiên, kẽm không phải là vi chất cần bổ sung thường xuyên hoặc kéo dài cho mọi trẻ. Đối với trẻ khỏe mạnh, phát triển bình thường và có chế độ ăn đa dạng, nhu cầu kẽm hằng ngày thường đã được đáp ứng đầy đủ qua thực phẩm. Việc bổ sung kẽm kéo dài trong những trường hợp không thiếu hụt không giúp trẻ "khỏe hơn" mà ngược lại có thể dẫn đến dư thừa vi chất.
Việc bổ sung kẽm kéo dài trong những trường hợp không thiếu hụt không giúp trẻ "khỏe hơn" mà ngược lại có thể dẫn đến dư thừa vi chất.
Bổ sung kẽm nên mang tính điều trị hoặc hỗ trợ có thời hạn, không nên sử dụng như một loại "thuốc bổ" lâu dài. Lạm dụng kẽm, đặc biệt ở liều cao hoặc kéo dài, có thể làm giảm hấp thu đồng và sắt – hai vi chất thiết yếu khác – dẫn đến thiếu máu, rối loạn miễn dịch và ảnh hưởng đến tăng trưởng.
Ngoài ra, việc cho trẻ dùng kẽm liên tục còn có thể tạo tâm lý phụ thuộc ở phụ huynh, khiến việc chăm sóc dinh dưỡng lệch khỏi trọng tâm là xây dựng bữa ăn cân đối, đa dạng. Ở trẻ nhỏ, khi hệ tiêu hóa và chuyển hóa chưa hoàn thiện, tình trạng dư thừa vi chất còn có thể gây rối loạn hấp thu và mất cân bằng sinh học.
2. Thời điểm cần ngừng dùng kẽm
Việc ngừng bổ sung kẽm cần được cân nhắc khi trẻ đã đạt được mục tiêu điều trị hoặc khi xuất hiện các dấu hiệu cho thấy cơ thể không còn cần thêm vi chất này, bao gồm:
- Khi các triệu chứng cải thiện rõ rệt: Với trẻ biếng ăn, chậm tăng cân do thiếu kẽm, sau khoảng 1–3 tháng bổ sung, nếu trẻ ăn ngon miệng hơn, tăng cân đều, ít ốm vặt hơn thì nên ngừng kẽm và chuyển sang theo dõi, duy trì bằng chế độ ăn hợp lý.
- Sau khi kết thúc phác đồ điều trị tiêu chảy cấp: Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo bổ sung kẽm trong 10–14 ngày cho trẻ bị tiêu chảy cấp nhằm rút ngắn thời gian bệnh và giảm nguy cơ tái phát. Việc kéo dài sử dụng kẽm sau giai đoạn này không mang lại thêm lợi ích và không được khuyến cáo.
- Khi trẻ xuất hiện các tác dụng không mong muốn: Một số trẻ có thể gặp buồn nôn, nôn, đau bụng, tiêu chảy, kích ứng dạ dày hoặc cảm giác vị kim loại trong miệng khi dùng kẽm. Đây là những dấu hiệu cho thấy cơ thể không dung nạp tốt hoặc liều dùng không phù hợp, cần ngừng thuốc và đánh giá lại.
- Khi trẻ được xác định không thiếu kẽm: Trong thực tế, nhiều trẻ được bổ sung kẽm theo kinh nghiệm hoặc thói quen. Nếu sau thăm khám và đánh giá dinh dưỡng cho thấy trẻ không có biểu hiện thiếu vi chất, việc tiếp tục dùng kẽm là không cần thiết và có thể tiềm ẩn nguy cơ lạm dụng.
Ưu tiên các thực phẩm giàu kẽm tự nhiên cho trẻ, bao gồm thịt, cá, trứng, sữa, hải sản, ngũ cốc nguyên hạt, kết hợp rau xanh và trái cây.
3. Lưu ý khi ngừng bổ sung kẽm
Khi quyết định ngừng bổ sung kẽm, phụ huynh cần lưu ý một số điểm sau:
- Trao đổi với bác sĩ: Trước khi ngừng hoặc điều chỉnh liều kẽm, nên tham khảo ý kiến bác sĩ để được tư vấn phù hợp. Tùy tình trạng dinh dưỡng của trẻ, có thể giảm liều từ từ hoặc ngừng hẳn.
- Xây dựng chế độ ăn cân đối: Ưu tiên các thực phẩm giàu kẽm tự nhiên như thịt, cá, trứng, sữa, hải sản, ngũ cốc nguyên hạt, kết hợp rau xanh và trái cây. Chế độ ăn đa dạng giúp đáp ứng nhu cầu vi chất và hỗ trợ hấp thu hiệu quả hơn.
- Theo dõi sự phát triển của trẻ: Cần chú ý đến cân nặng, chiều cao, khả năng ăn uống, mức độ vận động và tần suất mắc bệnh. Các chỉ số này phản ánh chính xác tình trạng sức khỏe hơn so với việc duy trì bổ sung vi chất kéo dài.
- Tránh tự ý dùng lại kẽm: Không nên cho trẻ sử dụng kẽm lặp lại nhiều đợt nếu không có chỉ định y tế rõ ràng, nhằm hạn chế nguy cơ mất cân đối vi chất và rối loạn chuyển hóa.
Kẽm chỉ nên được bổ sung cho trẻ khi có chỉ định và trong thời gian phù hợp. Ngừng dùng kẽm đúng lúc giúp tránh lạm dụng vi chất, bảo đảm cân bằng dinh dưỡng và hỗ trợ sự phát triển khỏe mạnh, bền vững của trẻ.
Xem thêm video đang được quan tâm:
Phòng chống suy dinh dưỡng cấp tính: Nguyên nhân và cách điều trị. | SKĐS
