Mạng xã hội những ngày qua lan tỏa mạnh mẽ câu chuyện về nam sinh N.V.N. (19 tuổi), sinh viên Trường Đại học Phenikaa, đã hiến tặng mô, tạng sau khi qua đời, mang lại cơ hội sống cho 3 người bệnh. Mang trong mình ước mơ trở thành bác sĩ, nhưng một vụ tai nạn bất ngờ đã khiến hành trình tuổi trẻ của em khép lại quá sớm. Dù các y bác sĩ đã nỗ lực cứu chữa, những tổn thương quá nặng khiến em không thể qua khỏi. Ngày 29/5, N. được xác định chết não tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức.
Đối diện nỗi đau không gì bù đắp được, cha mẹ em đã đưa ra quyết định đầy dũng cảm và nhân văn: Hiến tặng các mô, tạng của con để cứu những người bệnh đang cận kề ranh giới sinh tử. Quyết định ấy đã mở ra cơ hội hồi sinh cho 3 cuộc đời: Lá gan được ghép cho một bệnh nhân ung thư gan 56 tuổi; hai quả thận được ghép cho một người đàn ông 43 tuổi và một phụ nữ 23 tuổi - những bệnh nhân nhiều năm phải sống nhờ chạy thận nhân tạo.
Thời gian gần đây, ngày càng có nhiều câu chuyện nhân văn tương tự được lan tỏa. Tuy nhiên, bên cạnh sự đồng cảm và sẻ chia, vẫn còn không ít nhận thức chưa đầy đủ về việc hiến mô, hiến tạng.
Trường đại học Phennikka tổ chức tri ân và tôn vinh sinh viên N.V.N. Ảnh: F.U.
Hiến mô, hiến tạng là một nghĩa cử cao đẹp, thể hiện truyền thống nhân ái và tinh thần "cho đi là còn mãi" của dân tộc Việt Nam. Một người hiến tạng sau khi chết não có thể cứu sống từ 8 đến 10 người và giúp cải thiện chất lượng cuộc sống cho nhiều bệnh nhân khác thông qua ghép mô. Tuy nhiên, dù kỹ thuật ghép tạng của Việt Nam đã đạt nhiều thành tựu, tiệm cận trình độ khu vực, nguồn tạng hiến vẫn là "điểm nghẽn" lớn.
Kể từ ca ghép thận đầu tiên vào năm 1992, cả nước đã thực hiện gần 10.000 ca ghép bộ phận cơ thể người, trong đó ghép thận chiếm gần 9.000 ca, tiếp đến là ghép gan, tim và phổi. Riêng năm 2024, Việt Nam thực hiện thành công hơn 1.000 ca ghép tạng. Tuy nhiên, số ca hiến từ người chết não vẫn chỉ chiếm khoảng 6% tới 10%, trong khi hàng chục nghìn bệnh nhân vẫn đang chờ được ghép tạng và mỗi ngày có 5 tới 6 người tử vong vì không có nguồn tạng phù hợp.
Rào cản lớn nhất vẫn là nhận thức của cộng đồng
Rào cản lớn nhất đối với việc hiến mô, hiến tạng vẫn xuất phát từ nhận thức và yếu tố văn hóa. Nhiều người chưa thực sự hiểu đúng về khái niệm "chết não", chưa coi đó là sự kết thúc của sự sống nên vẫn mang tâm lý "còn nước còn tát". Không ít người lo ngại cơ thể không còn nguyên vẹn theo quan niệm truyền thống nên không muốn hiến bất kỳ bộ phận nào của mình sau khi qua đời.
Kíp phẫu thuật Bệnh viện Trung ương Huế dành một phút mặc niệm người hiến tạng. Ảnh: Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người.
Bên cạnh đó, không ít người dân còn thiếu thông tin chính xác về quy trình hiến tặng, thậm chí lo ngại việc hiến mô, hiến tạng có thể bị lợi dụng. Trong khi đó, các tôn giáo lớn tại Việt Nam, đặc biệt là Phật giáo, đều xem hiến tạng là hành động từ bi, mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Dẫu vậy, những định kiến này vẫn chưa được xóa bỏ hoàn toàn.
Hiện cả nước có hơn 170.000 người đăng ký hiến tạng tự nguyện. Tuy nhiên, số trường hợp hiến tạng thực tế từ người chết não vẫn còn thấp so với số người đăng ký, chưa đáp ứng nhu cầu ghép tạng trong nước và vẫn còn khoảng cách khá xa so với nhiều quốc gia trong khu vực.
Truyền thông để thay đổi nhận thức, lan tỏa nghĩa cử hiến tạng
Để nâng cao hiểu biết của cộng đồng và lan tỏa phong trào hiến mô, hiến tạng, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết là tăng cường truyền thông đa nền tảng với cách tiếp cận gần gũi, sáng tạo. Báo chí, truyền hình và mạng xã hội cần tiếp tục lan tỏa những câu chuyện đẹp về người hiến và người được ghép tạng, như câu chuyện của nam sinh N.V.N., nhằm khơi dậy tinh thần sẻ chia và lòng nhân ái trong cộng đồng.
Một lá gan được điều phối, chuyển từ Huế ra Hà Nội để ghép cho bệnh nhân tại Bệnh viện Việt Đức. Ảnh: Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người.
Bên cạnh đó, cần lan tỏa rộng rãi chiến dịch do Báo Nhân Dân phối hợp với Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người triển khai giai đoạn 2026-2031. Đây là hoạt động truyền thông có ý nghĩa trong việc cung cấp thông tin chính xác về chết não, xây dựng văn hóa hiến mô, hiến tạng bền vững, đồng thời bảo đảm sự minh bạch trong quy trình điều phối và ghép tạng.
Cùng với đó, cần sử dụng những thông điệp gần gũi như "Mở lòng nhân ái - Lan tỏa yêu thương", duy trì Ngày Hưởng ứng Hiến tặng mô, tạng (20/5) với sự tham gia của trường học, doanh nghiệp và cộng đồng. Đặc biệt, các cơ sở y tế, nhất là những bệnh viện thực hiện ghép tạng, cần tổ chức nhiều hoạt động truyền thông, tư vấn và trải nghiệm thực tế để góp phần thay đổi nhận thức, khuyến khích người dân chủ động đăng ký hiến tạng. Mục tiêu cuối cùng của truyền thông không chỉ dừng ở việc cung cấp kiến thức mà phải hướng tới thay đổi hành vi, biến nhận thức thành hành động cụ thể.
Chung tay xây dựng văn hóa hiến mô, hiến tạng
Bên cạnh truyền thông, cần đẩy mạnh giáo dục về hiến mô, hiến tạng ngay từ sớm bằng việc đưa nội dung này vào chương trình giáo dục sức khỏe ở trường học, đại học, đặc biệt là các cơ sở đào tạo ngành y. Đồng thời, thường xuyên tổ chức hội thảo, tập huấn cho cán bộ y tế và đội ngũ tư vấn về kỹ năng vận động, hỗ trợ gia đình người chết não. Việc xây dựng "văn hóa hiến tạng" ngay trong các bệnh viện, cùng với đào tạo đội ngũ chuyên trách về chẩn đoán chết não và tư vấn kịp thời, sẽ góp phần tạo dựng niềm tin và sự đồng thuận của cộng đồng.
Cùng với đó, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ. Thủ tục đăng ký hiến tạng nên được đơn giản hóa thông qua các ứng dụng, website, fanpage của bệnh viện và Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người, giúp người dân dễ dàng tiếp cận và đăng ký. Việc kết nối với những người đã đăng ký hiến tạng để thường xuyên cập nhật thông tin về các hoạt động liên quan cũng là giải pháp cần được triển khai. Song song đó, cần hoàn thiện khung pháp lý nhằm bảo đảm quyền lợi của người hiến và gia đình, có chính sách hỗ trợ, tôn vinh kịp thời các tấm gương hiến tạng, đồng thời mở rộng mạng lưới bệnh viện tham gia hiến - ghép tạng, đầu tư nguồn nhân lực và cơ sở vật chất.
Vận chuyển tạng hiến ra sân bay. Ảnh: Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người.
Sự tham gia của các tổ chức tôn giáo, Hội Chữ thập đỏ, công đoàn, đoàn thanh niên cùng các tổ chức xã hội cũng có ý nghĩa quan trọng trong việc lan tỏa phong trào hiến mô, hiến tạng. Bên cạnh đó, cần học hỏi kinh nghiệm quốc tế về truyền thông, vận động cộng đồng và phát huy vai trò của các tôn giáo nhằm nâng cao tỷ lệ hiến tạng. Đặc biệt, cần khuyến khích phong trào đăng ký hiến tạng trong công nhân, người lao động và giới trẻ - những nhóm có khả năng tiếp cận nhanh với thông tin và sẵn sàng lan tỏa các giá trị nhân văn.
Để các giải pháp phát huy hiệu quả, việc theo dõi, đánh giá và điều chỉnh cần được thực hiện thường xuyên. Cần xây dựng các chỉ tiêu cụ thể về số người đăng ký hiến tạng và số ca hiến thực tế hằng năm, đồng thời sử dụng dữ liệu để nâng cao hiệu quả các chiến dịch truyền thông. Việc định kỳ rà soát, nhân rộng những mô hình hiệu quả và kịp thời khắc phục những hạn chế cũng là yếu tố quan trọng để phong trào phát triển bền vững. Trong các đợt sơ kết, tổng kết công tác khám, chữa bệnh cũng như hoạt động ghép mô, ghép tạng, cần có đánh giá đầy đủ về công tác vận động hiến mô, hiến tạng để tiếp tục hoàn thiện các giải pháp phù hợp.
Nâng cao hiểu biết về hiến mô, hiến tạng không chỉ là trách nhiệm của ngành y tế mà cần sự chung tay của toàn xã hội. Mỗi người, trong điều kiện phù hợp, hãy chủ động đăng ký hiến tạng và chia sẻ nguyện vọng của mình với gia đình, người thân. Khi nghĩa cử ấy được lan tỏa mạnh mẽ, hệ thống hiến - ghép tạng của Việt Nam sẽ có thêm nhiều cơ hội phát triển bền vững, mang lại hy vọng sống cho hàng nghìn người bệnh. "Cho đi là còn mãi" không chỉ là một thông điệp, mà còn là giá trị nhân văn cần được gìn giữ và lan tỏa trong đời sống cộng đồng.
