Chất thải y tế có thể phát sinh sự cố trong quá trình phân loại, thu gom, vận chuyển, lưu giữ hoặc xử lý. Việc rơi vãi, rò rỉ nếu không được kiểm soát kịp thời có thể làm tăng nguy cơ phơi nhiễm đối với nhân viên y tế, người bệnh, người nhà và những người trực tiếp tham gia thu gom, xử lý.
Vì vậy, khi phát hiện chất thải tràn đổ, nhân viên bệnh viện trước hết cần thông báo cho người phụ trách, cảnh báo những người xung quanh và khoanh vùng khu vực xảy ra sự cố. Những người không có nhiệm vụ cần được hạn chế tiếp cận, đặc biệt khi chưa xác định rõ loại chất thải và mức độ nguy hiểm.
Việc xử lý không nên thực hiện tùy tiện hoặc theo một cách chung cho mọi trường hợp. Nhân viên được phân công cần sử dụng phương tiện bảo hộ và thiết bị phù hợp với loại chất thải, đồng thời thực hiện theo phương án ứng phó của cơ sở. Với chất thải sắc nhọn, chất thải có nguy cơ lây nhiễm hoặc chất thải nguy hại dạng lỏng, việc tiếp xúc trực tiếp có thể làm phát sinh nguy cơ bị thương, phơi nhiễm hoặc phát tán chất nguy hại.
Khi chất thải y tế rơi vãi, rò rỉ hoặc tràn đổ, nhân viên cần kịp thời báo động, khoanh vùng và xử lý theo phương án phù hợp để hạn chế nguy cơ lây nhiễm, phơi nhiễm và ô nhiễm môi trường.
Không để sự cố từ khâu thu gom
Thông tư 20/2021/TT-BYT của Bộ Y tế quy định về quản lý chất thải y tế trong khuôn viên cơ sở y tế, trong đó yêu cầu chất thải y tế nguy hại được phân định, phân loại và thu gom riêng theo quy định. Đối với chất thải sắc nhọn, dụng cụ chứa phải có thành, đáy cứng, bảo đảm chống đâm xuyên và hạn chế rơi vãi.
Tại khu vực lưu giữ chất thải y tế nguy hại, cơ sở cũng phải có các biện pháp phòng ngừa rò rỉ, tràn đổ. Đối với chất thải nguy hại dạng lỏng, quy định yêu cầu chuẩn bị vật liệu hấp thụ như cát khô hoặc mùn cưa và xẻng để phục vụ ứng phó khi xảy ra sự cố.
Những yêu cầu này cho thấy xử lý sự cố không chỉ bắt đầu khi chất thải đã tràn ra ngoài mà cần được tính đến ngay từ các khâu phân loại, thu gom, đóng gói, vận chuyển và lưu giữ. Nhân viên thực hiện các công việc này cần tuân thủ quy trình, không để thùng chứa quá mức quy định và kịp thời báo cáo khi phát hiện nguy cơ bất thường.
Diễn tập để nhân viên biết cách ứng phó
Thực tế tại các cơ sở y tế cho thấy tình huống rò rỉ, rơi vãi chất thải có thể được đưa vào kế hoạch ứng phó và diễn tập để nhân viên chủ động xử lý khi sự cố xảy ra.
Kế hoạch ứng phó sự cố chất thải y tế của Bệnh viện Tâm thần Kon Tum xác định rò rỉ dịch thải, rơi vãi chất thải trong quá trình chuyên môn hoặc thu gom là những tình huống có thể xảy ra.
Khi phát sinh sự cố, bệnh viện yêu cầu cách ly, cảnh báo khu vực, huy động lực lượng và phương tiện phù hợp; sau đó thu gom, lưu giữ, vận chuyển và xử lý chất thải theo quy định.
Tương tự, kế hoạch của Bệnh viện Đa khoa khu vực Bồng Sơn quy định đối với sự cố rơi vãi, rò rỉ chất thải lây nhiễm tại khoa, phòng hoặc trên đường vận chuyển, bước đầu là báo người phụ trách, khoanh vùng, đặt biển cảnh báo và bố trí nhân lực xử lý.
Việc xử lý phải do người được phân công thực hiện, với phương tiện bảo hộ và thiết bị phù hợp với từng loại chất thải. Người bệnh, người nhà và nhân viên không có nhiệm vụ không nên tự ý tiếp cận, thu gom chất thải tràn đổ.
Sau khi khắc phục, cơ sở y tế cần đánh giá mức độ ảnh hưởng, xử lý chất thải theo quy định và thực hiện các biện pháp kiểm tra môi trường khi cần thiết. Vì vậy, khi phát hiện chất thải y tế rơi vãi hoặc rò rỉ, nhân viên cần nhanh chóng báo cáo, cảnh báo và cách ly khu vực thay vì tự xử lý. Với những sự cố phức tạp hoặc vượt khả năng xử lý tại chỗ, cơ sở y tế cần kích hoạt phương án ứng phó và huy động lực lượng chuyên môn.
Việc chuẩn bị sẵn nhân lực, phương tiện, quy trình cùng tập huấn, diễn tập thường xuyên giúp hạn chế bị động và giảm nguy cơ ảnh hưởng đến con người, môi trường khi sự cố xảy ra.