Chất thải y tế có thể phát sinh sự cố trong quá trình thu gom, vận chuyển, lưu giữ hoặc xử lý. Theo Thông tư 20/2021/TT-BYT của Bộ Y tế, việc quản lý chất thải y tế trong cơ sở y tế phải được thực hiện theo từng loại chất thải, với dụng cụ lưu chứa phù hợp nhằm hạn chế nguy cơ rơi vãi, tràn đổ.
Thông tư quy định dụng cụ chứa chất thải sắc nhọn phải có thành, đáy cứng, kháng thủng và được thiết kế để tránh tràn đổ, rơi vãi; dụng cụ chứa chất thải lây nhiễm phải có nắp đậy kín. Đối với chất thải nguy hại dạng lỏng, dụng cụ lưu chứa phải có nắp đậy kín, chống bay hơi và tràn đổ.
Những yêu cầu này nhằm phòng ngừa sự cố ngay từ khâu lưu chứa. Tuy nhiên, khi sự cố đã xảy ra, cơ sở y tế cần thực hiện phương án ứng phó phù hợp với loại chất thải và điều kiện thực tế.
Khoanh vùng, cảnh báo khi phát hiện sự cố
Một trong những nội dung cần được thực hiện trước khi xử lý là kiểm soát khu vực xảy ra sự cố, hạn chế người không có nhiệm vụ tiếp cận.
Kế hoạch phòng ngừa và ứng phó sự cố môi trường do chất thải y tế năm 2025 của Bệnh viện Đa khoa khu vực Bồng Sơn xác định các tình huống như tai nạn, rò rỉ, rơi vãi chất thải trong khu vực hành lang, lối đi trong quá trình vận chuyển chất thải từ khoa, phòng đến khu lưu giữ. Kế hoạch cũng nhận diện nguy cơ tại khu vực thu gom của khoa, phòng và khu lưu giữ chất thải nguy hại tập trung.
Theo kế hoạch này, khi xảy ra sự cố, bệnh viện tổ chức báo động, khoanh vùng và cảnh báo khu vực; lực lượng được phân công thực hiện các biện pháp ứng phó theo tình huống đã xây dựng.
Điều này có ý nghĩa với cả nhân viên y tế, người bệnh và người nhà. Khi phát hiện chất thải y tế bị đổ hoặc rơi vãi, người không có nhiệm vụ không nên tự ý thu gom, di chuyển hoặc tiếp xúc với chất thải mà cần thông báo cho nhân viên phụ trách để khu vực được kiểm soát.
Xử lý phải phù hợp với loại chất thải
Không phải mọi sự cố tràn đổ chất thải y tế đều có cách xử lý giống nhau. Thành phần, tính chất và trạng thái của chất thải là những yếu tố quyết định biện pháp ứng phó.
Thông tư 20/2021/TT-BYT phân định chất thải y tế nguy hại thành chất thải lây nhiễm và chất thải nguy hại không lây nhiễm. Trong đó, chất thải lây nhiễm có thể gồm chất thải sắc nhọn, chất thải không sắc nhọn và chất thải lây nhiễm dạng lỏng.
Đối với khu lưu giữ chất thải tại cơ sở y tế, Bộ Y tế quy định phải có vật liệu hấp thụ như cát khô hoặc mùn cưa và xẻng để sử dụng trong trường hợp rò rỉ, đổ tràn chất thải y tế nguy hại dạng lỏng. Khu vực này cũng phải có phương tiện phòng cháy, chữa cháy và các điều kiện vệ sinh, khử khuẩn theo quy định.
Vì vậy, việc xử lý sự cố cần căn cứ vào loại chất thải, vị trí xảy ra và phương án của cơ sở y tế, thay vì áp dụng một thao tác chung cho mọi trường hợp.
Bệnh viện Đa khoa Yên diễn tập ứng phó sự cố môi trường do chất thải y tế. (Ảnh Bệnh viện Đa khoa Yên Thế)
Một bệnh viện chuẩn bị phương án ra sao?
Bệnh viện Đa khoa khu vực Bồng Sơn đã xây dựng kế hoạch phòng ngừa và ứng phó sự cố môi trường do chất thải y tế năm 2025. Kế hoạch xác định mục tiêu chủ động ứng phó, ngăn chặn và xử lý kịp thời sự cố; đồng thời yêu cầu nhân viên y tế được tập huấn về nhận diện nguy cơ và các biện pháp phòng ngừa, ứng phó.
Kế hoạch của bệnh viện nhận diện nhiều tình huống có thể xảy ra, trong đó có sự cố rò rỉ, rơi vãi, tràn đổ chất thải trong quá trình quản lý chất thải y tế. Các vị trí được xác định gồm khu vực thu gom tại khoa, phòng; hành lang, lối đi khi vận chuyển và khu lưu giữ chất thải nguy hại.
Cách xây dựng phương án theo từng vị trí và tình huống giúp cơ sở y tế xác định trước nguy cơ, lực lượng, phương tiện và trách nhiệm phối hợp khi sự cố xảy ra. Đây cũng là cơ sở để nhân viên không bị động trước những tình huống phát sinh trong quá trình thu gom, vận chuyển và lưu giữ chất thải.
Thực tế, nhiều cơ sở y tế đã đưa các tình huống liên quan đến chất thải vào hoạt động diễn tập. Ngày 22/4/2026, Bệnh viện Đa khoa Yên Thế tổ chức diễn tập phòng ngừa, ứng phó sự cố môi trường do chất thải y tế với sự tham gia của hơn 30 nhân viên y tế cùng Đội phòng ngừa và ứng phó sự cố môi trường của bệnh viện.
Một trong ba tình huống giả định tại buổi diễn tập là chất thải bị rò rỉ, rơi vãi trong quá trình hoạt động chuyên môn và thu gom. Tình huống được xây dựng từ việc nhân viên để chất thải đầy quá vạch quy định; khi nghiêng thùng để vận chuyển, chất thải bị đổ ra đường vận chuyển.
Hai tình huống còn lại là hỏng thiết bị xử lý nước thải y tế và cháy kho lưu giữ chất thải nguy hại do chập điện. Theo bệnh viện, việc diễn tập nhằm tăng cường khả năng phối hợp giữa lực lượng, phương tiện và thiết bị, đồng thời nâng cao ý thức của nhân viên trong tuân thủ quy định về lưu giữ, vận chuyển chất thải y tế.
Từ các quy định và phương án thực tế tại cơ sở y tế có thể thấy, ứng phó với sự cố tràn đổ chất thải y tế không bắt đầu từ việc thu gom mà cần được chuẩn bị từ trước, gồm nhận diện nguy cơ, bố trí dụng cụ phù hợp, xây dựng phương án, tập huấn nhân viên và xác định rõ trách nhiệm khi sự cố xảy ra.
Với người bệnh và người nhà, nguyên tắc quan trọng là không tự ý tiếp xúc hoặc thu gom chất thải bị rơi vãi, tràn đổ. Khi phát hiện sự cố, cần nhanh chóng thông báo cho nhân viên y tế và tránh xa khu vực đang được cảnh báo, khoanh vùng.