1. Tê bì tay chân - triệu chứng thường gặp ở người đái tháo đường
Nhiều người bệnh đái tháo đường thấy cảm giác tê, kiến bò, châm chích hoặc nóng rát... thường bắt đầu từ các ngón chân rồi lan dần lên cẳng chân; có người lại thấy bàn chân kém nhạy với nóng, lạnh, đau; đi đứng không vững hoặc yếu cơ. Một trong những nguyên nhân phổ biến là tổn thương thần kinh ngoại biên do đường huyết tăng cao kéo dài.
Các biểu hiện thường gặp gồm:
- Tê bì hoặc giảm cảm giác ở đầu ngón chân, lòng bàn chân và bàn tay.
- Châm chích, kiến bò hoặc cảm giác như kim đâm.
- Nóng rát, đau nhói, đôi khi tăng về đêm.
- Giảm khả năng cảm nhận nóng, lạnh hoặc đau.
- Yếu cơ, mất thăng bằng, dễ vấp ngã khi đi lại.
Điều đáng lo ngại là khi mất cảm giác, người bệnh có thể không nhận ra những tổn thương nhỏ ở bàn chân. Vết thương không được phát hiện và xử trí kịp thời có thể tiến triển thành loét, nhiễm trùng, thậm chí dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng.
Tuy nhiên, không phải cứ tê bì là do biến chứng đái tháo đường mà triệu chứng này còn có nhiều nguyên nhân khác. Tiêu chuẩn chăm sóc đái tháo đường năm 2026 của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) cũng lưu ý cần tìm những nguyên nhân trước khi quy triệu chứng này cho bệnh lý thần kinh do đái tháo đường. Theo đó, trước khi đi khám, người bệnh nên nhớ lại triệu chứng xuất hiện từ khi nào, vùng nào bị tê, có đau hay yếu cơ không và đang dùng những thuốc gì. Những thông tin này giúp bác sĩ định hướng nguyên nhân.

Khi xuất hiện triệu chứng tê bì tay chân, người bệnh đái tháo đường cần đi khám để được xác định nguyên nhân. Ảnh minh họa AI.
2. Người đái tháo đường cần làm gì khi xuất hiện tê bì tay chân?
Thăm khám để xác định nguyên nhân: Bệnh nhân sẽ được bác sĩ hỏi về thời điểm khởi phát, vị trí tê, mức độ đau, khả năng đi lại, thời gian mắc đái tháo đường và các bệnh đang điều trị. Khi khám, bác sĩ có thể đánh giá sức cơ, phản xạ, cảm giác đau hoặc nóng, cảm giác rung, mạch máu và tình trạng da bàn chân.
Theo ADA, người mắc đái tháo đường type 2 cần được đánh giá bệnh lý thần kinh ngay từ khi chẩn đoán. Với đái tháo đường type 1, việc đánh giá bắt đầu sau 5 năm mắc bệnh. Sau đó, người bệnh nên được kiểm tra ít nhất mỗi năm một lần. Mỗi năm cũng cần khám bàn chân, trong đó có thử nghiệm monofilament 10g. Bác sĩ thường phối hợp phép thử này với một cách kiểm tra cảm giác khác để đánh giá đầy đủ hơn.
Không phải ai cũng cần làm điện cơ. Xét nghiệm này thường được cân nhắc khi triệu chứng xuất hiện nhanh, chỉ ở một bên, kèm yếu cơ, không điển hình hoặc chưa tìm được nguyên nhân. Tùy trường hợp, bác sĩ có thể kiểm tra vitamin B12, chức năng tuyến giáp, thận hoặc chỉ định thêm xét nghiệm cần thiết. Người đã giảm cảm giác bàn chân, từng bị loét hoặc phải cắt cụt ngón/chân cần được kiểm tra thường xuyên hơn; ADA khuyến cáo khám bàn chân ở mỗi lần đến khám đối với nhóm nguy cơ này.
Kiểm soát đái tháo đường và điều trị đau: Giữ đường huyết trong mục tiêu giúp phòng ngừa hoặc làm chậm tổn thương thần kinh. Người bệnh cũng cần kiểm soát huyết áp, mỡ máu và cân nặng; dùng thuốc đúng đơn, ăn uống cân đối, vận động phù hợp và không hút thuốc; không tự ý bỏ thuốc hay thay đổi liều khi chưa trao đổi với bác sĩ.
Nếu đau rát làm mất ngủ hoặc ảnh hưởng sinh hoạt, bác sĩ có thể cân nhắc thuốc giảm đau thần kinh. Các hướng dẫn của ADA và Học viện Thần kinh Hoa Kỳ (AAN) đề cập những nhóm thuốc như pregabalin, gabapentin, duloxetine, thuốc chống trầm cảm ba vòng hoặc thuốc chẹn kênh natri. Việc chọn thuốc phải tính đến chức năng thận, tuổi, bệnh đi kèm, nguy cơ chóng mặt, té ngã và tương tác với các thuốc đang dùng. Riêng opioid, AAN không khuyến cáo dùng để điều trị đau thần kinh do đái tháo đường vì nguy cơ tác dụng bất lợi.
Với người dùng metformin lâu năm, bác sĩ có thể đề nghị xét nghiệm vitamin B12 khi có biểu hiện bệnh lý thần kinh hoặc yếu tố nguy cơ. Chỉ bổ sung khi có chỉ định; vitamin không thay thế việc tìm và điều trị nguyên nhân.
Dành vài phút mỗi ngày chăm sóc bàn chân: Người giảm cảm giác ở chân nên tránh ngâm nước nóng, chườm nóng hoặc đắp lá. Hướng dẫn thực hành của Nhóm công tác quốc tế về bàn chân đái tháo đường (IWGDF, 2023) khuyên người có nguy cơ loét rửa chân bằng nước dưới 37°C, lau khô kỹ, nhất là kẽ ngón. Có thể bôi kem dưỡng ẩm ở vùng da khô, nhưng không bôi vào kẽ ngón.
Mỗi ngày, hãy nhìn kỹ lòng bàn chân, gót, kẽ ngón và móng để phát hiện chỗ đỏ, phồng rộp, nứt da, vết cắt, chai chân hoặc vùng đổi màu. Nếu khó cúi nhìn, có thể dùng gương hoặc nhờ người thân. Nên đi giày vừa chân, mang tất sạch, không đi chân đất kể cả trong nhà; trước khi xỏ giày, kiểm tra bên trong xem có dị vật hay không.
Không tự cắt chai chân, dùng miếng dán tẩy chai hay tự xử lý vết loét. Móng chân nên được cắt thẳng ngang, không cắt sát vào khóe. Nếu mắt kém, khó cúi hoặc móng quá dày, người bệnh nên nhờ nhân viên y tế hỗ trợ.
3. Khi nào cần đi khám ngay?
Bàn chân có phồng rộp, vết cắt, nứt da, loét, chảy dịch, mủ hoặc mùi hôi cần được nhân viên y tế kiểm tra sớm. Đừng chờ đau mới đi khám, vì khi cảm giác đã giảm, tổn thương có thể không gây đau rõ. Bàn chân đột ngột sưng, nóng, đỏ cũng cần được đánh giá, kể cả khi không đau nhiều; đây có thể là nhiễm trùng hoặc bàn chân Charcot. Trong lúc chờ khám, nên hạn chế đi lại và tì đè lên chân đó. Nếu sốt, rét run, mủ hoặc vùng đỏ lan rộng, hãy đến bệnh viện ngay.
Tê bì cần được thăm khám để tìm đúng nguyên nhân. Cùng với việc kiểm soát đái tháo đường, thói quen quan sát bàn chân mỗi ngày giúp phát hiện sớm tổn thương và tránh để vết thương nhỏ trở nên nghiêm trọng.
Mời độc giả xem thêm video:
Cảnh báo những dấu hiệu nhận biết sớm bệnh đái tháo đường | SKĐS

