Hàng nghìn bệnh nhân đang chờ ghép tạng trong mỏi mòn, danh sách những bệnh nhân này đang dài mãi tại nhiều bệnh viện nhưng nguồn tạng cho vẫn quá khan hiếm. Đây là vấn đề được thảo luận sôi nổi tại Hội nghị ghép tạng từ người cho chết não vừa diễn ra tại Hà Nội với sự tham dự của nhiều chuyên gia ghép tạng hàng đầu thế giới và Việt Nam.
Ca ghép tạng đầu tiên từ người cho chết não
Mặc dù Luật hiến ghép tạng đã được ban hành từ năm 2007 nhưng đến nay cả nước mới chỉ có duy nhất một ca ghép tạng từ người cho chết não tại Bệnh viện Chợ Rẫy. BSCKII. Dư Thị Ngọc Thu (Khoa Tiết niệu - Bệnh viện Chợ Rẫy), người trực tiếp thực hiện ca ghép tạng này cho biết, đây là ca ghép tạng đầu tiên từ người cho chết não có hoàn cảnh rất đặc biệt và thương tâm.
 Lấy thận để ghép tại Bệnh viện Nhi Trung ương. |
Bệnh nhân được ghép là một phụ nữ ở Bình Dương, 37 tuổi bị suy thận giai đoạn cuối được điều trị tại Khoa Tiết niệu - Bệnh viện Chợ Rẫy có chỉ định phải ghép thận. Người con trai của bệnh nhân là một thanh niên 19 tuổi có lần nói rằng cậu sẽ tặng mẹ một quả thận để ghép. Tiếc là ngay sau đó ít hôm, người con trai bị tai nạn giao thông, khi đưa vào Bệnh viện đa khoa Bình Dương đã chết não. Thuận theo tâm niệm trước đây của người con, gia đình đã gọi điện đến Khoa Tiết niệu - Bệnh viện Chợ Rẫy đề nghị lấy thận của người con để ghép cho mẹ. Gia đình và các bác sĩ phải động viên mãi người mẹ mới chấp nhận ghép. Vì không thể dự đám ma của con nên sau đó người mẹ bị trầm cảm nặng nề, các bác sĩ vừa phải điều trị chống thải ghép vừa phải điều trị trầm cảm cho người bệnh.
TS. Thái Minh Sâm - Phó Khoa Tiết niệu của bệnh viện cho biết, khác với lấy tạng từ người sống, lấy tạng từ người cho chết não phải đảm bảo những yêu cầu đặc biệt. Đó là ngay khi người cho chết não được chuyển đến, bệnh viện phải thành lập ngay Hội đồng lấy tạng của người cho chết não, phải duy trì được sự sống của tạng cho trong quá trình vận chuyển bệnh nhân đến nơi lấy và trong suốt quá trình lấy. Đồng thời thực hiện mọi thủ tục pháp lý để cho nhận tạng... Thành công của ca ghép đánh dấu bước phát triển mới của ghép tạng Việt Nam.
Nguồn tạng khan hiếm do quan niệm truyền thống
Theo PGS.TS. Lê Trung Hải - Bệnh viện 103, hiện tại Việt Nam có tới vài nghìn người chờ ghép tạng nhưng không thể thực hiện được vì nguồn tạng quá khan hiếm. Mặc dù đã có vài trăm ca ghép tạng thành công tại Việt Nam nhưng đến nay nguồn tạng để ghép vẫn là từ người cho còn sống. Họ là người thân có quan hệ huyết thống, là bạn bè thân thiết, là vợ chồng và phải chứng minh được sự cho tạng của họ là tình nguyện, không có vấn đề tiền bạc. Nhưng ghép tạng là một kỹ thuật cao trong y học, đòi hỏi nhiều hòa hợp về sinh hóa, kể cả khi có người nhà đồng ý cho tạng nhưng không hòa hợp những yêu cầu sinh hóa thì cũng không thể thực hiện được.
Các chuyên gia ghép tạng cho rằng nguồn tạng từ người cho chết não là một nguồn phong phú nhưng chưa được chấp nhận ở Việt Nam do người phương Đông nói chung có quan niệm chết phải toàn thây, họ rất lo ngại những vấn đề tâm linh nếu cho tạng sau khi chết. BSCKII. Dư Thị Ngọc Thu cho biết, nhiều người thân của người bệnh chứng kiến cảnh cha, mẹ, vợ, chồng... chết dần trong mòn mỏi vì không thể có tạng để thay, họ rất bức xúc. Cũng từ hoàn cảnh éo le của mình mà họ nhận thức được rằng sẽ hiến tạng cho người khác khi họ qua đời.
 Một ca ghép gan tại Bệnh viện Nhi đồng 2 TP.HCM. Ảnh: PV |
GS. Francis L. Delmonic - Bộ môn Ngoại khoa Trường đại học Y Harvard, Giám đốc Y tế Ngân hàng tạng New England, Cố vấn Hội ghép tạng của Tổ chức Y tế Thế giới - nhấn mạnh rằng cần phải phát triển nguồn tạng từ người cho chết não. Bởi hàng triệu người chết với các tạng còn chức năng sẽ cứu sống được nhiều người bệnh đang trong danh sách chờ được ghép tạng. Thành công này của y học và may mắn của người bệnh phụ thuộc rất nhiều vào luật pháp và giáo dục. Theo GS. Delmonic, các bác sĩ Việt Nam đủ trình độ để thực hiện những ca ghép tạng khó nhưng hạn chế là nguồn tạng khan hiếm. Thực trạng này được giải quyết chắc chắn sẽ trải qua một quá trình và truyền thông phải đóng vai trò quan trọng tác động vào nhận thức của cộng đồng.
Theo nhiều chuyên gia ghép tạng đến từ Mỹ, Đài Loan, Nhật Bản, mặc dù chưa có được phong phú nguồn tạng từ người cho chết não như nhiều nước khác, song Việt Nam phải chuẩn bị sẵn sàng trước những kỹ năng lấy và bảo quản tạng từ đối tượng này. Báo cáo của ca lấy - ghép tạng từ người cho chết não đầu tiên ở Bệnh viện Chợ Rẫy mới chỉ là những kinh nghiệm ban đầu và quá ít. Mục đích lấy tạng từ người cho chết não phải đạt được chức năng tốt nhất cho người nhận, đó là phải tối ưu huyết áp, ôxy, nhiệt độ của người cho khi chuyển vào phòng mổ, tránh sự không ổn định của người cho. Phải lấy tạng sao cho bảo tồn tất cả các tổ chức giải phẫu, lấy càng nhiều tạng một lúc càng tốt. Sau đó đóng gói tạng trong dung dịch bảo quản để vận chuyển đến nơi người nhận và thực hiện ghép tạng vào người nhận kịp thời. Với kinh nghiệm phong phú của mình, các chuyên gia quốc tế khẳng định sẵn sàng giúp đỡ các bác sĩ Việt Nam trong lĩnh vực này.
Lê Hảo