Không phải là quá khứ mà ngay cả tại thời điểm hiện tại, bệnh sốt rét vẫn không ngừng gây tử vong cho hàng triệu người trên thế giới mỗi năm. Đã có nhận xét rằng sốt rét còn gây tử vong nhiều hơn cả cúm A/H1N1/2009 và mức độ nguy hiểm do căn bệnh này gây ra vẫn ngày một gia tăng do chưa thể sản xuất được vaccin phòng bệnh và đã xuất hiện những trường hợp kháng với thuốc điều trị artemisinin, một loại thuốc đang được sử dụng phổ biến ở nhiều quốc gia có sốt rét lưu hành.
.JPG) Vệ sinh môi trường xung quanh chỗ ở phòng chống muỗi đốt (Ảnh: Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương). |
Sốt rét đã gây ra 200.000 trường hợp thai chết lưu ở phụ nữ mang thai
TS. Emmanuel Ahiable, giám sát viên y khoa cao cấp tại Bệnh viện quận Mampong, Ghana của châu Phi cho biết có khoảng 200.000 ca thai chết lưu do sốt rét trên các phụ nữ mang thai. Ông cho rằng sốt rét tại các vùng lưu hành nặng, phụ nữ mang thai dễ bị bệnh gấp 4 lần so với các phụ nữ khác và có thể là nguyên nhân chính gây thiếu máu dẫn đến tử vong trên các phụ nữ mang thai và trẻ em dưới 5 tuổi. Đây cũng là đối tượng dễ nhạy cảm, số phụ nữ mang thai mắc sốt rét phải điều trị ngoại trú chiếm 28,1% số bệnh nhân, 13,7% số nhập viện điều trị và 9% số ca tử vong của sản phụ. Tác động hoặc ảnh hưởng của sốt rét lên mẹ và con gây ra hậu quả lớn cho cơ thể như thiếu máu, phù phổi, sốt rét ác tính thể não và sốt rét bẩm sinh. Do vậy, cần có những biện pháp bảo vệ hiệu quả cho cả phụ nữ mang thai và thai nhi bằng các biện pháp đã cho thấy có tác dụng như nằm màn khi ngủ, phun tồn lưu trong nhà để hạn chế muỗi truyền bệnh và sử dụng chất xua muỗi.
E ngại đối với tình trạng kháng thuốc sốt rét mới.JPG)
Kháng thuốc artemisinin lần đầu tiên được phát hiện trong một ngôi làng nhỏ tại tỉnh Pailin, phía Tây của Campuchia. Chhem Bunchhin - một giáo viên ở tỉnh Battambang bị ốm, lên cơn sốt, run lạnh, nhức đầu và nôn mửa. Nhập viện vào trung tâm y tế gần nhất và được điều trị bằng loại thuốc sốt rét artesunate. Trước đây, artesunate luôn luôn làm sạch ký sinh trùng trong máu chỉ sau 2-3 ngày điều trị. Nhưng trên bệnh nhân này sau 4 ngày theo dõi điều trị, bệnh nhân Chhem Bunchhin vẫn còn ký sinh trùng trong máu. TS. Delia Bethell - một nghiên cứu viên thử nghiệm lâm sàng cho biết không chỉ ca này mà khoảng 90 bệnh nhân đưa vào nghiên cứu thì có đến gần một nửa bệnh nhân vẫn còn dương tính với ký sinh trùng sau 3 ngày điều trị, thậm chí 4-5 ngày. TS. Delia Bethell cho biết, có vẻ như artesunate tác dụng chậm hơn trước đây, có thể ký sinh trùng đang có vấn đề về dung nạp thuốc hoặc giảm nhạy với thuốc nhưng chưa biết lý do tại sao. Cũng có thể hiện tượng này bắt đầu cho một quá trình kháng với các thuốc trong nhóm artemesinin - nhóm thuốc hiệu quả nhất hiện nay. Nếu đây là sự thật sẽ là một thảm họa lớn vì đến nay vẫn chưa biết sẽ có nhóm thuốc mới nào đưa vào chương trình phòng chống, điều trị sốt rét trong nhiều năm tới không? Đó cũng là điều lo ngại của các nhà khoa học hiện nay, đặc biệt nó đang diễn ra tại phía Tây của Campuchia và cũng theo hướng này sẽ lan rộng hay chăng? Nguyên nhân gây ra hiện tượng này có thể do việc sử dụng thuốc không hợp lý, thiếu sự giám sát và một số yếu tố khác. Hệ thống y tế công cộng yếu cũng là một vấn đề, các cơ sở y tế nhà nước thường cạn kiệt thuốc sốt rét (do không chịu nhận thuốc về) hoặc có thể đóng cửa lúc bệnh nhân đến, nhân lúc đó nhiều bệnh nhân tìm đến các cơ sở y dược tư nhân để mua thuốc sốt rét. Vấn đề thuốc giả và thuốc kém chất lượng cũng không phải nhỏ.
Tình hình kháng thuốc này là một tín hiệu cảnh báo khẩn cấp vì khả năng có thể lan rộng ra toàn cầu. Kháng với các thuốc sốt rét trước đây đã gây tử vong cho bao nhiêu người chết tại châu Phi và một số quốc gia có sốt rét lưu hành khác. Nếu điều này xảy ra tương tự lần nữa, thì ký sinh trùng kháng thuốc lan rộng từ châu Á đến châu Phi sẽ trở thành thảm họa lớn đặc biệt cho chương trình phòng chống sốt rét. Ở Việt Nam, bệnh sốt rét đã được hạn chế đáng kể thông qua chương trình phòng chống sốt rét nhưng cũng nằm trong xu thế tiến triển bệnh chung của toàn cầu như sốt rét kháng thuốc, sốt rét ngoại nhập hay tử vong do sốt rét. Để hạn chế tình trạng này, điều cần làm là thực hiện nghiêm túc việc quản lý, phát hiện sớm và điều trị hiệu quả bệnh nhân sốt rét tại các cơ sở y tế.
ThS. Huỳnh Hồng Quang