Thắng cảnh nổi tiếng
Ban Quản lý dự án (QLDA) Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế thông tin, khu vực Hồ Ngọc Dịch - Ngự Tiền Văn Phòng, theo các nguồn tư liệu lịch sử chính là Ngự Viên, một trong những vườn Thượng uyển tiêu biểu của các vị hoàng đế triều Nguyễn (1802-1945). Đây cũng là thắng cảnh thứ 5 trong danh mục "Thần Kinh Nhị Thập Cảnh" - 20 cảnh đẹp bậc nhất của đất Thần Kinh xưa.
Khu vực này tọa lạc ở góc đông bắc của Hoàng thành Huế, trong giới hạn Tử Cấm Thành, thuộc quần thể Đại Nội. Khu vực này nằm ngay cạnh cửa Tường Loan, một trong những cửa dẫn vào Tử Cấm Thành từ phía Bắc.
Tổng thể khu vực Hồ Ngọc Dịch - Ngự Tiền Văn Phòng. Ảnh tư liệu Ban QLDA.
Thời kỳ rực rỡ và hưng thịnh nhất của khu vực Hồ Ngọc Dịch - Ngự Tiền Văn Phòng gắn liền với giai đoạn phát triển đỉnh cao của nghệ thuật vườn cảnh cung đình tại Kinh đô Huế, đặc biệt dưới các triều vua Minh Mạng, Thiệu Trị và Tự Đức.
Khu vực Hồ Ngọc Dịch - Ngự Tiền Văn Phòng hiện nay.
Trong thời kỳ này, khu vực Ngự Viên, trong đó bao gồm cả Hồ Ngọc Dịch được quy hoạch và kiến tạo công phu, phản ánh rõ nét tư tưởng thiên, nhân hợp nhất và mỹ học vườn ngự của triều Nguyễn.
Tuy nhiên, kể từ thời vua Thành Thái, nhiều công trình kiến trúc trong khu vườn đã bị triệt giải, quy mô, cảnh quan và công năng của khu vực dần biến đổi. Đặc biệt, đến triều vua Bảo Đại, vào năm 1932, một phần diện tích phía bắc của Ngự Viên được sử dụng để xây dựng tòa nhà Ngự Tiền Văn Phòng, một công trình hành chính phục vụ triều đình trong bối cảnh cải cách bộ máy thời thuộc địa.
Hiện trạng lan can, kè đá Hồ Ngọc Dịch. Ảnh: Ban QLDA
Hiện trạng lan can, kè khu vực Miếu Thổ Thần.
Việc xây dựng phần nào làm thay đổi cấu trúc không gian truyền thống của khu vườn và đánh dấu sự chuyển đổi căn bản trong chức năng của khu vực, từ một không gian vườn cảnh phục vụ thưởng ngoạn sang công năng hành chính.
Hiện trạng khu vực Ngự Tiền Văn Phòng.
Theo Ban QLDA, Ngự Tiền Văn Phòng vừa là tên gọi của một cơ quan hành chính đặc trách trong triều đình, vừa là một công trình kiến trúc được xây dựng muộn nhất trong phạm vi Tử Cấm Thành. Đây là cơ quan hành chính thân cận nhất phục vụ trực tiếp cho nhà vua, phụ trách việc tiếp nhận, xử lý, lưu giữ các loại văn thư quan trọng của triều đình, đồng thời điều phối hoạt động hành chính nội bộ trong khu vực Đại Nội.
Do tính chất đặc biệt của nó, Ngự Tiền Văn Phòng đóng vai trò như một trung tâm hành chính then chốt, phản ánh mô hình tổ chức chính quyền quân chủ trong giai đoạn cuối cùng của vương triều Nguyễn.
Phát huy giá trị
Ban QLDA cho biết, khu vực Hồ Ngọc Dịch - Ngự Tiền Văn Phòng là một bộ phận quan trọng thuộc không gian Ngự Viên trong Tử Cấm Thành Huế, gắn liền với lịch sử hình thành và phát triển của Quần thể Di tích Cố đô Huế. Đây là khu vực có giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa, kiến trúc, cảnh quan và hệ thống thủy đạo cung đình triều Nguyễn.
Phối cảnh dự án khi triển khai.
Qua thời gian dài cùng tác động của điều kiện thời tiết, thiên tai và quá trình khai thác sử dụng, nhiều hạng mục trong khu vực đã xuất hiện tình trạng xuống cấp như hệ thống kè đá quanh hồ bị sụt lún, hư hỏng cục bộ. Lan can đá bị nứt vỡ, xô lệch, một số bậc cấp và đường dạo bị xuống cấp.
Lòng hồ, Tiểu Ngự Hà và các tuyến thủy đạo bị bồi lắng. Cảnh quan sân vườn thiếu đồng bộ, ảnh hưởng đến giá trị thẩm mỹ, môi trường sinh thái và công tác bảo tồn, phát huy giá trị di tích.
Phối cảnh cầu Phổ Độ.
Ông Phùng Văn Hoàng, Giám đốc Ban QLDA cho biết, dự án được triển khai nhằm bảo tồn, gia cố và phục hồi các yếu tố cấu thành di tích, từng bước khôi phục không gian cảnh quan lịch sử của khu vực Ngự Viên. Đồng thời, dự án góp phần cải thiện môi trường sinh thái, tăng khả năng điều tiết, lưu thông nguồn nước trong Đại Nội và nâng cao hiệu quả quản lý, bảo tồn di sản.
Khi hoàn thành, dự án sẽ phục hồi diện mạo cảnh quan đặc trưng của khu vực Hồ Ngọc Dịch - Ngự Tiền Văn Phòng, bảo tồn và phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa, kiến trúc của một trong những không gian vườn ngự tiêu biểu dưới triều Nguyễn.
Phối cảnh cầu qua đảo.
"Đây cũng sẽ là điểm nhấn cảnh quan, tăng cường kết nối các tuyến tham quan trong Đại Nội Huế, phục vụ nhu cầu tham quan, nghiên cứu và phát huy giá trị Quần thể Di tích Cố đô Huế", lãnh đạo Ban QLDA thông tin.
Dự án Phục hồi, chỉnh trang cảnh quan Hồ Ngọc Dịch - Ngự Tiền Văn Phòng hiện nay đang được Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế đang hoàn thiện hồ sơ trình Cục Di sản văn hóa thẩm định thiết kế bản vẽ thi công và dự toán theo quy định.
Sau khi hoàn thành công tác thẩm định, phê duyệt và các thủ tục liên quan, chủ đầu tư sẽ tổ chức lựa chọn nhà thầu xây lắp, dự kiến khởi công công trình vào cuối tháng 7/2026.
Dự án có tổng mức đầu tư 11,411 tỷ đồng, thời gian thực hiện trong 3 năm kể từ ngày khởi công gồm các hạng mục thi công cầu Phổ Độ bằng kết cấu gỗ nhóm II, mái lợp ngói liệt men xanh. Gia cố hệ thống kè đá, lan can quanh hồ và trên đảo. Nạo vét các khu vực bồi lắng tại Hồ Ngọc Dịch, Tiểu Ngự Hà và cống Đông An,
Bên cạnh đó, chỉnh trang sân vườn, đường dạo, cây xanh, thảm cỏ, bảo tồn và trưng bày các di vật, bia đá có giá trị. Đầu tư hệ thống cấp thoát nước, tưới cây, điện chiếu sáng và phục hồi các thạch đăng trên đảo.
