Khả năng chống chịu thiên tai bắt đầu từ mỗi ngôi nhà

Xây dựng một xã hội chống chịu tốt hơn trước thiên tai

Chiều ngày 13/10,  tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Lễ mít tinh hưởng ứng Ngày Quốc tế Giảm nhẹ rủi ro thiên tai và Ngày ASEAN về Quản lý thiên tai 2026.

Ngày 13/10 hằng năm được Liên Hợp Quốc chọn là Ngày Quốc tế Giảm nhẹ rủi ro thiên tai (IDDRR), đồng thời là Ngày ASEAN về Quản lý thiên tai. Đây là dịp nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của chủ động phòng ngừa, giảm nhẹ và tăng cường khả năng chống chịu trước thiên tai.

Năm 2026, Văn phòng Liên Hợp Quốc về Giảm nhẹ rủi ro thiên tai (UNDRR) lựa chọn chủ đề "Khả năng chống chịu bắt đầu từ mỗi ngôi nhà" (Resilience Starts at Home). Chủ đề nhấn mạnh vai trò của mỗi gia đình trong việc chủ động chuẩn bị, giảm thiểu rủi ro và tăng cường khả năng chống chịu trước thiên tai.

Phát biểu tại sự kiện, ông Nguyễn Hoàng Hiệp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, muốn xây dựng một xã hội chống chịu tốt hơn trước thiên tai, chúng ta không thể chỉ xây thêm những công trình; chúng ta phải xây dựng kiến thức, kỹ năng và ý thức trong mỗi người. Một quốc gia an toàn phải bắt đầu từ những ngôi nhà an toàn; một cộng đồng vững vàng phải bắt đầu từ từng gia đình chủ động; và một người dân ứng phó tốt phải bắt đầu từ việc biết mình cần làm gì trước khi thiên tai xảy ra.

"Với thiên tai, nếu nước đã đến chân mới chuẩn bị thì nhiều khi không còn đủ thời gian để nhảy nữa! Vì vậy, chúng ta phải thay đổi căn bản tư duy: phòng ngừa phải đi trước một bước, thậm chí đi trước nhiều bước. Không đợi bão đến mới gia cố nhà cửa; không đợi lũ lên mới sơ tán; không đợi sạt lở mới nghĩ đến cảnh báo. Chúng ta phải nhận diện, dự báo, cảnh báo sớm và chủ động hành động ngay từ khi rủi ro chưa trở thành thiên tai", Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp nói.

Thực tiễn đã chứng minh, chủ động phòng ngừa luôn là chìa khóa then chốt để giảm thiểu rủi ro và tổn thất do thiên tai gây ra. Trong thời gian qua, chúng ta đã cùng nhau làm được rất nhiều việc ý nghĩa, đặc biệt là trong công tác nâng cao năng lực và sức chống chịu cho cộng đồng.

Chúng ta đã thành công trong việc đưa kiến thức phòng, chống thiên tai tiếp cận một cách nhẹ nhàng, tự nhiên nhưng sâu sắc đến thế hệ trẻ. Hàng loạt hoạt động phong phú đã được triển khai rộng khắp trên cả nước: từ các sân chơi bổ ích như "Rung chuông vàng" hay "Đại sứ học đường" giúp học sinh các cấp vừa học vừa chơi, chủ động tìm hiểu và trang bị kỹ năng ứng phó; cho đến cuộc thi "Giáo án xanh" dành cho các thầy cô giáo tương lai. Bứt phá mạnh mẽ từ quy mô chỉ 2 trường đại học sư phạm tham gia ở năm ngoái, năm nay cuộc thi đã lan tỏa tới 4 trường đại học với sự hưởng ứng nhiệt tình của hàng nghìn giáo sinh – những người sẽ tiếp tục gieo mầm tri thức an toàn cho các thế hệ mai sau.

Cùng với đó, các mô hình "trường học an toàn trước thiên tai" đã và đang được xây dựng, từng bước trở thành những mô hình mẫu về năng lực chủ động trước thiên tai. Những kết quả đáng tự hào này không chỉ dừng lại ở các con số hay giải thưởng, mà chính là nền tảng vững chắc để chúng ta kiến tạo một cộng đồng an toàn, bền vững và sẵn sàng ứng phó với mọi thách thức của thiên nhiên trong tương lai.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cam kết sẽ tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, chuyển từ tư duy "ứng phó với thiên tai" sang "quản trị rủi ro thiên tai", lấy phòng ngừa chủ động, cảnh báo sớm, khoa học công nghệ, dữ liệu và sự tham gia của cộng đồng làm nền tảng.

 Bà Pauline Tamesis - Điều phối viên Thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam cho biết chủ đề năm nay,"Khả năng chống chịu bắt nguồn từ chính ngôi nhà của bạn", nhấn mạnh rằng ngôi nhà là nơi bảo vệ các thành viên trong gia đình, nơi trẻ em tiếp tục việc học tập và nơi sinh kế được phục hồi sau thiên tai. Tuy nhiên, khả năng chống chịu của mỗi gia đình lại phụ thuộc rất lớn vào khả năng chống chịu của các hệ thống xung quanh, bao gồm hệ thống cảnh báo sớm, công tác quy hoạch dựa trên rủi ro, cơ sở hạ tầng an toàn và năng lực lãnh đạo ở địa phương.

Trong bối cảnh các dự báo cho thấy nguy cơ gia tăng do hiện tượng El Nino, chúng ta càng nhận thức rõ rằng rủi ro thiên tai không phải là vấn đề chỉ được giải quyết khi hiểm họa đã cận kề.

Trong điều kiện khí hậu đang thay đổi nhanh chóng và các loại hình hiểm họa ngày càng tác động chồng lấn, công tác giảm nhẹ rủi ro thiên tai không thể tiếp tục được xem là một lĩnh vực riêng biệt. Nội dung này phải được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình phát triển bền vững, gắn kết chặt chẽ với ứng phó với biến đổi khí hậu, bảo đảm an ninh nguồn nước, an sinh xã hội và phát triển kinh tế.

Bài học từ những thảm họa thiên tai kinh hoàng

Đại tá Nguyễn Ngọc Sơn, Phó Cục trưởng Cục Cứu hộ Cứu nạn - Phó Chánh văn phòng Ban chỉ đạo quốc gia về Phòng thủ dân sự, Bộ Quốc phòn cho biết, mưa lũ miền Trung cuối năm 2020 là ký ức đau thương về thiên tai nối tiếp, ngập lụt kéo dài và sạt lở nghiêm trọng. Quân đội, Công an cùng các lực lượng đã hỗ trợ sơ tán, cứu nạn, tiếp tế cho người dân ở những vùng bị chia cắt. Chúng ta luôn tưởng nhớ những cán bộ, chiến sĩ và lực lượng tham gia cứu nạn đã hy sinh tại Trạm Kiểm lâm 67 trên đường tiếp cận Thủy điện Rào Trăng 3 và tại Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 337. Thực tiễn ấy đặt ra yêu cầu phải di dời dân sớm, chuẩn bị hậu cần cho tình huống cô lập dài ngày và bảo đảm an toàn cho lực lượng cứu nạn.

Bão số 3, Yagi, tháng 9 năm 2024 tiếp tục cho thấy thiên tai có thể gây ra chuỗi hậu quả từ gió mạnh đến mưa lớn, lũ quét, sạt lở và đứt gãy hạ tầng. Các lực lượng phải đồng thời bảo vệ người dân, tìm kiếm người mất tích và khôi phục dịch vụ thiết yếu. Bài học là cảnh báo phải đến được từng khu dân cư, từng hộ gia đình và được chuyển thành hành động cụ thể; sau khi bão đi qua vẫn phải tiếp tục theo dõi nguy cơ mưa lũ, sạt lở.

Tại Làng Nủ, tỉnh Lào Cai, sau thảm họa lũ quét, sạt lở tháng 9 năm 2024, lực lượng Quân đội cùng địa phương và các lực lượng đã nỗ lực tìm kiếm nạn nhân, hỗ trợ người dân; Binh đoàn 12 xây dựng 40 căn nhà cùng công trình cộng đồng, điểm trường và hạ tầng thiết yếu trong 68 ngày đêm thi công. Từ công tác khắc phục hậu quả tại Làng Nủ, chúng ta thấy tái thiết cần gắn việc lựa chọn nơi ở an toàn với khôi phục sinh kế, chăm lo trẻ em và hỗ trợ những gia đình mất người thân.

Với sự cố sập cầu Phong Châu, tỉnh Phú Thọ, ngày 9 tháng 9 năm 2024, bên cạnh việc tìm kiếm cứu nạn, Bộ Quốc phòng chỉ đạo Lữ đoàn 249 triển khai cầu phao để phục vụ người dân đi lại; Binh đoàn 12 thi công cầu Phong Châu mới, hoàn thành sớm hơn kế hoạch. Bài học từ đây là phương án ứng phó phải tính đến cả cứu người và duy trì kết nối giao thông, để các hoạt động xã hội, sản xuất sớm được khôi phục.

Những kinh nghiệm đó được tiếp nối trong Chiến dịch Quang Trung, do Thủ tướng Chính phủ phát động cuối năm 2025 để khẩn trương xây dựng lại, sửa chữa nhà ở cho người dân miền Trung bị thiệt hại do bão lũ. Trong chiến dịch, Quân đội trực tiếp hỗ trợ xây mới 619 căn nhà, sửa chữa 363 căn nhà, hoàn thành và bàn giao trước kế hoạch; đồng thời hỗ trợ nhiều vật dụng sinh hoạt thiết yếu cho các gia đình.

Đại diện Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự Quốc gia chỉ đạo 6 bài học trong phòng chống thiên tai gồm: Thực hiện và phát huy tốt phương châm "Bốn tại chỗ": Lực lượng tại chỗ; trang bị, phương tiện tại chỗ; tổ chức, chỉ huy tại chỗ và vật chất, hậu cần tại chỗ; Phải xác định đúng nhu cầu từng hộ, giao rõ đơn vị thực hiện và tháo gỡ sớm vướng mắc về đất ở, vật liệu.

Ba là, tiến độ khẩn trương (tổ chức "3 ca, 4 kíp" xuyên đêm) phải đi cùng chất lượng công trình, an toàn thi công và sự phù hợp với nguy cơ thiên tai tại nơi xây dựng. Bốn là, bàn giao nhà cần gắn với điện, nước, đồ dùng thiết yếu và hỗ trợ ổn định cuộc sống, nhất là đối với các gia đình khó khăn. Năm là, phối hợp chặt chẽ với địa phương, với các đoàn thể (đoàn thanh niên, hội phụ nữ và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam) để tạo nên thế trận toàn dân cùng tham gia chiến dịch. Sáu là, bảo đảm hậu cần tự lực, tự cường, tuyệt đối không gây phiền hà, không làm ảnh hưởng đến nguồn nhu yếu phẩm vốn đang khan hiếm của người dân vùng lũ.

Để phòng chống thiên tai, mỗi địa phương cần rà soát nơi ở có nguy cơ cao, chuẩn bị địa điểm sơ tán và xác định rõ lực lượng hỗ trợ; chú trọng các hộ có người cao tuổi, người khuyết tật và trẻ em. Mỗi gia đình cần biết cách nhận cảnh báo, nơi đến an toàn và người cần liên hệ khi gặp nguy hiểm.

Cảnh báo rủi ro thiên tai lũ quét, sạt lở ở Quảng Trị, Huế và Đà Nẵng

SKĐS - Mưa giảm song rủi ro thiên tai lũ quét và sạt lở vẫn còn cao ở các tỉnh thành gồm Quảng Trị, Huế và Đà Nẵng.