Theo các phân tích nguồn mở, Iran hiện sở hữu khoảng 16 hệ thống S-300PMU2 do Nga bàn giao từ năm 2016 theo hợp đồng trị giá khoảng 1 tỷ USD. Mỗi khẩu đội không chỉ là một đơn vị hỏa lực, mà còn là một "nút sống còn" trong mạng lưới phòng không nhiều lớp của nước này, thường được triển khai để bảo vệ các mục tiêu chiến lược như cơ sở hạt nhân, căn cứ không quân và trung tâm chỉ huy.
Israel đã phá hủy hệ thống tên lửa phòng không S-300PMU2 của Iran. (Nguồn: Không quân Israel)
S-300PMU2 (NATO gọi là SA-20B "Gargoyle") có thể đánh chặn mục tiêu ở khoảng cách lên tới 200 km và độ cao hơn 27 km. Hệ thống này sử dụng tên lửa 48N6E2, kết hợp với các radar mảng pha mạnh như 64N6E2 Big Bird và 30N6E2 Tomb Stone, cho phép theo dõi và tấn công nhiều mục tiêu cùng lúc. Chính vì vậy, việc một hệ thống như vậy bị phá hủy ngay trong thực chiến cho thấy mức độ thách thức nghiêm trọng đối với năng lực phòng không của Iran.
Về tác chiến, việc mất đi một khẩu đội S-300 không chỉ là thiệt hại về trang bị, mà còn làm suy yếu toàn bộ cấu trúc phòng thủ. Hệ thống này được thiết kế để tạo ra vùng chống tiếp cận/chống xâm nhập (A2/AD), khiến đối phương khó tiếp cận không phận. Khi một "mắt xích" quan trọng bị loại bỏ, mạng lưới phòng không sẽ xuất hiện lỗ hổng, tạo điều kiện cho các đợt không kích tiếp theo hoặc hoạt động trinh sát sâu của Israel.
Đáng chú ý, thành công của đòn tấn công này cho thấy Israel đã sử dụng cách tiếp cận tác chiến hiện đại và phối hợp đa tầng. Nhiều khả năng chiến dịch có sự tham gia của các nền tảng tàng hình như F-35I Adir, kết hợp với vũ khí dẫn đường chính xác tầm xa và các biện pháp tác chiến điện tử nhằm làm suy yếu radar đối phương. Sự kết hợp giữa tàng hình, gây nhiễu và tấn công chính xác giúp Israel xuyên thủng một trong những hệ thống phòng không mạnh nhất mà Iran sở hữu.
Việc Iran đưa S-300 vào biên chế từ năm 2016 từng được xem là bước tiến lớn, đặc biệt sau nhiều năm bị trì hoãn vì lệnh trừng phạt quốc tế. Tehran sau đó tiếp tục kết hợp hệ thống này với các nền tảng nội địa như Bavar-373 để tạo thành mạng lưới phòng không đa tầng.
Ở góc độ chiến lược, cuộc không kích này nhiều khả năng không phải là hành động đơn lẻ, mà là một phần trong chiến dịch rộng lớn hơn nhằm từng bước làm suy yếu toàn bộ hệ thống phòng không Iran. Bằng cách ưu tiên phá hủy các hệ thống tầm xa như S-300 trước, Israel có thể dần bóc tách "lớp vỏ" bảo vệ bên ngoài, từ đó mở đường cho các đòn tấn công sâu hơn vào các mục tiêu quan trọng.
Đây cũng là cách tiếp cận quen thuộc trong học thuyết quân sự của Israel: giành ưu thế trên không bằng việc chủ động trấn áp hệ thống phòng không đối phương (SEAD). Khi radar, trung tâm chỉ huy và các bệ phóng bị vô hiệu hóa, toàn bộ mạng lưới phòng thủ sẽ mất khả năng phối hợp, khiến thời gian phản ứng chậm lại và hiệu quả đánh chặn suy giảm rõ rệt.
Tác động của sự kiện này không chỉ dừng lại ở chiến trường. Việc một hệ thống S-300 bị phá hủy ngay trong điều kiện tác chiến thực tế làm dấy lên câu hỏi về độ tin cậy của các hệ thống phòng không tiên tiến trong môi trường chiến sự hiện đại.
