Một phương án được đề cập là chuyển giao các hệ thống S-400 cho Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE). Tuy nhiên, truyền thông Thổ Nhĩ Kỳ đưa tin Israel đang vận động Abu Dhabi không tiếp nhận S-400 từ Ankara.
Hệ thống tên lửa S-400 Triumf của Nga
Nếu thương vụ được thực hiện, đây có thể là bước tiến quan trọng đối với nỗ lực của Thổ Nhĩ Kỳ nhằm tháo gỡ những vướng mắc với Mỹ và mở đường trở lại chương trình tiêm kích tàng hình F-35. Nga trước đó đã phát tín hiệu rằng Moscow không phản đối khả năng Thổ Nhĩ Kỳ chuyển S-400 cho một nước thứ ba, miễn là quốc gia tiếp nhận đáp ứng một số điều kiện.
Ngày 26/9, Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov cho biết, khả năng này có thể được xem xét nếu nước tiếp nhận là một quốc gia "có trách nhiệm" và duy trì quan hệ hữu nghị với Nga. Ông đồng thời nhấn mạnh hợp đồng ban đầu yêu cầu Ankara phải nhận được sự đồng ý của Moscow trước khi chuyển giao S-400 cho bên thứ ba. Quốc gia tiếp nhận cũng phải cam kết không chuyển hệ thống này cho Ukraine.
S-400 trở thành điểm nghẽn giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Mỹ
Thổ Nhĩ Kỳ đặt mua S-400 của Nga vào năm 2017, bất chấp sự phản đối của Mỹ. Khi lô S-400 đầu tiên được chuyển tới Thổ Nhĩ Kỳ vào tháng 7/2019, Washington đã đình chỉ Ankara khỏi chương trình F-35 và ngăn nước này tiếp cận loại tiêm kích tàng hình thế hệ thứ năm của Mỹ.
Mỹ từng chế tạo 6 máy bay F-35 dành cho Không quân Thổ Nhĩ Kỳ, nhưng những máy bay này vẫn được giữ lại tại Mỹ. Năm 2020, Washington tiếp tục áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với Thổ Nhĩ Kỳ theo Đạo luật Chống lại các đối thủ của Mỹ thông qua trừng phạt (CAATSA).
Trong nhiều năm, Ankara không chấp nhận loại bỏ S-400 khỏi lãnh thổ. Hệ thống này cũng chưa được Thổ Nhĩ Kỳ đưa vào hoạt động, khiến số vũ khí trị giá hàng tỷ USD gần như nằm bất động kể từ khi được bàn giao.
Gần đây, Ankara bắt đầu tìm kiếm phương án tháo gỡ tình trạng này. Một đề xuất được truyền thông Thổ Nhĩ Kỳ đưa tin hồi tháng 7 và sau đó được Wall Street Journal đề cập là bán S-400 cho UAE. Với Abu Dhabi, việc tiếp nhận hệ thống Nga có thể bổ sung thêm một lớp vào mạng lưới phòng không vốn đã đa dạng và nhiều tầng của nước này.
Ngày 21/9, Đại sứ Mỹ tại Thổ Nhĩ Kỳ Tom Barrack cho biết tranh chấp S-400 "sẽ được giải quyết", đồng thời mô tả quá trình này là vấn đề về quan hệ giữa hai nước hơn là một vấn đề cấp bách. Hai ngày sau, ông thừa nhận việc giải quyết tranh chấp sẽ cần thời gian, trong bối cảnh Washington và Ankara vẫn phải đáp ứng những yêu cầu liên quan đến CAATSA và Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng.
Theo những điều kiện được nêu, nếu muốn quay lại chương trình F-35, Thổ Nhĩ Kỳ cần loại bỏ hoàn toàn S-400 cùng các linh kiện liên quan khỏi lãnh thổ. Những phương án khác được đề cập là vô hiệu hóa hoàn toàn hoặc phá hủy hệ thống.
Israel được cho là muốn giữ S-400 tại Thổ Nhĩ Kỳ
Một yếu tố khác đang được nhắc đến trong vấn đề này là lập trường của Israel đối với khả năng Thổ Nhĩ Kỳ sở hữu F-35.
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu từng công khai phản đối việc Thổ Nhĩ Kỳ mua F-35, cho rằng điều này có thể ảnh hưởng đến an ninh Israel và cán cân sức mạnh trong khu vực. Trong bối cảnh đó, truyền thông Thổ Nhĩ Kỳ gần đây đưa tin Israel đang vận động UAE không chấp nhận đề nghị chuyển giao S-400 từ Ankara.
Trong bài viết đăng trên Haber7 ngày 23/9, nhà báo Mehmet Acet cho rằng sự chậm trễ của thỏa thuận không xuất phát từ Nga và Ankara với Moscow đã đạt được sự hiểu biết chung về vấn đề. Dẫn một nguồn tin không được tiết lộ danh tính, ông cho rằng nguyên nhân nằm ở việc Israel thúc giục UAE không tiếp tục thương vụ.
Acet nhận định Israel có lý do để phản đối phương án này, bởi nếu Thổ Nhĩ Kỳ chuyển được S-400 ra khỏi lãnh thổ, những trở ngại đối với việc dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt CAATSA và khôi phục khả năng tham gia chương trình F-35 của Ankara có thể được giảm bớt. Tuy nhiên, đây là đánh giá của nguồn tin và nhà báo Thổ Nhĩ Kỳ, không phải xác nhận chính thức từ Israel hay UAE.
Quan hệ quốc phòng giữa Israel và UAE cũng đã được tăng cường trong những năm gần đây. Trong giai đoạn xung đột với Iran, khi UAE phải đối mặt với nhiều cuộc tấn công bằng tên lửa và UAV, Israel từng triển khai một hệ thống phòng không Iron Dome cùng các chuyên gia vận hành tới UAE để hỗ trợ khả năng phòng thủ của nước này.
S-400 còn liên quan đến cạnh tranh quân sự tại Syria
Mối quan tâm của Israel đối với khả năng Thổ Nhĩ Kỳ tăng cường sức mạnh quân sự không chỉ xoay quanh F-35. Hai nước cũng có những bất đồng liên quan đến sự hiện diện quân sự của Ankara tại Syria.
Tháng 8, Israel tiến hành không kích một căn cứ không quân ở tây bắc Syria, gần biên giới Thổ Nhĩ Kỳ. Động thái này được cho là nhằm ngăn Thổ Nhĩ Kỳ thiết lập sự hiện diện quân sự tại đây.
Trước đó, vào tháng 4/2025, Israel không kích ba căn cứ không quân ở miền trung Syria sau khi Thổ Nhĩ Kỳ khảo sát các địa điểm này để đánh giá khả năng triển khai quân sự. Middle East Eye từng đưa tin, Ankara thậm chí cân nhắc khả năng tạm thời đưa S-400 tới căn cứ T4 ở Syria, nhưng phương án này không được triển khai.
