Dư luận quốc tế đang hướng sự quan tâm đến chuyến thăm Mỹ của Thủ tướng Israel Netanyahu bởi đây có thể là bước khởi đầu cho một tiến trình hòa bình ở Trung Đông, định hình chính sách Trung Đông của chính quyền Israel trong thời gian tới.
Sự quan tâm này bắt nguồn từ chỗ Tel Aviv vẫn có thái độ chưa rõ ràng trong chính sách Trung Đông, mà cụ thể là những vấn đề mấu chốt vì mục tiêu thành lập hai nhà nước độc lập, trong đó có việc xác định quy chế tương lai của Jerusalem. Cách đây 2 tháng, ngày 25/3, phát biểu trước báo giới, Thủ tướng Israel cho rằng cần tháo gỡ từng bước những khúc mắc trong tiến trình hòa bình Trung Đông, trong đó bước đi đầu tiên là phát triển kinh tế Palestine. Thế nhưng, việc phát triển kinh tế của Palestine lại phụ thuộc vào việc Israel có mở cửa khẩu cho hàng hóa lưu thông và cho người dân Palestine qua lại làm việc hay không. Và cho đến nay, thì chưa có dấu hiệu nào khác cho thấy mọi việc sẽ có tiến triển. Sự mập mờ giữa lời nói và hành động của Israel khiến dư luận sốt ruột, và khiến cho chuyến thăm Mỹ hai ngày của ông Netanyahu trở thành tâm điểm chú ý của dư luận quốc tế.
 Những bế tắc trong xây dựng hòa bình Trung Đông có được tháo gỡ sau chuyến thăm Mỹ của Thủ tướng Israel? |
Lẽ dĩ nhiên, không thể đòi hỏi nhiều ở chính phủ cánh hữu Israel. Vì không muốn làm “mất lòng” đồng minh Mỹ, trong chuyến thăm này, dự kiến Thủ tướng Netanyahu sẽ thông báo với Tổng thống Mỹ một kế hoạch ngoại giao dựa trên nguyên tắc “hai nhà nước cho hai dân tộc”. Nguồn tin từ báo chí Mỹ và Israel cho biết “dù khác nhau về quan điểm, nhưng cả hai nhà lãnh đạo sẽ không để cho chuyến thăm thất bại”.
Chính vì thế, hai bên, đặc biệt là Mỹ sẽ không né tránh vấn đề gai góc nhất là “thành lập một Nhà nước Palestine độc lập bên cạnh Nhà nước Do Thái”. Mỹ cũng đã đề cập vấn đề này nhiều lần và thậm chí tăng cường sức ép mạnh mẽ đối với Israel. Hồi đầu tháng 5, tại hội nghị của Hiệp hội các tổ chức vận động cho Israel ở Mỹ (AIPAC), Phó Tổng thống Mỹ Joe Biden đã không ngần ngại lên tiếng yêu cầu Israel tham gia Hiệp ước cấm phổ biến vũ khí hạt nhân, đặt kho vũ khí hạt nhân của quốc gia này dưới sự kiểm soát quốc tế và chấp nhận có một nhà nước Palestine độc lập. Rõ ràng những yêu cầu này thể hiện một sự chuyển hướng sâu rộng của Mỹ, từ sự ưu ái sang những ngôn từ có phần lạnh lùng, nếu không muốn nói là có phần “sốc” đối với Israel. Tất nhiên là Israel hoàn toàn nhận biết điều đó.
Vậy thì Israel có gật đầu với một giải pháp “hai nhà nước” như mong muốn của Mỹ? Bản thân ông Netanyahu là một chính khách cứng rắn với chủ trương không đổi đất lấy hòa bình và không nhượng bộ với Palestine. Cho dù trong quá trình vận động tranh cử và liên minh thành lập chính phủ, quan điểm của nhà lãnh đạo này có phần mềm dẻo hơn, song thực chất ai cũng hiểu rằng những tuyên bố ấy chỉ mang tính hình thức. Hơn nữa, ngoại trừ Bộ trưởng Quốc phòng Ehud Barak, Chủ tịch Công đảng là người có chủ trương ôn hòa, phần lớn các đảng nhỏ trong liên minh cầm quyền Israel hiện tại đều phản đối việc thành lập Nhà nước Palestine song song cùng Nhà nước Do Thái. Nếu chấp thuận một chính sách Trung Đông rõ ràng, đồng ý với giải pháp “hai nhà nước” như chính quyền Mỹ mong muốn, có lẽ sẽ khiến ông Netanyahu “khó ăn khó nói” với các đồng minh và đi ngược lại với chính sách đối ngoại hiện có. Nhưng nếu không gật đầu với đồng minh Mỹ, Israel sẽ lâm vào tình thế “dở khóc dở cười”. Trước hết sẽ là hậu quả từ nỗi tức giận của Mỹ khi nỗ lực và uy tín của Washington đổ xuống sông xuống bể. Cũng cần nhắc lại rằng mới tuần trước Tổng thống Obama đã đưa ra cảnh báo rằng Tel Aviv không được bất ngờ tấn công Iran mà không thông báo cho Washington. Động thái này dự báo một kết cục không có hậu nếu Israel trái ý đồng minh Mỹ. Thứ nữa sẽ là những phản ứng tiêu cực từ thế giới Arập, nơi vốn không ưa các hành động của Israel. Vì thế, các nhà phân tích cho rằng đây sẽ là một bài toán hóc búa đối với Tel Aviv.
Nguyệt Minh (Từ Google News, RFI)