Các cuộc tấn công diễn ra sau khi Mỹ và Israel mở chiến dịch không kích quy mô lớn vào Iran từ ngày 28/2, khiến Tehran đáp trả bằng loạt đòn tấn công tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái (UAV) nhằm vào các căn cứ quân sự và mục tiêu chiến lược trong khu vực.
Radar AN/FPS-132 và cuộc tấn công tên lửa của Iran. (Nguồn: MW)
Theo các báo cáo ban đầu, nhiều hệ thống radar của Mỹ đã bị tấn công, trong đó có những radar chiến thuật giá trị thấp hơn như AN/TPS-59 với giá khoảng 70 triệu USD. Tuy nhiên, thiệt hại đáng kể nhất được cho là liên quan đến 3 hệ thống radar chiến lược có giá trị đặc biệt cao.
Quan trọng nhất trong số này là radar cảnh báo sớm tên lửa đạn đạo AN/FPS-132. Đây là một trong những thành phần chủ chốt trong mạng lưới phòng thủ tên lửa của Mỹ, có khả năng phát hiện các vụ phóng tên lửa từ khoảng cách lên tới 5.000 km, theo dõi hàng trăm mục tiêu cùng lúc và cung cấp dữ liệu quỹ đạo để dẫn đường cho các hệ thống đánh chặn.
Hệ thống radar này không chỉ giúp các đơn vị phòng thủ tên lửa xác định mục tiêu mà còn đóng vai trò cảnh báo sớm cho binh sĩ và dân thường trong khu vực tìm nơi trú ẩn. Mỗi radar AN/FPS-132 được ước tính có giá khoảng 1,1 tỷ USD và việc thay thế một hệ thống bị phá hủy có thể mất từ 5 đến 8 năm.
Radar loại này được Mỹ triển khai tại Qatar từ năm 2013 nhằm giám sát các vụ phóng tên lửa từ Iran và Syria. Dù phía Mỹ ban đầu cố gắng giảm nhẹ mức độ thiệt hại, nhiều nguồn tin cho biết việc radar AN/FPS-132 bị phá hủy ngay trong ngày đầu xung đột đã làm suy giảm đáng kể khả năng cảnh báo tên lửa trong khu vực, bởi số lượng radar loại này rất hạn chế.
Ngoài ra, Iran cũng được cho là đã phá hủy 2 radar băng tần X AN/TPY-2 – thành phần quan trọng của hệ thống phòng thủ tên lửa THAAD. Một radar được triển khai tại căn cứ không quân Muwafak Salti ở Jordan, trong khi radar còn lại thuộc lực lượng vũ trang Các Tiểu vương quốc Arập Thống nhất (UAE).
Trên toàn thế giới hiện chỉ có khoảng 15 radar AN/TPY-2 đang hoạt động, phần lớn nằm trong hệ thống THAAD của Mỹ. Giá của mỗi radar được ước tính từ 550 triệu đến 1 tỷ USD tùy cấu hình và gói hỗ trợ kỹ thuật. Nếu tính trung bình khoảng 800 triệu USD mỗi hệ thống, việc mất radar 2 này cùng với radar AN/FPS-132 sẽ tạo ra tổng thiệt hại vào khoảng 2,7 tỷ USD.
Các hệ thống phòng thủ tên lửa của phương Tây như THAAD phụ thuộc rất nhiều vào radar AN/TPY-2 để phát hiện và theo dõi mục tiêu. Nếu radar này bị phá hủy, khẩu đội THAAD sẽ không thể tự tìm kiếm hoặc bám bắt mục tiêu. Dù hệ thống vẫn có thể phóng tên lửa đánh chặn dựa trên dữ liệu từ cảm biến bên ngoài, phạm vi hoạt động và hiệu quả phòng thủ sẽ giảm đáng kể.
Điều này khác với cách thiết kế của các hệ thống phòng không Nga như S-400, vốn sử dụng nhiều loại radar khác nhau trong cùng một tổ hợp. Nhờ đó, hệ thống vẫn có thể duy trì khả năng phát hiện và theo dõi mục tiêu ngay cả khi một radar bị phá hủy – điều đã được quan sát trên chiến trường Ukraine.
Bên cạnh tổn thất về radar, chi phí vận hành các hệ thống phòng thủ tên lửa của Mỹ trong cuộc đối đầu với Iran cũng tăng vọt. Chỉ riêng trong giai đoạn xung đột trước đó từ ngày 13 đến 25/6/2025, Mỹ đã phải sử dụng hơn 150 tên lửa đánh chặn THAAD để đối phó với các cuộc tấn công tên lửa của Iran.
Mỗi tên lửa đánh chặn THAAD có giá khoảng 15,5 triệu USD, khiến tổng chi phí trong giai đoạn này lên tới hơn 2,35 tỷ USD và tiêu hao hơn 25% kho tên lửa đánh chặn THAAD toàn cầu của Lục quân Mỹ.
Kể từ khi xung đột mới bùng phát ngày 28/2, cường độ các đợt tấn công tên lửa của Iran được cho là còn cao hơn đáng kể so với năm 2025. Với việc Mỹ phải triển khai thêm các hệ thống phòng thủ và sử dụng số lượng lớn tên lửa đánh chặn tại Trung Đông, chi phí phòng thủ được ước tính tăng nhanh chóng.
Theo một số tính toán thận trọng, tổng chi phí mà Mỹ phải chi cho việc vận hành các hệ thống như THAAD và radar cảnh báo sớm AN/FPS-132 trong chưa đầy một tuần giao tranh có thể đã vượt quá 5 tỷ USD.
