Máy bay Saab GlobalEye bị nhắm mục tiêu tại căn cứ không quân Al Dhafra ở Abu Dhabi, trong một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) quy mô lớn nhằm vào cơ sở quân sự trọng yếu của UAE.
Máy bay cảnh báo sớm và kiểm soát trên không Saab GlobalEye. (Nguồn: MW)
Al Dhafra là căn cứ chiến lược nơi đóng quân của Không quân UAE cùng lực lượng Mỹ và Pháp. Các hình ảnh vệ tinh sau cuộc tấn công cho thấy nhiều nhà chứa máy bay tại căn cứ đã bị phá hủy. Tuy nhiên, do chưa thể xác định chính xác những khí tài nằm bên trong các nhà chứa bị đánh trúng, mức độ thiệt hại đầy đủ vẫn chưa được làm rõ. Một số nguồn tin cho rằng có khả năng không chỉ một, mà nhiều hệ thống GlobalEye đã bị hư hại trong đợt tập kích này.
Ngoài GlobalEye, những nhà chứa máy bay bị tấn công được cho là còn chứa các khí tài quân sự giá trị cao khác. Trong đó có UAV trinh sát tầm xa MQ-4C Triton của Hải quân Mỹ, với giá trị hơn 240 triệu USD mỗi chiếc, cùng UAV trinh sát – tấn công MQ-9 Reaper do Không quân Mỹ vận hành.
Cuộc tấn công gây chú ý đặc biệt bởi không phận UAE được bảo vệ bởi một trong những mạng lưới phòng không dày đặc nhất khu vực. Hệ thống này bao gồm các tổ hợp đánh chặn tên lửa đạn đạo THAAD và Patriot do Mỹ cung cấp, hệ thống phòng không Cheongung-II của Hàn Quốc cùng nhiều lớp pháo phòng không hỗ trợ. Tuy nhiên, việc Iran vẫn có thể đánh trúng căn cứ Al Dhafra – một trong những cơ sở quân sự được bảo vệ nghiêm ngặt nhất nước – đang làm dấy lên nghi ngờ về hiệu quả thực tế của mạng lưới phòng thủ này.
Thông tin về thiệt hại tại Al Dhafra xuất hiện trong bối cảnh nhiều đoạn video và hình ảnh khác cho thấy các cơ sở hạ tầng quan trọng của UAE cũng bị tấn công. Trong số đó có sân bay quốc tế Dubai, sân bay lớn nhất nước và cảng Fujairah, cảng biển quan trọng nhất của UAE. Dù các tiêm kích của Không quân UAE và Không quân Pháp đã được triển khai từ Al Dhafra để đánh chặn các máy bay không người lái tấn công, khả năng phòng thủ của họ được cho là rất hạn chế.
Các hoạt động liên tục trong hơn hai tuần qua cũng khiến Không quân Pháp tiêu tốn lượng lớn tên lửa không đối không đắt tiền, làm dấy lên lo ngại trong Bộ Quốc phòng Pháp về nguy cơ cạn kiệt kho dự trữ.
Saab GlobalEye được phát triển nhằm cung cấp khả năng nhận thức tình huống toàn diện cho lực lượng vận hành, đóng vai trò như "mắt thần trên bầu trời". Máy bay này tích hợp hai radar cỡ lớn, hệ thống liên kết dữ liệu tiên tiến cùng các cảm biến tình báo điện tử và tín hiệu, cho phép phát hiện, theo dõi mục tiêu từ khoảng cách rất xa cũng như phân tích các tín hiệu radar và liên lạc của đối phương.
Tuy vậy, quy mô và năng lực của GlobalEye vẫn được đánh giá thấp hơn so với những hệ thống cảnh báo sớm lớn hơn như E-7 Wedgetail của Mỹ hay KJ-500 của Trung Quốc.
Hiện UAE là quốc gia duy nhất đang vận hành GlobalEye, trong khi Pháp và Thụy Điển cũng đã đặt mua lần lượt hai và ba chiếc. Đối với UAE, vai trò của loại máy bay này đặc biệt quan trọng bởi lực lượng tiêm kích của họ, gồm F-16, Mirage 2000 và trong tương lai là Rafale. Vì vậy, các máy bay cảnh báo sớm như GlobalEye đóng vai trò then chốt trong việc phát hiện mục tiêu từ xa và dẫn đường cho tiêm kích.
Từ năm 2020 đến 2024, UAE đã nhận tổng cộng 5 hệ thống GlobalEye theo hợp đồng trị giá 2,5 tỷ USD, khiến mỗi chiếc trở thành một trong những máy bay quân sự đắt giá nhất khu vực. Giá trị này thậm chí còn cao hơn nhiều so với các máy bay khác từng bị hư hại trong các cuộc tấn công gần đây của Iran, như các máy bay tiếp nhiên liệu KC-135 của Không quân Mỹ từng bị nhắm mục tiêu tại căn cứ Prince Sultan ở Ả Rập Xê Út.
Nếu việc phá hủy GlobalEye được xác nhận, điều này có thể tiếp tục làm suy yếu đáng kể khả năng giám sát và cảnh báo sớm của Mỹ cùng các đối tác trong khu vực. Trước đó, Iran được cho là đã phá hủy radar cảnh báo sớm AN/FPS-132 duy nhất được Mỹ triển khai bên ngoài lãnh thổ của mình tại Qatar, cùng hai radar AN/TPY-2 thuộc hệ thống THAAD đặt tại Jordan và UAE, cũng như nhiều hệ thống radar khác có giá trị thấp hơn. Những tổn thất này buộc Washington phải tái triển khai các hệ thống radar và phòng không từ nhiều khu vực trên thế giới, đáng chú ý là rút từ các vị trí chiến lược tại Hàn Quốc để bù đắp.
Trong khi Israel vẫn có thể dựa vào một radar AN/TPY-2 khác đặt tại Thổ Nhĩ Kỳ để theo dõi các tên lửa Iran, các quốc gia vùng Vịnh nằm gần Iran hơn như UAE, Bahrain và Qatar lại dễ bị tổn thương hơn nhiều. Những quốc gia này đã trở thành mục tiêu bị tấn công đặc biệt dữ dội do vai trò quan trọng của họ trong việc hỗ trợ chiến dịch quân sự do Mỹ dẫn đầu chống lại Iran.
Các đoạn video từ khu vực chiến sự cũng cho thấy hệ thống Patriot nhiều lần không thể đánh chặn ngay cả những tên lửa đạn đạo tương đối đơn giản của Iran. Điều này tiếp tục làm dấy lên tranh cãi lâu nay về hiệu quả thực chiến của hệ thống phòng không này.
