Thỏa thuận này được cho là do tập đoàn xuất khẩu vũ khí quốc doanh Nga Rosoboronexport đàm phán với đại diện Bộ Quốc phòng và Hậu cần lực lượng vũ trang Iran tại Moscow. Nhiều nguồn tin nhận định Iran có thể thanh toán một phần bằng các hợp đồng xuất khẩu quốc phòng sang Nga, đặc biệt là dòng UAV cảm tử Shahed-136, loại đang được sản xuất tại Nga theo giấy phép.
Hệ thống phóng tên lửa đất đối không 9K333 Verba. (Nguồn: MW)
Thương vụ Verba diễn ra trong bối cảnh Iran cũng đã đặt mua tiêm kích Sukhoi Su-35 (hiện chưa bàn giao đầy đủ) và trực thăng tấn công Mil Mi-28 được chuyển giao từ đầu năm 2026.
Verba: 'Lá chắn' vác vai hiện đại bậc nhất
Được biên chế từ năm 2014, 9K333 Verba được nhiều chuyên gia đánh giá là một trong những hệ thống phòng không vác vai (MANPADS) tiên tiến nhất thế giới. Điểm nổi bật của Verba là đầu dò ba phổ độc nhất hiện nay, kết hợp cảm biến tia cực tím, cận hồng ngoại và hồng ngoại trung bình. Nhờ đó, hệ thống có khả năng phân biệt mục tiêu thật với pháo sáng mồi bẫy hay các biện pháp gây nhiễu hồng ngoại định hướng (DIRCM), vốn là "áo giáp điện tử" phổ biến trên máy bay hiện đại.
Tên lửa 9M336 của Verba có tầm bắn khoảng 6,5 km và có thể đánh chặn mục tiêu ở độ cao tới 4,5 km – thông số vượt trội so với phần lớn MANPADS đang hoạt động. Độ nhạy cao của cụm ba cảm biến cho phép khóa mục tiêu từ khoảng cách xa hơn, đặc biệt hữu ích trước các máy bay hoặc UAV có tín hiệu nhiệt yếu.
Không chỉ mạnh về cảm biến, Verba còn được tích hợp hệ thống chỉ huy – kiểm soát cho phép các tổ bắn phân tán kết nối thành một mạng lưới phòng không thống nhất. Hệ thống có thể nhận dữ liệu mục tiêu từ radar mặt đất hoặc thậm chí từ radar trên không của các nền tảng như Mi-28 hay Su-35, sau đó tự động phân bổ mục tiêu cho tổ bắn có vị trí thuận lợi nhất. Theo một số báo cáo, mức độ tự động hóa này giúp rút ngắn thời gian phản ứng xuống chỉ còn một phần mười so với cách vận hành truyền thống.
Dù sở hữu công nghệ cao, mỗi bệ phóng Verba khi nạp đầy đạn chỉ nặng khoảng 17,25 kg, vẫn đảm bảo tính cơ động cho bộ binh trên chiến trường.
Phù hợp với chiến sự hiện đại
Verba được thiết kế trong bối cảnh chiến trường ngày càng xuất hiện nhiều UAV cỡ nhỏ và tên lửa hành trình có tín hiệu hồng ngoại thấp. Ngòi nổ cận đích và đầu dò nhạy giúp tăng xác suất tiêu diệt các mục tiêu nhỏ, bay nhanh hoặc cơ động mạnh.
Theo các nguồn tin, giá mỗi bệ phóng vào khoảng 47.000 USD, trong khi mỗi tên lửa 9M336 có giá khoảng 200.000 USD. Tuy nhiên, một điểm gây tranh cãi là hệ thống Verba từng được xuất khẩu cho Syria. Sau biến động chính trị tại nước này cuối năm 2024, khả năng các hệ thống Nga bị tiếp cận và phân tích bởi các bên thứ ba đã làm dấy lên lo ngại về nguy cơ lộ thông số kỹ thuật. Dù vậy, giới quan sát cho rằng Nga có thể đã cập nhật phần mềm và cải tiến đầu dò để giảm thiểu rủi ro này.
Giá trị của các hệ thống phòng không vác vai đã được thể hiện rõ trong xung đột tại Ukraine từ năm 2022. Kiev khi đó sở hữu số lượng lớn hệ thống 9K38 Igla từ thời Liên Xô và được viện trợ thêm FIM-92 Stinger từ Mỹ. Các loại tên lửa này được cho là đã bắn hạ nhiều máy bay và trực thăng Nga trong giai đoạn đầu xung đột, trong đó có cả tiêm kích ném bom Sukhoi Su-34.
Điểm mạnh lớn nhất của MANPADS nằm ở chỗ chúng có thể đi cùng đội hình bộ binh mà không phát sóng radar, khiến đối phương rất khó phát hiện trước khi tên lửa được phóng đi. Chính yếu tố "tàng hình điện tử" này khiến các hệ thống như Verba trở thành mối đe dọa đáng kể với máy bay bay thấp, trực thăng và UAV.
