Hệ thống tên lửa phòng không S-400 là loại vũ khí mà Tehran từng nhiều lần bày tỏ mong muốn sở hữu, đặc biệt trong bối cảnh nước này phải tính đến nguy cơ xảy ra xung đột mới với Mỹ.
Hệ thống S-400. (Ảnh: DE)
Vấn đề này được đề cập trong chuyến thăm Nga ngày 5/11 của ông Mohsen Rezaei, Bí thư Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran. Theo tờ The Telegraph, Tehran vẫn hy vọng có thể đạt được thỏa thuận với Moscow, bất chấp tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump rằng Nga "không hỗ trợ" Iran.
Trong chuyến thăm, các quan chức Iran được giới thiệu những đề xuất nhằm chuẩn bị cho khả năng xảy ra chiến sự với Mỹ. Một trong những trọng tâm là tăng cường hợp tác với Nga trong lĩnh vực kỹ thuật quân sự, qua đó củng cố năng lực quốc phòng của Tehran.
Những diễn biến gần đây cũng cho thấy quan hệ hợp tác quân sự giữa hai nước vẫn có chiều hướng phát triển. Moscow đã đồng ý cung cấp cho Iran 90 bệ phóng tên lửa không đối đất Kh-39 LMUR. Nếu thông tin này chính xác, đây sẽ là một dấu hiệu đáng chú ý về mức độ hợp tác giữa hai bên, nhất là khi Nga đang sử dụng loại tên lửa này trong chiến dịch quân sự tại Ukraine.
Tuy nhiên, triển vọng Nga chuyển giao hệ thống phòng không S-400 cho Iran lại không mấy khả quan. Dù Tehran có nhu cầu lớn, Moscow đang phải đối mặt với nhiều trở ngại khiến việc xuất khẩu loại vũ khí chiến lược này trở nên khó khăn.
Trước hết, S-400 là một trong những hệ thống phòng không chủ lực của Nga, có nhiệm vụ phát hiện và đánh chặn nhiều loại mục tiêu trên không, từ máy bay, máy bay không người lái (UAV), tên lửa hành trình cho đến tên lửa đạn đạo. Trong bối cảnh Ukraine liên tục tập kích các nhà máy lọc dầu và cơ sở hạ tầng trọng yếu của Nga, Moscow khó có thể chấp nhận làm suy giảm năng lực phòng không của chính mình bằng cách chuyển giao những tổ hợp đang rất cần thiết cho nhiệm vụ bảo vệ lãnh thổ.
Không chỉ phải duy trì mạng lưới phòng không trên diện rộng, Nga còn phải đối phó với nguy cơ các tổ hợp S-400 trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công từ Ukraine. Hồi tháng 8, xuất hiện thông tin Lực lượng Đặc nhiệm Ukraine đã tập kích một hệ thống S-400 tại khu vực Gelendzhik. Những diễn biến như vậy càng khiến nhu cầu duy trì và bổ sung các tổ hợp phòng không trong nước trở nên cấp thiết đối với Moscow.
Để đáp ứng nhu cầu này, Nga cần đẩy mạnh sản xuất S-400, nhưng bản thân quá trình chế tạo hệ thống cũng đang gặp nhiều thách thức. Một tổ hợp S-400 không chỉ bao gồm bệ phóng mà còn có sở chỉ huy, radar, tên lửa và nhiều thiết bị hỗ trợ khác. Việc sản xuất các thành phần này phụ thuộc đáng kể vào linh kiện nước ngoài, đặc biệt là các thiết bị vi điện tử.
Chẳng hạn, một số radar của hệ thống sử dụng các tấm vật liệu nhiều lớp tần số cao RO4003C do công ty Rogers Corporation của Mỹ sản xuất. Trong khi đó, quá trình chế tạo mô-đun dẫn đường tên lửa đòi hỏi các hệ thống quán tính tự động sử dụng con quay hồi chuyển laser có nguồn gốc từ Pháp.
Nga đã tìm cách duy trì nguồn cung linh kiện thông qua các mạng lưới né tránh lệnh trừng phạt quốc tế. Những hạn chế này vẫn gây sức ép đáng kể, làm chậm tiến độ sản xuất S-400. Bên cạnh đó, các cuộc tập kích nhằm vào cơ sở công nghiệp quốc phòng Nga cũng tạo thêm rủi ro cho chuỗi sản xuất.
Các UAV Ukraine liên tục nhắm tới những cơ sở thuộc tập đoàn quốc phòng Almaz-Antey, đơn vị có vai trò quan trọng trong lĩnh vực sản xuất hệ thống phòng không của Nga. Ngoài ra, máy công cụ phục vụ chế tạo các bộ phận S-400 cũng được cho là vẫn phụ thuộc đáng kể vào linh kiện và phần mềm có nguồn gốc phương Tây. Điều này khiến việc mở rộng sản xuất không thể diễn ra nhanh chóng.
Một điểm đáng chú ý khác là Nga còn sử dụng tên lửa thuộc hệ thống S-400 cho nhiệm vụ tấn công mặt đất. Cụ thể, Moscow đã triển khai tên lửa RM-48U để tập kích các mục tiêu tại Ukraine. Vì vậy, cần phân biệt rõ các tổ hợp và loại tên lửa được sử dụng cho nhiệm vụ phòng thủ với những thành phần được tận dụng cho hoạt động tấn công, bởi chúng có vai trò và cách sử dụng khác nhau.
Ngay cả trong trường hợp Moscow quyết định ưu tiên sản xuất S-400 để cung cấp cho Tehran, Iran cũng khó có thể nhận được các tổ hợp này trong thời gian ngắn. Tiền lệ hợp đồng với Thổ Nhĩ Kỳ cho thấy quá trình bàn giao có thể kéo dài đáng kể.
Theo đó, Nga từng đồng ý cung cấp cho Ankara hai tổ hợp phòng không cấp sư đoàn, tương đương bốn khẩu đội S-400. Từ thời điểm ký hợp đồng đến khi hoàn tất bàn giao, quá trình này mất khoảng 31 tháng.
Điều đó cho thấy việc cung cấp S-400 cho Iran, nếu được Moscow chấp thuận, vẫn sẽ cần một khoảng thời gian dài để triển khai.
