Theo tập đoàn Rostec, xe tăng T-72 hiện vẫn là xương sống của nhiều đơn vị thiết giáp Nga và hoàn toàn có thể tiếp tục được hiện đại hóa để thích nghi với những thách thức mới trên chiến trường.
Xe tăng T-72B3M với nâng cấp giáp năm 2022. (Nguồn: MW)
Rostec nhấn mạnh rằng phiên bản nâng cấp T-72B3M do nhà sản xuất xe tăng Uralvagonzavod chế tạo đã vượt trội đáng kể so với các biến thể T-72 trước đây. Xe được trang bị hệ thống ngắm bắn hiện đại, lớp giáp bảo vệ mới cùng động cơ mạnh hơn, giúp cải thiện rõ rệt khả năng chiến đấu. Theo Rostec, thiết kế của T-72 mang tính mô-đun cao, cho phép nhanh chóng thay đổi cấu hình để đáp ứng các mối đe dọa cụ thể trên chiến trường.
Mặc dù được đưa vào biên chế từ thời Liên Xô, T-72 vẫn là một trong những dòng xe tăng phổ biến nhất thế giới, cùng với dòng T-54/55. Trong nhiều thập kỷ, hàng loạt gói nâng cấp đã được phát triển cho loại xe tăng này tại nhiều quốc gia khác nhau, giúp nó duy trì khả năng hoạt động trong môi trường chiến tranh hiện đại.
Theo Rostec, kinh nghiệm từ chiến trường Ukraine đã dẫn đến khoảng 200 thay đổi khác nhau đối với thiết kế của T-72. Những cải tiến này tập trung vào việc tăng hỏa lực, cải thiện khả năng bảo vệ và nâng cao tính cơ động của xe. Tập đoàn cũng nhấn mạnh rằng T-72 không chỉ là một xe tăng chiến đấu đơn thuần mà còn là nền tảng cho nhiều phương tiện quân sự khác. Khung gầm của nó đã được sử dụng để phát triển nhiều hệ thống chuyên dụng như bệ phóng súng phun lửa hạng nặng TOS-1 Buratino và TOS-1A Solntsepek, xe bắc cầu MTU-72, xe cứu kéo và sửa chữa BREM-1 hay xe công binh IMR-2.
Một bước ngoặt quan trọng trong quá trình hiện đại hóa T-72 là sự xuất hiện của biến thể T-72B vào năm 1985. Phiên bản này tích hợp nhiều công nghệ từ xe tăng thế hệ mới hơn là T-80, bao gồm thiết bị đo xa laser và lớp giáp bảo vệ được cải thiện đáng kể. Sau khi Liên Xô tan rã, biến thể nâng cấp T-72BU được đổi tên thành T-90 để phục vụ mục đích tiếp thị và sau đó trở thành một trong những xe tăng chủ lực của Nga.
Hiện nay, phiên bản hiện đại nhất của dòng này là T-90M, được đưa vào biên chế từ đầu những năm 2020. Xe được trang bị pháo nòng trơn 125 mm 2A46M-5 cùng hệ thống điều khiển hỏa lực Kalina fire control system, cho phép sử dụng nhiều loại đạn chuyên dụng. Khả năng sống sót của xe cũng được cải thiện đáng kể nhờ việc tích hợp giáp phản ứng nổ Relikt explosive reactive armor và thiết kế tách biệt kho đạn khỏi khoang chiến đấu.
Kể từ khi chiến sự tại Ukraine leo thang, Nga đã tiếp tục cải tiến các dòng xe tăng của mình. Một trong những nâng cấp đáng chú ý là việc tích hợp hệ thống phòng vệ chủ động Arena-M active protection system trên T-90M từ cuối năm 2024. Phiên bản mới của hệ thống này được cho là có khả năng đánh chặn các cuộc tấn công bằng UAV cảm tử và đạn bay lượn – những mối đe dọa ngày càng phổ biến trên chiến trường hiện đại.
Song song với việc nâng cấp T-90M, Nga cũng đang hiện đại hóa số lượng lớn T-72 còn lại từ thời Liên Xô. Nhiều xe đã được nâng cấp lên chuẩn T-72B3 và T-72B3M với các cải tiến như kính ngắm ảnh nhiệt thế hệ mới, giáp phản ứng nổ Relikt, hệ thống liên lạc hiện đại và pháo 125 mm 2A46M-5. Từ cuối năm 2022, các đơn vị tiền tuyến còn bắt đầu lắp thêm các lớp giáp bổ sung cho T-72B3M, tương tự như trên T-90M. Một số nguồn không chính thức gọi phiên bản cải tiến sâu này là T-72B4.
Đến cuối năm 2024, một số xe T-72B3 cũng bắt đầu được tích hợp các hệ thống phòng vệ chủ động tương tự như trên T-90M. Trong các cuộc giao tranh tại Ukraine, hỏa lực của T-72B3 đã thu hút sự chú ý khi một chiếc xe tăng loại này được cho là đã xuyên thủng lớp giáp phía trước của xe tăng M1A1 Abrams do Mỹ cung cấp trong một cuộc đối đầu xe tăng trực tiếp vào đầu năm 2024.
Trước đây, Nga dự kiến sẽ thay thế các dòng T-72 và T-90 bằng xe tăng thế hệ mới T-14 Armata vào cuối thập niên 2020. Tuy nhiên, do chương trình này chưa được triển khai rộng rãi, Moscow vẫn tiếp tục đặt trọng tâm vào việc nâng cấp các thiết kế xe tăng Liên Xô cũ bằng công nghệ hiện đại. Theo Rostec, với những cải tiến liên tục về giáp bảo vệ, hệ thống điện tử và vũ khí, T-72 vẫn còn nhiều tiềm năng phát triển và có thể tiếp tục phục vụ trong lực lượng thiết giáp Nga trong nhiều năm tới.
