Hút thuốc lá và cần sa có thể gây "teo não"

Một nghiên cứu quốc tế quy mô lớn vừa đưa ra những cảnh báo về tác động tiêu cực của thuốc lá và cần sa đối với sức khỏe thần kinh, khi nhấn mạnh việc sử dụng thường xuyên các chất này, dù riêng lẻ hay kết hợp, đều dẫn đến tình trạng giảm thể tích não bộ.

Qua phân tích tổng hợp từ hơn 103 nghiên cứu với sự tham gia của 72.000 người, được công bố trên tạp chí Addiction giữa tháng 3 vừa qua, các nhà khoa học đã nhận diện những thay đổi rõ rệt trong cấu trúc não ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng kiểm soát cảm xúc, trí nhớ và tiến trình ra quyết định. Những tổn thương này không đứng yên mà có xu hướng trở nên trầm trọng hơn theo thời gian sử dụng.

Sự suy giảm chất xám là một trong những hệ lụy đáng ngại nhất, bởi đây là bộ phận then chốt quyết định khả năng nhận thức, xử lý thông tin và duy trì sức khỏe tinh thần. Cụ thể, người dùng cần sa thường xuyên bị thu nhỏ hạch hạnh nhân, trong khi người hút thuốc lá lâu năm còn đối mặt với sự co lại ở vùng insular, pallidum và tốc độ mất chất xám toàn bộ nhanh hơn hẳn so với người bình thường. 

Khi lượng chất xám giảm sút, con người dễ rơi vào trạng thái khó khăn trong suy nghĩ, mất kiểm soát cảm xúc và suy giảm động lực sống. Thậm chí, các phân tích di truyền còn chỉ ra mối liên hệ chặt chẽ giữa thói quen hút nhiều thuốc lá mỗi ngày với sự co nhỏ của hồi hải mã (hippocampus), khu vực vốn chịu trách nhiệm chính cho việc học tập và ghi nhớ.

Tác động của cần sa còn được làm rõ qua các nghiên cứu chuyên sâu tại Tây Ban Nha, nơi những chuyên gia phát hiện việc sử dụng hàng ngày trong ít nhất 5 năm sẽ làm mỏng lớp vỏ não ở phần trước của vùng hồi trán giữa (rostral middle frontal cortex) . Đây là khu vực điều hành các chức năng cao cấp như lập kế hoạch và tự kiểm soát bản thân, và sự mỏng đi này được cho là do các thụ thể CB1 tại đây cực kỳ nhạy cảm với hoạt chất THC. 

Không chỉ dừng lại ở thay đổi cấu trúc, THC còn gây rối loạn khả năng ghi nhớ, khiến người dùng dễ mắc lỗi nhớ sai, quên nguồn thông tin hoặc quên các nhiệm vụ trong tương lai như việc uống thuốc hay mua sắm, ngay cả với liều lượng chỉ 20 mg.

Theo các số liệu mới nhất từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Văn phòng Liên Hợp Quốc về chống Ma túy và Tội phạm (UNODC), có khoảng 1,2 tỷ người trưởng thành hút thuốc lá (tính đến hết năm 2024) và 244 triệu người dùng cần sa trên toàn cầu (tính đến giữa năm 2025). Trước thực trạng trên, giới khoa học nhấn mạnh việc nâng cao nhận thức cộng đồng là vô cùng cấp thiết. 

Các chuyên gia khuyến nghị đội ngũ y tế cần thay đổi phương thức tư vấn, tập trung sâu hơn vào các tổn thương não bộ thay vì chỉ cảnh báo về nguy cơ ung thư phổi như trước đây. Đặc biệt, việc kết hợp cả hai chất này không hề giúp giảm hại mà thực chất còn làm gia tăng rủi ro tổn thương não lâu dài.