1. Những lưu ý khi dùng thuốc cho trẻ em
Trẻ em không phải là người lớn thu nhỏ. Cơ thể trẻ đang trong quá trình phát triển, đặc biệt là gan và thận vẫn chưa hoàn thiện, khiến việc chuyển hóa và đào thải thuốc kém hiệu quả hơn. Việc dùng thuốc không đúng cho trẻ em sẽ gây ra những hậu quả nghiêm trọng.
Các sai lầm phổ biến khi dùng thuốc cho trẻ em:
- Tự ý dùng thuốc kháng sinh: Nhiều phụ huynh tự mua kháng sinh khi trẻ chớm ho hoặc sốt. Việc lạm dụng này gây rối loạn hệ vi sinh đường ruột, giảm miễn dịch và dẫn đến tình trạng kháng kháng sinh nguy hiểm về sau.
- Tán nhỏ viên thuốc: Mỗi dạng bào chế thuốc sẽ có những tác động đến hiệu quả của thuốc, nếu tán nhỏ thuốc có thể làm mất tác dụng hoặc gây độc tính, cụ thể:
+ Làm hỏng cấu trúc thuốc: Viên thuốc dạng bao phim, bao tan trong ruột có lớp vỏ đặc biệt để bảo vệ hoạt chất khỏi acid dạ dày, giúp thuốc không bị phân hủy sớm. Khi nghiền nát, thuốc sẽ bị phá hủy ngay khi vào dạ dày, làm mất tác dụng hoặc gây kích ứng niêm mạc.
+ Viên nén giải phóng kéo dài: Loại thuốc này được thiết kế để hoạt chất giải phóng từ từ trong một khoảng thời gian dài, nếu chia nhỏ sẽ làm toàn bộ hoạt chất được giải phóng cùng một lúc, gây ra quá liều tức thì và có thể ngộ độc.
+ Mất liều chính xác: Khi nghiền hoặc chia viên thuốc, rất khó để đảm bảo liều lượng được chia đều. Điều này có thể dẫn đến việc liều dùng không đồng nhất, ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị.
Nên dùng thuốc dạng bào chế riêng cho trẻ và dùng dụng cụ đo thuốc chuyên dụng.
- Phối hợp nhiều loại thuốc: Việc cho trẻ uống cùng lúc nhiều loại thuốc có cùng thành phần, đặc biệt là thuốc cảm, thuốc hạ sốt đều có chứa paracetamol có thể gây suy gan cấp tính.
Nguyên tắc dùng thuốc an toàn cho trẻ
- Luôn tham khảo ý kiến chuyên gia: Chỉ uống thuốc khi có chỉ định từ bác sĩ và mua tại các hiệu thuốc uy tín.
- Dùng đúng liều: Sử dụng dụng cụ đong chuyên dụng như xi lanh hoặc thìa đong đi kèm để đảm bảo độ chính xác tuyệt đối.
- Ưu tiên dạng bào chế phù hợp: Nên chọn thuốc bào chế dạng siro, thuốc cốm hoặc viên nhai dành riêng cho trẻ để dễ hấp thu và giảm tâm lý sợ hãi.
- Theo dõi phản ứng sau dùng thuốc: Quan sát các dấu hiệu như phát ban, nôn ói hoặc khó thở để kịp thời đưa trẻ đến cơ sở y tế.
2. Thận trọng khi dùng thuốc cho người cao tuổi
Người cao tuổi thường mắc nhiều bệnh lý nền và phải sử dụng nhiều loại thuốc cùng lúc. Đồng thời chức năng các cơ quan ở người cao tuổi cũng bị suy giảm khiến họ dễ gặp tác dụng phụ và tương tác thuốc phức tạp.
Những sai lầm thường gặp
- Dùng lại đơn thuốc cũ hoặc mượn đơn của người khác: Bệnh lý ở người già thay đổi theo thời gian. Sử dụng đơn thuốc không phù hợp với tình trạng hiện tại có thể gây hại nghiêm trọng do khác biệt về cơ địa.
- Quên lịch hoặc tự ý bỏ thuốc: Việc uống thuốc không đúng giờ hoặc tự ý giảm liều khi thấy bệnh thuyên giảm khiến các bệnh mạn tính như huyết áp, đái tháo đường mất kiểm soát.
- Bỏ qua tương tác thuốc: Các loại thuốc điều trị tim mạch, xương khớp và thực phẩm chức năng có thể tương tác xấu với nhau nếu không được bác sĩ kiểm tra kỹ.
- Tự ý tăng liều: Tăng liều thuốc có thể đưa lượng hoạt chất vào cơ thể vượt quá ngưỡng an toàn, gây ra tác dụng phụ nghiêm trọng hoặc ngộ độc. Một số loại thuốc nếu dùng quá liều có thể gây ra các tác dụng không mong muốn như hạ huyết áp quá mức (đối với thuốc huyết áp), hạ đường huyết đột ngột (đối với thuốc đái tháo đường), hoặc rối loạn nhịp tim.
Ngoài ra, tự ý tăng liều thuốc còn tăng gánh nặng cho gan, thận. Gan và thận là hai cơ quan chính chịu trách nhiệm chuyển hóa và đào thải thuốc. Khi lượng thuốc đưa vào quá nhiều, hai cơ quan này phải làm việc quá tải, dẫn đến suy giảm chức năng.
- Tự ý giảm liều thuốc: Liều thuốc được tính toán để đạt được nồng độ nhất định trong máu, đủ để tiêu diệt vi khuẩn (kháng sinh), kiểm soát bệnh (đái tháo đường, huyết áp...) hoặc giảm triệu chứng. Giảm liều sẽ làm thuốc không đủ hiệu quả, khiến bệnh không được kiểm soát và gây ra các hậu quả:
+ Gây kháng thuốc (đối với kháng sinh): Khi giảm liều kháng sinh, vi khuẩn không bị tiêu diệt hoàn toàn mà chỉ bị ức chế, từ đó chúng có thể biến đổi và phát triển khả năng kháng lại thuốc, khiến việc điều trị sau này trở nên vô cùng khó khăn.
+ Bệnh tái phát và nặng hơn: Đối với các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, động kinh... việc giảm liều thuốc khi thấy chỉ số ổn định có thể khiến huyết áp tăng vọt trở lại, gây nguy hiểm.
Sử dụng app nhắc nhở uống thuốc là một trong những biện pháp giúp người cao tuổi tuân thủ uống thuốc đúng giờ.
Nguyên tắc dùng thuốc cho người cao tuổi
- Cung cấp thông tin đầy đủ cho bác sĩ: Hãy liệt kê tất cả các loại thuốc, thảo dược và thực phẩm chức năng đang dùng để bác sĩ tránh kê đơn các hoạt chất tương tác ngược.
- Sử dụng công cụ hỗ trợ ghi nhớ: Nên dùng hộp chia thuốc theo ngày hoặc đặt báo thức để tránh việc quên liều hoặc uống nhầm liều.
- Tuân thủ cách dùng thuốc: Một số thuốc cần uống lúc đói hoặc uống với nhiều nước để đạt hiệu quả tốt nhất, do đó người bệnh cần hỏi kỹ bác sĩ hoặc dược sĩ về cách uống thuốc cho từng loại.
- Tầm soát tác dụng phụ: Sau khi uống thuốc, cần chú ý các biểu hiện như chóng mặt, lú lẫn hoặc rối loạn tiêu hóa để thông báo sớm cho bác sĩ điều chỉnh phác đồ.
Mời độc giả xem thêm video:
Dùng thuốc điều trị đau bụng do rối loạn tiêu hóa như thế nào?
