Hướng dẫn đánh giá lão khoa toàn diện ở người cao tuổi

Chính sách
SKĐS - Bộ Y tế đã có hướng dẫn đánh giá lão khoa toàn diện ở người cao tuổi tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.

Theo Quyết định số 3347/QĐ-BYT, ngày 29/10/2026 của Bộ Y tế Hướng dẫn chuyên môn chuyên ngành Lão khoa tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, theo đó công cụ đánh giá lão khoa toàn diện ở người cao tuổi sẽ dựa vào các tiêu chí về sức khỏe thể chất; đánh giá về chức năng hoạt động; đánh giá về tâm thần và các vấn đề về xã hội – môi trường sống.

Hướng dẫn đánh giá lão khoa toàn diện ở người cao tuổi- Ảnh 1.

Cần trò chuyện, động viên tinh thần giúp người cao tuổi giảm thiểu các nguy cơ về trầm cảm (ảnh: AI)

Các tiêu chí đánh giá lão khoa ở người cao tuổi

Đánh giá về sức khỏe thể chất ở người cao tuổi

 Bệnh đồng mắc

- Tất cả các bệnh mắc kèm được ghi nhận qua hồ sơ quản lý người bệnh theo danh sách, bao gồm: bệnh tim mạch (tăng huyết áp, suy tim, bệnh mạch vành), bệnh thận mạn tính, bệnh phổi mạn tính (COPD/Hen phế quản), đái tháo đường, rối loạn chuyển hóa lipid, bệnh hệ cơ xương khớp (thoái hóa khớp, loãng xương, gout), bệnh ung thư,...

- Các bệnh đồng mắc của người bệnh được đánh giá bằng chỉ số bệnh đồng mắc Charlson (Charlson comorbidity index) hoặc số lượng bệnh mắc kèm cần được điều trị bằng thay đổi lối sống, các biện pháp dùng thuốc hoặc không dùng thuốc. 

Sử dụng nhiều thuốc

- Các thuốc người bệnh đang sử dụng được ghi nhận bằng cách kiểm tra hồ sơ bệnh án, sổ khám bệnh và hỏi người bệnh và người chăm sóc; gồm cả thuốc theo đơn và thuốc không cần kê đơn.

- Sử dụng nhiều thuốc là sử dụng từ 5 loại thuốc trở lên trong một ngày. Nhóm sử dụng rất nhiều loại thuốc là sử dụng từ 10 loại thuốc trở lên mỗi ngày.

Tình trạng dinh dưỡng

Sử dụng Bảng đánh giá dinh dưỡng tối thiểu dành cho người bệnh cao tuổi MNA-SF (Mini Nutritional Assessment Short Form)8 để đánh giá tình trạng dinh dưỡng, bảng gồm 6 câu hỏi về các lĩnh vực liên quan đến dinh dưỡng: Giảm khả năng ăn uống/3 tháng qua do chán ăn, vấn đề tiêu hóa, nhai, nuốt khó; Sút cân trong 3 tháng qua; Khả năng di chuyển; Căng thẳng tâm lí hoặc bệnh lý cấp tính trong 3 tháng qua; Vấn đề về tâm lý/bệnh tâm thần; Chỉ số khối cơ thể (Body mass index - BMI) hoặc chu vi bắp chân. Tổng điểm 12-14 điểm: tình trạng dinh dưỡng bình thường; 8-11 điểm: nguy cơ suy dinh dưỡng; 0-7 điểm: suy dinh dưỡng.

Chất lượng cuộc sống

Chất lượng cuộc sống ở người bệnh cao tuổi có thể được đánh giá dựa theo thang điểm EQ- 5D- 5L, EQ-VAS, SF-12, SF-36 hoặc các thang điểm chất lượng cuộc sống cho từng đối tượng người bệnh khác nhau.

Đánh giá tình trạng chức năng ở người cao tuổi

Hoạt động chức năng hàng ngày có/không sử dụng phương tiện, dụng cụ

- Thang điểm đánh giá hoạt động hàng ngày (Activity Daily Living - ADL)10: Có thể phỏng vấn người bệnh hoặc người chăm sóc về 6 hoạt động sinh hoạt hàng ngày: ăn uống, đi vệ sinh, mặc quần áo, chăm sóc bản thân, đi lại, tắm rửa.

- Thang điểm đánh giá hoạt động hàng ngày có sử dụng phương tiện, dụng cụ (Instrument Activity Daily Living - IADL): Phỏng vấn người bệnh/người chăm sóc về 8 hoạt động sinh hoạt hàng ngày của người bệnh khi sử dụng các dụng cụ phương tiện: sử dụng điện thoại, mua bán, nấu ăn, dọn dẹp nhà cửa, giặt quần áo, sử dụng phương tiện giao thông, sử dụng thuốc, khả năng quản lý chi tiêu.

- Chỉ số Barthel 

Khả năng di chuyển, dáng đi và thăng bằng 

Có thể đánh giá bằng các bài kiểm tra hoặc bộ công cụ như:

+ Bài kiểm tra đứng dậy và đi (TUG - Time Up and Go test).

+ Bài kiểm tra đi bộ 4 mét.

+ Bài kiểm tra đi bộ 6 mét.

+ Bài kiểm tra đi bộ 6 phút.

+ Bài kiểm tra tầm với (FRT – functional reach test).

+ Bài kiểm tra đứng lên ngồi xuống 5 lần từ ghế (5CST – 5 times chair stand test).

+ Bộ công cụ SPPB (Short Physical Performance Battery). 

Mức độ hoạt động thể lực

- Mức độ hoạt động thể lực có thể được đánh giá bằng bộ câu hỏi về mức độ hoạt động thể lực:

+ Bộ câu hỏi IPAQ-SF (the International Physical Activity Questionnaire short form) gồm 7 câu hỏi về hoạt động của người bệnh trong 7 ngày qua.

+ Bộ câu hỏi GPAQ (Global Physical Activity Questionnaire).

+ Bộ câu hỏi RAPA (The Rapid Assessment of Physical Activity).

Đánh giá về thần kinh - tâm thần ở người cao tuổi

Chức năng nhận thức

+ Có thể sàng lọc bằng bộ công cụ Mini Cog, trắc nghiệm vẽ đồng hồ.

+ Chức năng nhận thức được đánh giá bằng trắc nghiệm đánh giá trạng thái tâm thần tối thiểu (Mini-Mental State Examination - MMSE)15 đã được chuẩn hóa sang tiếng Việt.

+ Bộ công cụ MoCA (Montreal Congitive Assessment)

Trầm cảm

Sử dụng thang điểm đánh giá trầm cảm ở người cao tuổi GDS (Geriatric Depression Scale) phiên bản gồm 5 câu hỏi hoặc 15 câu hỏi.

Rối loạn giấc ngủ

Sử dụng thang điểm đánh giá rối loạn giấc ngủ Pittsburgh (Pittsburgh Sleep Quality Index - PSQI). Thang điểm gồm 20 câu hỏi tự trả lời liên quan đến giấc ngủ.

Các vấn đề lão khoa khác ở người cao tuổi

Thị lực

Người bệnh được đánh giá thị lực bằng bảng chữ theo Snellen test.

Thính lực

Sử dụng Whisper test21 để kiểm tra thính lực của người bệnh. Trước tiên đo bằng tiếng nói thầm, nếu có giảm nghe mới đo tiếp bằng tiếng nói thường.

Tiểu không tự chủ

Chẩn đoán và phân loại tiểu không tự chủ (TKTC) theo bộ câu hỏi 3IQ. Phỏng vấn người bệnh các triệu chứng trong 3 tháng qua.

Táo bón cơ năng mạn tính

Chẩn đoán táo bón cơ năng mạn tính theo tiêu chuẩn ROME IV.

Ngã và nguy cơ ngã

+ Tiền sử có ngã và số lần ngã trong 12 tháng qua.

+ Nguy cơ ngã: Sử dụng bảng đánh giá nguy cơ ngã 21 câu hỏi, thang đánh giá nguy cơ ngã Morse, Stratify hoặc bộ công cụ phù hợp.

Hội chứng dễ bị tổn thương

Hội chứng dễ bị tổn thương (HCDBTT) được đánh giá bằng thang điểm FRAIL, thang điểm trên lâm sàng (Clinical Frailty Scale - CFS), REFS, tiêu chuẩn Fried, chỉ số FI (Frailty Index) hoặc bộ công cụ phù hợp với thực tế tại cộng đồng hoặc cơ sở y tế.

Các vấn đề về xã hội - môi trường sống ảnh hưởng tới người cao tuổi

Tài chính

Một số vấn đề tài chính như: Thu nhập hàng tháng; Khả năng chi trả cho dịch vụ y tế và thuốc; Bảo hiểm y tế hay không và mức được chi trả; Tình trạng chung sống, môi trường sinh sống, người chăm sóc.

Sự hỗ trợ của gia đình và xã hội

+ Tình trạng chung sống: sống với gia đình (vợ/chồng, con, cháu...), sống với người chăm sóc (không phải người thân trong gia đình), sống một mình.

+ Sự hỗ trợ của xã hội: tổ chức hỗ trợ và nguồn lực.

+ Nhu cầu cần được hỗ trợ về chăm sóc. 

Khả năng tiếp cận và sử dụng dịch vụ/chăm sóc y tế.

+ Khám bệnh tại bệnh viện/phòng khám/trung tâm y tế.

+ Nhập viện, tái nhập viện, nhập viện khoa cấp cứu.

Quyết định số 3347/QĐ-BYT

Hướng dẫn đánh giá lão khoa toàn diện ở người cao tuổi- Ảnh 2.Chương trình Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi đến năm 2030 của Bộ Y tế

SKĐS - Bộ Y tế đặt mục tiêu phát triển mạng lưới khám bệnh, chữa bệnh lão khoa nhằm chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi.



Ý kiến của bạn