Đường dây nóng tư vấn sức khỏe tâm lý tâm thần của Bệnh viện Tâm thần Nghệ An đang dần trở thành nơi đáng tin cậy để chia sẻ, tâm sự và hỗ trợ tâm lý cho người dân.
Được an ủi, được có người ở bên...
Cử nhân tâm lý Đặng Thị Hà, Khoa xét nghiệm chẩn đoán hình ảnh và thăm dò chức năng cho biết, sau hơn một tuần hoạt động, Tổng đài tư vấn sức khỏe tâm lý tâm thần của Bệnh viện Tâm thần Nghệ An tiếp nhận nhiều cuộc gọi từ phụ huynh và học sinh.
"Tôi xem đây là một hành trình, giúp chính mình và giúp người khác hiểu hơn về bản thân, cảm thấy được an ủi, được có người ở bên. Và đường dây nóng là một không gian mở, tin cậy và an toàn để mỗi người được trải lòng, chia sẻ mà không lo sợ bị phán xét. Đó cũng là tinh thần chung của Hotline", chị Hà nói.
Cử nhân tâm lý Đặng Thị Hà lắng nghe chia sẻ từ đường dây nóng.
Mỗi khi điện thoại đổ chuông, các nhân viên tư vấn dừng lại mọi suy nghĩ để tập trung lắng nghe chia sẻ của người gọi, duy trì thái độ khách quan, lắng nghe mà không phán xét. Trong thời gian làm việc tại đây, chị Hà lắng nghe nhiều câu chuyện và mỗi câu chuyện lại có ấn tượng khác nhau. Kể lại với chúng tôi, chị Hà vừa kết thúc cuộc điện thoại của một phụ huynh có con học lớp 7. Người mẹ gọi đến từ sáng sớm, giọng đầy lo lắng vì con mất ngủ nhiều ngày liên tiếp, thường xuyên hoảng sợ và có biểu hiện bất ổn tâm lý.
"Cháu mới 13 tuổi, còn quá nhỏ nên tôi rất lo. Tôi khuyên gia đình sắp xếp đưa con đến bệnh viện thăm khám trực tiếp để được đánh giá cụ thể", chị Hà kể.
Sau 18 năm làm công tác tư vấn tâm lý, chị Hà cho biết số lượng học sinh đến khám thời gian gần đây có xu hướng gia tăng rõ rệt. Nhiều em rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài do áp lực học tập, thi cử và kỳ vọng từ gia đình.
Bệnh nhân đang kiểm tra về tâm lý tại Bệnh viện Tâm thần Nghệ An.
Đáng lo ngại, không ít phụ huynh chỉ phát hiện con gặp vấn đề khi giáo viên chủ nhiệm phản ánh hoặc khi trẻ đã có những biểu hiện nghiêm trọng. "Có học sinh lớp 9 chuẩn bị thi vào lớp 10 chịu áp lực học tập quá lớn. Khi gia đình đưa đến khám, cháu đã có hành vi tự hại và tâm lý bất ổn kéo dài. Những trường hợp như vậy bắt buộc phải kết hợp điều trị bằng thuốc và trị liệu tâm lý", chị Hà nói.
Trực tiếp điều trị cho khá nhiều bệnh nhân đang ở tuổi thanh, thiếu niên, bác sĩ Hồ Thị Dung, Khoa Nhi não liên, cho hay, số trẻ vị thành niên gặp các vấn đề về sức khỏe tâm thần hiện nay đang tăng nhanh, đặc biệt ở lứa tuổi THCS và THPT. Trong đó, nhóm học sinh khá, giỏi lại thường chịu áp lực lớn hơn do phải duy trì thành tích học tập và đáp ứng kỳ vọng từ gia đình.
Nhiều phụ huynh mong muốn con thi đỗ trường chuyên, lớp chọn hoặc luôn phải đứng đầu lớp. Sự kỳ vọng ấy vô tình trở thành gánh nặng tâm lý đối với trẻ. "Lứa tuổi lớp 8, lớp 9 là giai đoạn trẻ có nhiều thay đổi về tâm sinh lý, đồng thời phải đối mặt với áp lực chuyển cấp nên rất dễ rơi vào khủng hoảng nếu thiếu sự chia sẻ từ gia đình. Điều trẻ cần không phải là thêm áp lực mà là được lắng nghe và đồng hành. Khi kết quả học tập không như mong muốn, nhiều em rất dễ rơi vào trạng thái suy sụp", bác sĩ Dung chia sẻ.
Những "vết thương" không dễ nhìn thấy
Những ngày đầu Tổng đài tư vấn sức khỏe tâm lý tâm thần của Bệnh viện đi vào hoạt động, thạc sĩ tâm lý Nguyễn Thị Thùy Dung, Khoa xét nghiệm chẩn đoán hình ảnh và thăm dò chức năng là một trong những người đầu tiên trực tiếp tiếp nhận các cuộc gọi từ phụ huynh và học sinh.
Chị Dung kể, có khi ở đầu dây bên kia là những giọng nói ngập ngừng, lo lắng, có phụ huynh gọi đến lúc đêm muộn vì không biết con mình đang gặp vấn đề gì. Cũng có những cuộc gọi chỉ kéo dài vài phút nhưng để lại nhiều trăn trở với người làm công tác tư vấn tâm lý. "Có phụ huynh nói con sợ đi học, cứ đến gần trường là khóc. Có em bị bạn bè cô lập suốt nhiều tháng nhưng gia đình hoàn toàn không hay biết", chị Dung nói.
Rối loạn sức khỏe tâm thần đang gia tăng với người trẻ.
Tại bệnh viện, hiện triển khai các bài test tâm lý nhằm sàng lọc sớm các vấn đề về trầm cảm, lo âu, stress cho học sinh và thanh thiếu niên. Qua quá trình tiếp nhận và điều trị, các bác sĩ nhận thấy bạo lực học đường hiện nay không còn đơn thuần là những vụ đánh nhau.
Điều khiến các bác sĩ lo lắng là nhiều học sinh chọn cách im lặng. Các em không dám kể với gia đình vì sợ bị trách mắng hoặc làm mọi chuyện nghiêm trọng hơn.
Nhiều học sinh bị tổn thương bởi kiểu bạo lực không dùng "nắm đấm" nhưng kéo dài và ám ảnh hơn rất nhiều. Đó có thể là những lời chế giễu, tẩy chay khỏi hội nhóm, bị nói xấu trên mạng xã hội hoặc bị tung tin thất thiệt. "Nhiều người nghĩ trẻ con chỉ đùa nhau thôi. Nhưng có những lời nói khiến một đứa trẻ bị ám ảnh suốt thời gian dài. Có em chịu đựng từ lớp 8, lớp 9 nhưng đến lớp 12 mới bộc phát bệnh lý", chị Dung cho hay.
Nhiều trẻ có biểu hiện tự hại bản thân khi đến thăm khám, điều trị tại bệnh viện.
Thời gian gần đây, nhiều trường hợp học sinh nhập viện trong trạng thái stress nặng do bị bạo lực học đường kéo dài. Có nữ sinh cấp 3 với cánh tay đầy những vết thương cũ mới chồng lên nhau. Có em stress đến mức tự nhổ gần hết tóc trên đầu. Có học sinh chỉ cần bước đến cổng trường đã run sợ vì ám ảnh những lời xì xào, chỉ trỏ của bạn bè.
"Khi trò chuyện, một học sinh nói rằng mỗi lần buồn hoặc bị dồn nén quá mức, việc làm đau bản thân khiến em cảm thấy dễ chịu hơn. Đó là cách các em giải tỏa cảm xúc khi không biết phải làm gì khác", chị Dung kể.
Theo các chuyên gia, việc thanh thiếu niên tiếp cận mạng xã hội quá sớm nhưng thiếu kỹ năng kiểm soát cảm xúc cũng là nguyên nhân khiến nhiều em dễ rơi vào khủng hoảng. Chỉ một đoạn tin nhắn, một bài đăng, vài lời nói tưởng như bông đùa cũng có thể trở thành áp lực kéo dài đối với học sinh tuổi mới lớn.
Bên cạnh đó, khoảng cách trong gia đình cũng khiến nhiều trẻ âm thầm chịu đựng tổn thương tâm lý. Nhiều phụ huynh quá bận rộn, nghĩ rằng con vẫn đi học bình thường nên không nhận ra con đang gặp khủng hoảng.
Theo các bác sĩ, ngoài việc tăng cường giáo dục kỹ năng sống trong trường học, điều quan trọng nhất vẫn là sự đồng hành của gia đình. Cha mẹ cần quan tâm nhiều hơn đến cảm xúc của con, sớm nhận biết những dấu hiệu bất thường như mất ngủ, thu mình, sợ đi học, cáu gắt hoặc tự cô lập bản thân.
Tiến sĩ, bác sĩ Hồ Giang Nam, Giám đốc Bệnh viện Tâm thần Nghệ An, cho biết, áp lực từ học tập, công việc và cuộc sống khiến các rối loạn như lo âu, stress, mất ngủ hay trầm cảm có xu hướng gia tăng và ngày càng trẻ hóa. Tuy nhiên, việc tiếp cận các dịch vụ tư vấn, hỗ trợ chuyên khoa của người dân vẫn còn nhiều rào cản. Không ít người e ngại đi khám tâm lý hoặc gặp khó khăn về khoảng cách, thời gian nên chậm tìm kiếm sự hỗ trợ khi tinh thần đã rơi vào khủng hoảng.
"Từ thực tế đó, bệnh viện thành lập Tổng đài tư vấn sức khỏe tâm lý - tâm thần nhằm tạo thêm một kênh kết nối nhanh chóng, thuận tiện giữa người dân với đội ngũ bác sĩ chuyên khoa. Đây không chỉ là hoạt động chuyên môn mà còn là cách để ngành y tế chủ động đến gần người bệnh hơn", bác sĩ Nam chia sẻ.
Theo ông Nam, việc đưa tổng đài vào hoạt động mới chỉ là bước khởi đầu. Thời gian tới, bệnh viện sẽ tiếp tục hoàn thiện quy trình tư vấn, ứng dụng công nghệ thông tin và mở rộng phạm vi hỗ trợ để đáp ứng tốt hơn nhu cầu chăm sóc sức khỏe tinh thần của người dân. Không chỉ là nơi cung cấp thông tin hay sàng lọc ban đầu, đường dây nóng còn giúp nhiều phụ huynh, học sinh mạnh dạn tìm kiếm sự hỗ trợ khi gặp khủng hoảng tâm lý, điều vốn trước đây vẫn còn là rào cản với nhiều gia đình.
