Chỉ trong hai tháng 5 và 6/2026, Trung tâm Y tế khu vực Cẩm Khê (Phú Thọ) đã tiếp nhận 11 bệnh nhân đái tháo đường nhập viện trong tình trạng hôn mê do hạ đường huyết. Các trường hợp này đều có tiền sử đái tháo đường và đang điều trị bằng thuốc hạ đường huyết hoặc insulin.
Đây là lời cảnh báo về nguy cơ luôn hiện hữu nếu người bệnh không tuân thủ điều trị hoặc chưa nhận biết đầy đủ các dấu hiệu của hạ đường huyết.
1. Vì sao người bệnh đái tháo đường dễ bị hạ đường huyết?
Hạ đường huyết xảy ra khi nồng độ glucose trong máu giảm xuống dưới mức cần thiết để duy trì hoạt động bình thường của cơ thể. Theo khuyến cáo của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA), mức đường huyết dưới 3,9 mmol/L là ngưỡng cần đặc biệt lưu ý ở người mắc đái tháo đường.
Phần lớn các trường hợp hạ đường huyết ở người bệnh đái tháo đường liên quan trực tiếp đến quá trình điều trị. Tình trạng này thường xảy ra khi người bệnh dùng thuốc hoặc tiêm insulin không đúng liều, bỏ bữa sau khi dùng thuốc, vận động quá sức, uống rượu bia khi đói hoặc tự ý thay đổi phác đồ điều trị mà không có chỉ định của bác sĩ.
Ngoài ra, một số bệnh lý như suy gan, suy thận, suy tuyến thượng thận, nhiễm khuẩn nặng hoặc việc sử dụng một số loại thuốc khác cũng có thể làm tăng nguy cơ hạ đường huyết.
Ở người mắc đái tháo đường lâu năm, đặc biệt là đái tháo đường type 1 hoặc đái tháo đường type 2 đã suy giảm chức năng tế bào beta tụy, cơ thể dần mất khả năng tự điều chỉnh lượng insulin và glucagon khi đường huyết giảm. Điều này khiến nguy cơ xuất hiện các cơn hạ đường huyết nặng ngày càng cao.
Phần lớn các trường hợp hạ đường huyết ở người bệnh đái tháo đường liên quan trực tiếp đến quá trình điều trị.
2. Dấu hiệu nhận biết hạ đường huyết
Các triệu chứng hạ đường huyết thường xuất hiện khá sớm nếu người bệnh chú ý theo dõi. Ban đầu, người bệnh có thể cảm thấy đói cồn cào, run tay chân, vã mồ hôi lạnh, tim đập nhanh, hồi hộp, chóng mặt hoặc mệt lả. Một số trường hợp xuất hiện cảm giác bồn chồn, lo âu, đau đầu hoặc nhìn mờ.
Nếu đường huyết tiếp tục giảm mà không được xử trí, người bệnh sẽ có biểu hiện lú lẫn, giảm khả năng tập trung, nói khó, đi lại loạng choạng, thay đổi hành vi, mất ý thức, co giật hoặc hôn mê. Đặc biệt, những người thường xuyên bị hạ đường huyết có thể dần mất khả năng nhận biết các triệu chứng cảnh báo. Đây là tình trạng rất nguy hiểm vì người bệnh có thể rơi vào hôn mê mà không có dấu hiệu báo trước.
Bởi khi đường huyết giảm quá thấp, các tế bào thần kinh nhanh chóng bị thiếu năng lượng, dẫn đến rối loạn chức năng não. Nếu không được cấp cứu kịp thời, người bệnh có thể bị tổn thương não không hồi phục, suy đa cơ quan và tử vong.
Bên cạnh đó, các cơn hạ đường huyết tái diễn còn làm giảm khả năng nhận biết hạ đường huyết trong những lần tiếp theo, tạo thành vòng xoắn nguy hiểm khiến nguy cơ hôn mê ngày càng tăng.
3. Xử trí đúng khi bị hạ đường huyết
Khi người bệnh còn tỉnh táo và nuốt được, cần nhanh chóng bổ sung khoảng 15-20 g carbohydrate hấp thu nhanh như nước đường, nước ngọt có đường, viên glucose hoặc kẹo glucose. Sau khoảng 15 phút nên kiểm tra lại đường huyết hoặc đánh giá lại triệu chứng để quyết định có cần bổ sung thêm hay không.
Sau khi đường huyết trở về bình thường, người bệnh nên ăn thêm một bữa phụ hoặc bữa chính để tránh hạ đường huyết tái phát. Nếu người bệnh xuất hiện tình trạng lơ mơ, co giật hoặc hôn mê, tuyệt đối không cố gắng cho ăn hoặc uống vì rất dễ gây sặc và suy hô hấp.
Trong trường hợp này, cần đặt người bệnh nằm nghiêng ở tư thế an toàn, nhanh chóng gọi cấp cứu hoặc đưa đến cơ sở y tế gần nhất để được xử trí bằng glucagon hoặc truyền glucose đường tĩnh mạch.
4. Làm thế nào để phòng ngừa hạ đường huyết?
Hạ đường huyết hoàn toàn có thể phòng tránh nếu người bệnh kiểm soát tốt việc điều trị và xây dựng lối sống phù hợp. Người mắc đái tháo đường cần dùng thuốc đúng chỉ định, không tự ý tăng hoặc giảm liều insulin hay thuốc hạ đường huyết. Không nên bỏ bữa sau khi dùng thuốc hoặc tiêm insulin, đồng thời cần ăn đủ lượng carbohydrate theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.
Khi tập thể dục, cần điều chỉnh chế độ ăn hoặc bổ sung bữa phụ nếu hoạt động kéo dài hoặc cường độ cao để tránh tụt đường huyết. Việc theo dõi đường huyết thường xuyên, tái khám đúng lịch hẹn và kiểm soát tốt các bệnh lý đi kèm cũng đóng vai trò quan trọng trong phòng ngừa biến chứng.
Người bệnh nên luôn mang theo kẹo glucose, đường viên, nước trái cây hoặc nước ngọt có đường khi ra ngoài để có thể xử trí ngay khi xuất hiện dấu hiệu hạ đường huyết. Bên cạnh đó, người thân cũng cần được hướng dẫn nhận biết các triệu chứng hạ đường huyết và cách sơ cứu ban đầu để hỗ trợ người bệnh trong những tình huống khẩn cấp.
Tóm lại: hạ đường huyết là biến chứng có thể xảy ra ở bất kỳ người bệnh đái tháo đường nào, nhưng hoàn toàn có thể phòng tránh nếu tuân thủ điều trị, duy trì chế độ ăn uống hợp lý, theo dõi đường huyết thường xuyên và nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo. Chủ động kiểm soát đường huyết không chỉ giúp hạn chế nguy cơ hôn mê mà còn góp phần phòng ngừa nhiều biến chứng nguy hiểm khác của bệnh đái tháo đường.
