Kết quả này cho thấy an toàn số không chỉ là câu chuyện bảo mật thông tin mà còn là vấn đề sức khỏe cần được quan tâm.
Theo nghiên cứu về rủi ro số và sức khỏe của thanh niên do UNFPA thực hiện, đời sống của người trẻ đang ngày càng gắn chặt với môi trường số. Trong số 900 thanh niên từ 18-24 tuổi tại Hà Nội và Thanh Hóa tham gia nghiên cứu, 99,2% học sinh, sinh viên sở hữu điện thoại thông minh và dành trung bình từ 5-8 giờ mỗi ngày trước màn hình.
Đáng chú ý, 90,7% người tham gia khảo sát cho biết từng gặp các triệu chứng thể chất như mỏi mắt, đau đầu khi sử dụng thiết bị số với cường độ cao. Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng ghi nhận một số tác động đến sức khỏe tinh thần như trầm cảm, bỏ học và thậm chí xuất hiện ý nghĩ tự tử ở một số trường hợp.
Theo các nhà nghiên cứu, những phát hiện này cho thấy an toàn số cần được nhìn nhận như một phần trong các hoạt động bảo vệ và chăm sóc sức khỏe thanh niên, thay vì chỉ tập trung vào khía cạnh kỹ thuật hay an ninh mạng.
Người trẻ đối mặt nhiều rủi ro trong môi trường số
Nghiên cứu được thực hiện trên 846 phiếu khảo sát cùng 54 cuộc thảo luận nhóm và phỏng vấn sâu, trong đó có sự tham gia của nhiều thanh niên thuộc các nhóm dễ bị tổn thương.
Kết quả cho thấy các rủi ro trên môi trường số không tác động giống nhau đối với mọi nhóm. Phụ nữ và trẻ em gái chịu nguy cơ cao hơn trước các hành vi quấy rối tình dục trực tuyến, công kích ngoại hình, tống tiền tình dục và bạo lực trên cơ sở giới có sử dụng công nghệ.
Đặc biệt, sự phát triển của công nghệ deepfake đang làm gia tăng nguy cơ hình ảnh cá nhân bị chỉnh sửa, ghép vào các nội dung nhạy cảm nhằm bôi nhọ danh dự hoặc phục vụ mục đích đe dọa, tống tiền.
Cần tiếp tục tăng cường trang bị kiến thức và kỹ năng số, đặc biệt cho phụ nữ và trẻ em gái, nhằm giảm thiểu các nguy cơ trên môi trường mạng.
Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng chỉ ra khoảng cách giới trong kỹ năng an toàn số. Nam sinh viên có tỷ lệ bật xác thực hai yếu tố cao hơn nữ sinh viên (71% so với 58%), thường xuyên điều chỉnh cài đặt quyền riêng tư nhiều hơn (62% so với 50%) và tự tin hơn trong việc nhận diện các cuộc gọi lừa đảo.
Theo UNFPA, kết quả này cho thấy cần tiếp tục tăng cường trang bị kiến thức và kỹ năng số, đặc biệt cho phụ nữ và trẻ em gái, nhằm giảm thiểu các nguy cơ trên môi trường mạng.
Bộ công cụ hỗ trợ thanh niên tham gia không gian số an toàn
Các kết quả nghiên cứu được công bố tại sự kiện tổng kết dự án "Xây dựng không gian số an toàn cho thanh niên Việt Nam", do Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) và Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) tại Việt Nam phối hợp với Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam và Hiệp hội An ninh mạng quốc gia triển khai.
Trên cơ sở các bằng chứng thu được, dự án đã xây dựng Bộ công cụ nâng cao nhận thức về kỹ thuật số cho thanh niên, gồm bốn nội dung chính: sử dụng không gian mạng an toàn; phòng ngừa bắt nạt trực tuyến và bạo lực trên cơ sở giới có sử dụng công nghệ; chăm sóc sức khỏe tinh thần; tìm hiểu quy định pháp luật và cách báo cáo vi phạm trên không gian mạng.
Đến nay, các tài liệu đã được giới thiệu tới khoảng 500 thanh niên, với mục tiêu mở rộng tiếp cận 2 triệu thanh niên vào cuối năm 2026.
Cẩm nang lá chắn số giúp giới trẻ tham gia mạng xã hội an toàn.
Bên cạnh đó, Cẩm nang An toàn số dành cho thanh niên cũng được xây dựng dưới dạng khóa học trực tuyến mở, cung cấp kiến thức về nhận diện rủi ro mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân, phòng chống lừa đảo trực tuyến, ứng phó sự cố và xây dựng chiến lược an ninh mạng cho các tổ chức.
Ông Nguyễn Thiên Tú, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ Thanh thiếu nhi Việt Nam nhấn mạnh, Bộ công cụ “không chỉ là tài liệu hướng dẫn, mà còn là nền tảng quan trọng góp phần xây dựng văn hóa số an toàn, tôn trọng và có trách nhiệm trong thanh niên Việt Nam".
Các đơn vị thực hiện dự án cho rằng xây dựng môi trường số an toàn không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan quản lý hay doanh nghiệp công nghệ, mà cần sự phối hợp của toàn xã hội nhằm bảo vệ sức khỏe, quyền lợi và sự phát triển của thanh niên trong kỷ nguyên số.