Hơn 70% ca ung thư phổi phát hiện muộn: Cảnh báo từ thực tiễn và yêu cầu sàng lọc sớm

Gánh nặng ung thư phổi: Số ca mắc cao, tỷ lệ tử vong đáng báo động

Thông tin tại chương trình truyền hình trực tuyến "Sàng lọc sớm ung thư phổi – từ câu chuyện người bệnh đến nhu cầu chính sách quốc gia" hưởng ứng Ngày Sức khỏe toàn dân đầu tiên của Việt Nam 7/4 cho thấy, ung thư phổi hiện là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu do ung thư tại Việt Nam. Theo các số liệu dịch tễ học được đề cập tại chương trình, mỗi năm nước ta ghi nhận khoảng 25.000 ca mắc mới, trong khi số ca tử vong luôn ở mức rất cao.

Đáng chú ý, hơn 70% bệnh nhân được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn. Chỉ khoảng 20% phát hiện sớm, còn lại đa số ở giai đoạn 3-4, thực trạng này gây áp lực lớn lên nguồn lực y tế, chi phí và hiệu quả điều trị toàn hệ thống. Đây là yếu tố then chốt khiến tỷ lệ tử vong cao và hiệu quả điều trị còn hạn chế.

Các chuyên gia nhận định, trong bối cảnh các yếu tố nguy cơ như hút thuốc lá, ô nhiễm không khí, môi trường sống và làm việc độc hại vẫn phổ biến, số ca mắc ung thư phổi tại Việt Nam có xu hướng tiếp tục gia tăng.

Trong khi đó, nhiều bằng chứng cho thấy ung thư phổi hoàn toàn có thể được phát hiện sớm thông qua tầm soát định kỳ, đặc biệt ở nhóm nguy cơ cao.

Tại một số quốc gia như Nhật Bản và Malaysia, các chương trình sàng lọc bằng X-quang phổi kết hợp ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) đã được triển khai, góp phần phát hiện sớm bệnh và giảm gánh nặng điều trị. Tuy nhiên, tại Việt Nam, hoạt động sàng lọc vẫn chưa được triển khai đồng bộ ở quy mô quốc gia.

Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải thay đổi cách tiếp cận trong phòng, chống ung thư phổi.

Phát hiện muộn – "điểm nghẽn" trong điều trị

Tại chương trình, các chuyên gia đều thống nhất rằng phát hiện muộn là "điểm nghẽn" lớn nhất trong kiểm soát ung thư phổi hiện nay.

PGS.TS.BS Đỗ Hùng Kiên cho biết, phần lớn bệnh nhân đến khám khi đã xuất hiện triệu chứng rõ rệt như ho kéo dài, đau ngực, khó thở hoặc sụt cân. Đây thường là dấu hiệu của bệnh ở giai đoạn tiến triển, làm giảm đáng kể khả năng điều trị triệt căn.

Trong khi đó, TS Lê Thái Hà nhận định, nguyên nhân sâu xa của tình trạng này là do người dân chưa có thói quen tầm soát định kỳ, đồng thời các chương trình sàng lọc chưa được triển khai rộng rãi và hệ thống.

Việc thiếu các chương trình sàng lọc quy mô lớn khiến nhiều trường hợp bệnh không được phát hiện kịp thời, bỏ lỡ "thời điểm vàng" trong điều trị.

Phát hiện muộn không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị mà còn kéo theo nhiều hệ lụy nghiêm trọng. Theo PGS.TS Đỗ Hùng Kiên, nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm, ung thư phổi có thể điều trị bằng phẫu thuật với tiên lượng khả quan. Giai đoạn sớm có thể phẫu thuật triệt căn, mục tiêu chữa khỏi. Tỷ lệ sống cao (trên 80–90% ở giai đoạn rất sớm), giảm mạnh khi phát hiện muộn. Giảm chi phí, rút ngắn điều trị và giúp bệnh nhân nhanh chóng trở lại cuộc sống bình thường

Tuy nhiên, ở giai đoạn muộn, việc điều trị chủ yếu nhằm kiểm soát bệnh, kéo dài thời gian sống và giảm triệu chứng.

Người bệnh thường phải trải qua nhiều phương pháp điều trị như hóa trị, xạ trị hoặc điều trị đích, với chi phí cao và nhiều tác dụng phụ.

TS Lê Thái Hà cho biết, bệnh nhân ung thư phổi giai đoạn muộn thường phải điều trị kéo dài, chi phí lớn, tạo áp lực tài chính không nhỏ cho gia đình. Đồng thời, chất lượng cuộc sống suy giảm rõ rệt, người bệnh đối mặt với gánh nặng cả về thể chất và tinh thần.

Không chỉ dừng lại ở cá nhân, ung thư phổi phát hiện muộn còn tạo áp lực lớn cho hệ thống y tế. Việc điều trị đòi hỏi nguồn lực lớn nhưng hiệu quả còn hạn chế, làm gia tăng chi phí y tế chung.

Sàng lọc sớm – giải pháp mang tính chiến lược

Trước thực trạng trên, các chuyên gia nhấn mạnh cần chuyển mạnh từ "chữa bệnh" sang "phòng bệnh", trong đó sàng lọc sớm đóng vai trò then chốt.

Theo TS Lê Thái Hà, cần tăng cường truyền thông để nâng cao nhận thức của người dân về tầm quan trọng của phát hiện sớm ung thư phổi, đặc biệt đối với nhóm nguy cơ cao.

PGS.TS Đỗ Hùng Kiên cho biết, hiện nay các phương pháp như chụp CT liều thấp có thể giúp phát hiện ung thư phổi ở giai đoạn sớm, khi chưa có triệu chứng. Tuy nhiên, việc tiếp cận còn hạn chế do chi phí và thiếu chương trình triển khai rộng rãi.

Các chuyên gia khuyến cáo, những nhóm đối tượng nguy cơ cao cần được ưu tiên tầm soát, bao gồm người trên 50 tuổi, người hút thuốc lá lâu năm, người tiếp xúc với môi trường ô nhiễm hoặc có bệnh phổi mạn tính.

Từ thực tiễn, các chuyên gia cũng cho rằng cần từng bước xây dựng chương trình sàng lọc ung thư phổi ở quy mô quốc gia, với cơ chế hỗ trợ phù hợp để người dân có thể tiếp cận.

Thực trạng phát hiện muộn ung thư phổi tại Việt Nam đang là một thách thức lớn đối với công tác chăm sóc sức khỏe. Khi bệnh được phát hiện muộn, cơ hội điều trị hiệu quả giảm, chi phí gia tăng và áp lực đối với hệ thống y tế ngày càng lớn.

Trong bối cảnh ngành y tế đang nỗ lực thực hiện Nghị quyết số 72 ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, với quan điểm chỉ đạo chuyển trọng tâm từ "tập trung khám bệnh, chữa bệnh" sang "chủ động phòng bệnh", từ những phân tích tại chương trình truyền hình trực tuyến "Sàng lọc sớm ung thư phổi – từ câu chuyện người bệnh đến nhu cầu chính sách quốc gia", có thể thấy rõ rằng sàng lọc sớm là giải pháp mang tính chiến lược.

Việc thúc đẩy phát hiện sớm các bệnh nói chung, ung thư nói riêng, trong đó có ung thư phổi không chỉ giúp nâng cao hiệu quả điều trị mà còn góp phần giảm gánh nặng bệnh tật, hướng tới mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng một cách bền vững.

Khoảng 75% bệnh nhân ung thư phổi chỉ được phát hiện khi đã ở giai đoạn muộn

SKĐS - Theo số liệu mới nhất từ GLOBOCAN 2022 của Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC), ung thư phổi là loại ung thư phổ biến thứ ba tại Việt Nam với 24.426 ca mắc mới trong năm 2022, chiếm 13,5% tổng số ca ung thư mới.