Hội chứng đầu gối ở người chạy bộ: Phòng thoái hóa khớp gối từ những dấu hiệu sớm

Hội chứng đầu gối ở người chạy bộ là cách gọi phổ biến của tình trạng thoái hóa sụn bánh chè - một rối loạn thường gặp ở khớp gối. Tuy nhiên, tên gọi này dễ gây hiểu lầm rằng bệnh chỉ xảy ra ở những người thường xuyên chạy bộ hoặc vận động cường độ cao.

Trên thực tế, bất cứ ai cũng có thể mắc hội chứng này, từ nhân viên văn phòng, sinh viên, người cao tuổi cho tới những người ít vận động nhưng đột ngột tập luyện mạnh sau thời gian dài ngồi nhiều. Các nghiên cứu y học cho thấy, lối sống tĩnh tại kết hợp với tư thế sai và mất cân bằng cơ mới chính là nguyên nhân thúc đẩy tổn thương sụn khớp gối.

1. Hội chứng đầu gối người chạy bộ là gì?

Hội chứng đầu gối người chạy bộ là tình trạng sụn nằm ở mặt sau xương bánh chè bị mòn hoặc thoái hóa, làm rối loạn sự trượt sinh lý của xương bánh chè khi gập – duỗi gối. Tiến sĩ Ashis Acharya, chuyên gia chỉnh hình và y học thể thao (Ấn Độ), cho biết: Sụn bánh chè đóng vai trò như lớp đệm trơn láng, giúp khớp gối vận động êm ái khi đi lại, leo cầu thang, ngồi xổm hay đứng lên – ngồi xuống. Khi sụn bị mòn, chuyển động trơn tru biến thành ma sát. Điều đáng nói là sụn không có đầu mút thần kinh nên người bệnh không cảm nhận được tổn thương ngay từ đầu. Chỉ đến khi xương dưới sụn phải chịu áp lực bất thường, cơn đau mới xuất hiện.

Đây cũng là lý do nhiều người chủ quan bỏ qua các dấu hiệu sớm, để rồi chỉ đi khám khi tình trạng đã tiến triển thành đau mạn tính hoặc thoái hóa khớp gối.

2. Vì sao sụn bánh chè bị tổn thương?

Thoái hóa sụn bánh chè hiếm khi là nguyên nhân đơn độc, mà thường là nguyên nhân của sự mất cân bằng cơ và rối loạn vận động khớp gối.

Các nguyên nhân thường gặp bao gồm:

1. Cơ hông và cơ mông yếu: Cơ hông yếu khiến trục vận động của chi dưới bị lệch, làm xương bánh chè trượt sai hướng khi gập – duỗi gối.

2. Cơ tứ đầu đùi hoạt động kém: Đặc biệt là cơ rộng trong, có vai trò giữ xương bánh chè ổn định. Khi cơ này hoạt động kém hiệu quả, áp lực lên sụn khớp sẽ tăng lên rõ rệt.

3. Gân kheo và cơ đùi sau căng cứng: Làm hạn chế biên độ vận động gối, tăng lực nén lên khớp bánh chè – đùi.

4. Tập luyện sai cách hoặc tăng cường độ đột ngột: Nhiều người ít vận động nhưng đột ngột chạy bộ, leo cầu thang, squat cường độ cao mà không chuẩn bị cơ – khớp.

5. Ngồi nhiều, tư thế xấu: Ngồi gập gối kéo dài, bắt chéo chân, cúi người sai tư thế… đều làm thay đổi phân bố lực lên khớp gối.

3. Những dấu hiệu sớm không nên bỏ qua

Hội chứng đầu gối người chạy bộ thường khởi phát âm thầm, nhưng vẫn có những triệu chứng cảnh báo:

• Đau âm ỉ vùng trước gối, tăng khi leo cầu thang hoặc xuống dốc.
• Cảm giác đau dọc theo mép trong xương bánh chè.
• Cứng khớp gối sau khi ngồi lâu hoặc mới ngủ dậy.
• Sưng nhẹ sau vận động.
• Có tiếng "lạo xạo", lách cách hoặc lụp bụp khi gập – duỗi gối.
• Đau tăng khi ngồi xổm hoặc đứng lên – ngồi xuống nhiều lần...

Các chuyên gia khuyến cáo, đau trước gối kéo dài trên 2–3 tuần, dù mức độ nhẹ, cũng không nên xem thường.

4. Điều trị và phòng ngừa như thế nào?

Một sai lầm phổ biến là cho rằng chỉ cần nghỉ ngơi vài ngày thì cơn đau sẽ tự hết. Theo các chuyên gia chỉnh hình, nghỉ ngơi chỉ giúp giảm triệu chứng tạm thời, không giải quyết được nguyên nhân gốc rễ.

Nguyên tắc điều trị hiện nay tập trung vào:

• Vận động đúng: Các bài tập tăng cường cơ đùi trước, cơ mông, cơ hông; bài tập kiểm soát trục gối và thăng bằng…
• Kéo giãn các nhóm cơ căng cứng: Đặc biệt là gân kheo, cơ đùi sau và cơ bắp chân.
• Điều chỉnh tư thế sinh hoạt: Ngồi đúng, tránh gập gối lâu, hạn chế leo cầu thang nhiều khi đang đau.
• Can thiệp sớm: Vật lý trị liệu, chỉnh hình chức năng giúp giảm nguy cơ tiến triển thành thoái hóa khớp gối thực sự.

"Chịu đựng cơn đau không phải là cách mạnh mẽ, mà là cách làm sụn bị mài mòn nhanh hơn", Tiến sĩ Acharya nhấn mạnh.

Dù không thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ, hội chứng đầu gối người chạy bộ hoàn toàn có thể phòng ngừa và kiểm soát bằng cách:

• Duy trì vận động đều đặn, tăng cường độ từ từ.
• Giữ cơ đùi khỏe và dẻo dai.
• Tránh ngồi quá lâu, thay đổi tư thế thường xuyên.
• Tập luyện đúng kỹ thuật, đặc biệt khi chạy bộ hoặc squat...

Đau đầu gối không phải là "chuyện nhỏ của tuổi trẻ" hay "già rồi thì phải chịu". Nhận diện sớm hội chứng đầu gối người chạy bộ chính là cách bảo vệ sụn khớp gối, duy trì khả năng vận động và chất lượng cuộc sống lâu dài.

Mời bạn xem thêm video: