Học sinh Raglai hào hứng học đàn Chapi, gìn giữ ‘đặc sản’ quý

Không khí ở Trường Phổ thông Dân tộc bán trú (PTDTBT) THCS Phước Hà, xã Phước Hà (Khánh Hòa), những ngày này có thêm một âm thanh khá đặc biệt. Đó là tiếng đàn Chapi, vốn được xem là “đặc sản” âm nhạc của người Raglai, vang lên giữa sân trường.

Với nhiều em, đây không chỉ là một tiết học mới mà còn là lần đầu được trực tiếp tìm hiểu, tiếp xúc và tập chơi một nhạc cụ đã gắn bó với đời sống của cha ông mình từ bao đời.

Đưa tiếng đàn Chapi vào trường học

Giữa sân trường trong buổi chiều đầu tháng 10 dịu mát, ngồi cùng bạn bè sau giờ học, em Tạ Nữ Thu Cúc, học sinh lớp 9.1, không giấu được niềm vui khi được học và chơi những nhạc cụ truyền thống của dân tộc mình.

"Được học, được biết chơi những loại nhạc cụ như Mã La, đàn Chapi của dân tộc mình em cảm thấy rất thích và hào hứng. Em sẽ cố gắng học thật tốt để sau này có cơ hội truyền dạy lại cho em cấp dưới hay người thân trong gia đình", Cúc chia sẻ.

Điều khiến em Cúc vui hơn cả là tiếng đàn Chapi không còn chỉ xuất hiện trong những câu chuyện của người lớn hay trong các dịp sinh hoạt văn hóa, mà nay đã có mặt ngay tại trường học.

"Khi tiếng nhạc cụ của dân tộc mình ngân vang lên giữa sân trường hoặc trên sân khấu em cảm thấy rất tự hào và thấy rất vui vì mình đã góp phần vào việc giữ gìn bản sắc văn hóa của dân tộc", Cúc nói.

Thầy Hoàng Lương Đàn, Hiệu trưởng Trường PTDTBT THCS Phước Hà cho biết, từ năm học 2026-2027, nhà trường tổ chức dạy đàn Chapi cho học sinh vào thứ Ba và thứ Năm hằng tuần.

Bên cạnh đó, nhà trường cũng mời các nghệ nhân tại địa phương về trường hướng dẫn kỹ thuật sử dụng nhạc cụ, xây dựng các câu lạc bộ, đội, nhóm đá để tập luyện…

"Ngoài đàn Chapi, hơn 10 năm qua, nhà trường đã duy trì câu lạc bộ nhạc cụ Mã La, tạo điều kiện để học sinh Raglai được tiếp xúc với những âm thanh quen thuộc trong đời sống văn hóa của dân tộc mình. Việc dạy các loại nhạc cụ như đàn Chapi, Mã La đã tạo cho học sinh một sân chơi lành mạnh, đồng thời giúp các em hiểu hơn về văn hóa dân tộc và có ý thức gìn giữ những giá trị đang đứng trước nguy cơ mai một", thầy Đàn chia sẻ.

Đứng bên những học sinh đang chăm chú tập từng nhịp đàn, nghệ nhân Tà Thía Banh (61 tuổi, ở thôn Giá, xã Phước Hà) kiên nhẫn chỉ cho các em cách sử dụng đàn Chapi.

Với ông Banh, đưa Chapi vào trường học là một cách làm thiết thực để giữ lại nét đẹp văn hóa của người Raglai.

Giữ một nhạc cụ cũng là giữ ký ức của cộng đồng

Ông Banh kể, trước đây hầu như gia đình Raglai nào cũng có một cây đàn Chapi. Khi màn đêm buông xuống, sau một ngày lên nương rẫy, người già, thanh niên lại quây quần bên bếp lửa. Tiếng đàn hòa cùng lời ca, giúp mọi người quên đi những nhọc nhằn của một ngày lao động.

Những âm thanh ấy từng rất quen thuộc với các buôn làng Raglai. Không ít đôi trai gái cũng nên duyên từ những cuộc gặp gỡ bên tiếng đàn mộc mạc ấy.

"Ngày ấy, thanh niên Raglai lớn lên cùng tiếng đàn Chapi. Họ tự học cách chẻ tre, tạo dây, chỉnh âm và chơi đàn từ khi còn nhỏ. Còn hôm nay, những âm thanh từng rất đỗi quen thuộc ấy chỉ còn vang lên trong ngôi nhà của vài nghệ nhân cao tuổi", nghệ nhân Banh chia sẻ.

Điều khiến nghệ nhân Banh trăn trở là số người còn biết làm và chơi đàn Chapi ở Phước Hà ngày càng ít.

Theo ông Banh, hiện chỉ còn vài người biết làm đàn và chơi được một số làn điệu. Người thì bận mưu sinh, người đã lớn tuổi, trong khi lớp trẻ có nhiều lựa chọn giải trí khác và ít có cơ hội tiếp xúc với nhạc cụ truyền thống.

"Muốn giữ được hồn của đàn Chapi cho người trẻ, đặc biệt là học sinh thì phải có kế hoạch truyền dạy bài bản, phải khơi dậy tình yêu với di sản. Nếu không được truyền lại, một ngày nào đó những nhạc cụ truyền thống của người Raglai, trong đó có đàn Chapi, có lẽ chỉ còn nằm trong các phòng trưng bày", ông Banh bộc bạch.

Giữa sân trường hôm nay, những ngón tay học trò vẫn còn chậm, tiếng đàn đôi lúc chưa tròn nhịp. Nhưng với những người dành nhiều năm gắn bó với văn hóa Raglai, mỗi âm thanh ấy đều đáng quý. Bởi từ những buổi học giản dị như vậy, tiếng đàn Chapi có thêm cơ hội tiếp tục ngân lên trong đời sống của thế hệ trẻ.

Âm vang Mã La giữa sân trường vùng cao Khánh Hòa

SKĐS - Sân trường vùng cao Khánh Hòa trở nên ấm áp và rộn ràng hơn với những âm thanh “tìn toon” ngân vang từ nhạc cụ Mã La - nét văn hóa đặc sắc của đồng bào Raglai đang được các em học sinh gìn giữ và lan tỏa ngay trong môi trường học đường.