Tình trạng học sinh sử dụng thuốc lá điện tử trong trường học đang gia tăng chóng mặt, gây nhức nhối cho cả phụ huynh và giáo viên. Đứng trước làn sóng này, dư luận xã hội, đặc biệt là các em học sinh, đang rất quan tâm liệu hành vi hút thuốc lá điện tử ở lứa tuổi học đường có bị pháp luật và nhà trường xử phạt hay không? mức xử lý như thế nào và trách nhiệm của gia đình, nhà trường được quy định ra sao?
Liên quan đến những vấn đề trên, theo luật sư Lê Minh Trường (Công ty Luật Minh Khuê) cho biết, để áp dụng chính xác các chế tài xử lý, trước hết cần hiểu rõ bản chất pháp lý của loại sản phẩm này. Căn cứ theo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá và các văn bản hướng dẫn thi hành mới nhất (như Nghị định 77/2013/NĐ-CP được bổ sung bởi Nghị định 371/2025/NĐ-CP), thuốc lá điện tử không chỉ đơn thuần là một món đồ chơi hay thiết bị công nghệ, mà là một dạng sản phẩm thuốc lá có cấu trúc hoàn chỉnh bao gồm thiết bị điện tử, bộ phận chứa dung dịch và dung dịch thuốc lá điện tử.
Thuốc lá điện tử không chỉ đơn thuần là một món đồ chơi hay thiết bị công nghệ, mà là một dạng sản phẩm thuốc lá có cấu trúc hoàn chỉnh.
Cụ thể, thiết bị điện tử có chức năng làm nóng dung dịch hoặc sử dụng cơ chế khác để tạo ra khí hơi (aerosol) cho người dùng hít vào. Bộ phận chứa dung dịch có thể dùng một lần hoặc tái nạp nhiều lần. Đặc biệt, dung dịch bên trong là hỗn hợp chất lỏng chứa dung môi tạo hơi, phụ gia, hương liệu và có thể chứa nicotine ở bất kỳ dạng nào (kể cả muối nicotine - nicotine salt chiết xuất tự nhiên hoặc tổng hợp). Việc xác định rõ cấu trúc này là cơ sở quan trọng để các cơ quan chức năng quản lý, kiểm soát và áp dụng chế tài xử phạt đối với các hành vi vi phạm.
Nhiều người lầm tưởng rằng lứa tuổi học sinh sẽ được miễn trừ trách nhiệm khi sử dụng thuốc lá điện tử. Tuy nhiên, theo quy định tại Luật Xử lý vi phạm hành chính, người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi đã phải chịu trách nhiệm hành chính về các hành vi vi phạm do cố ý; người từ đủ 16 tuổi trở lên bị xử phạt về mọi vi phạm hành chính. Do đó, học sinh đang ngồi trên ghế nhà trường không nằm ngoài phạm vi điều chỉnh của pháp luật nếu vi phạm.
Đặc biệt, căn cứ theo Điều 26 Nghị định 90/2026/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng, chống tác hại của thuốc lá, hành vi sử dụng thuốc lá điện tử hoặc thuốc lá nung nóng sẽ bị phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng.
Hành vi sử dụng dụng thuốc lá điện tử hoặc thuốc lá nung nóng sẽ bị phạt từ 3 - 5 triệu đồng.
Bên cạnh hình thức phạt tiền, pháp luật còn áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả là buộc tiêu hủy toàn bộ thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng đối với người vi phạm. Điều này đồng nghĩa với việc học sinh không chỉ phải chịu áp lực tài chính mà còn phải chấm dứt hoàn toàn việc tàng trữ, sử dụng các sản phẩm trái phép này.
Song song với chế tài hành chính từ cơ quan nhà nước, các cơ sở giáo dục cũng siết chặt kỷ luật nội bộ nhằm làm sạch môi trường học đường. Căn cứ Thông tư 15/2026/TT-BGDĐT và Thông tư 19/2025/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo, hành vi mua bán, sử dụng rượu, bia, thuốc lá, chất gây nghiện và các chất kích thích khác là những điều học sinh tuyệt đối không được làm.
Nếu bị phát hiện sử dụng hoặc tàng trữ thuốc lá điện tử trong khuôn viên trường học, học sinh có thể phải đối mặt với các hình thức kỷ luật theo cấp độ tăng dần: Nhắc nhở, phê bình công khai hoặc yêu cầu viết bản tự kiểm điểm; Thông báo tình trạng vi phạm cho phụ huynh để phối hợp giáo dục, quản lý; Áp dụng các hình thức kỷ luật nặng hơn như khiển trách, cảnh cáo, thậm chí đình chỉ học tập có thời hạn tùy theo tính chất và mức độ tái phạm.
Các chế tài kỷ luật này không mang tính chất trừng phạt thuần túy mà hướng đến mục đích giáo dục, giúp các em nhận thức sâu sắc hành vi sai trái để điều chỉnh lối sống, bảo vệ sức khỏe bản thân và giữ gìn văn hóa học đường lành mạnh.
Dưới góc độ quản lý, pháp luật cũng quy định rõ các chế tài liên quan đến hành vi chứa chấp người sử dụng thuốc lá điện tử tại địa điểm thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý (với mức phạt từ 5 đến 10 triệu đồng), ngoại trừ các trường hợp là thành viên thân thích trong gia đình (ông, bà, cha, mẹ, con, cháu, anh chị em ruột, vợ, chồng). Dù được miễn xử phạt hành chính trong phạm vi gia đình, cha mẹ và người thân không thể lơ là mà cần chủ động quan tâm, theo dõi sát sao, kịp thời nắm bắt tâm lý lứa tuổi để ngăn chặn con em sa ngã vào các thói quen độc hại.
Việc đẩy lùi thuốc lá điện tử khỏi cổng trường không thể chỉ dựa vào nỗ lực đơn lẻ của lực lượng chức năng hay nhà trường, mà đòi hỏi sự chung tay đồng bộ của toàn xã hội. Sự nghiêm minh trong thực thi pháp luật, kết hợp cùng tình yêu thương và sự giám sát chặt chẽ từ gia đình, chính là chiếc khiên vững chắc nhất để bảo vệ thế hệ trẻ trước những "cạm bẫy" thế hệ mới.
