Bác Hồ của chúng ta là vị lãnh tụ vĩ đại của Đảng và dân tộc, là danh nhân văn hóa thế giới, là nhà thơ... nhưng Bác luôn coi mình là một nhà báo. Trả lời báo chí nước ngoài về nghề nghiệp, Bác nói: "Tôi là cây bút tiểu phẩm, nhà chính luận. Gọi là nhà tuyên truyền tôi cũng không tranh cãi, nhà cách mạng chuyên nghiệp thì đúng hơn".
Nhà cách mạng chuyên nghiệp, nhà báo Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh, tuy là hai danh hiệu, nhưng cũng chỉ là một.
 Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn coi mình là một nhà báo. Ảnh: TL |
Bác đã viết và đăng trên nhiều báo trong nước và nước ngoài hơn 2.000 bài, với nhiều bút danh khác nhau, tính từ bài đầu tiên "Tâm địa thực dân Pháp" năm 1919 (bút danh Nguyễn Ái Quốc) tại Pari, đến bài cuối cùng đăng trên báo Nhân dân ngày 1/6/1969 "Nâng cao trách nhiệm chăm sóc và giáo dục thiếu niên, nhi đồng" (bút danh TL). Trong thâm tâm mỗi người làm báo, từ lâu chúng ta đã tôn vinh Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh là "Vạn đại sư biểu" của báo chí cách mạng Việt Nam. Bởi Bác không chỉ là người sáng lập nền báo chí cách mạng, mà còn là cây bút dũng mãnh, đi tiên phong trực tiếp chống chủ nghĩa thực dân đế quốc, giành độc lập tự do, thống nhất cho nước nhà, Bác là ngọn lửa soi sáng trên mọi nẻo đường, mọi lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, xây dựng một Đảng cầm quyền thật sự trong sạch vững mạnh, một chính quyền dân chủ của dân, do dân và vì dân.
Những người làm báo đang cùng các tầng lớp nhân dân "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh". Việc học tập tư tưởng và đạo đức của Người là việc thường xuyên trong cuộc đời chúng ta. Riêng với người cầm bút, học tập đạo đức Hồ Chí Minh là học "đạo làm người và đạo làm báo". Bác Hồ làm báo không vì danh, vì lợi, mà vì nước, vì dân. Mục tiêu, phương pháp và cả về kỹ thuật nghiệp vụ làm báo, Bác đã dạy chúng ta: "Nhiệm vụ của báo chí là phục vụ nhân dân, phục vụ cách mạng... Mỗi khi viết một bài báo thì đặt câu hỏi: viết cho ai xem, viết để làm gì, viết thế nào cho phổ thông dễ hiểu, ngắn gọn dễ đọc?".
Năm nay kỷ niệm 40 năm ngày Bác Hồ vĩnh biệt chúng ta, cũng là 40 năm chúng ta thực hiện Di chúc thiêng liêng của Bác. Năm nay còn có một kỷ niệm nữa, là 40 năm Bác Hồ gửi thư cho Đảng bộ và nhân dân Nghệ An. Bức thư này coi như một Di chúc của Bác đối với quê hương. Trong thư, Bác dặn dò Nghệ An không ngừng phát huy truyền thống cách mạng Xô viết, tích cực học tập những điển hình tiên tiến như xã Quỳnh Hậu, huyện Quỳnh Lưu, nơi phát động được quần chúng tham gia xây dựng đảng vững mạnh trong sạch; xây dựng Nghệ An thành tỉnh gương mẫu.
Tôi không ngờ lại có cái may mắn đã viết bài “Phê bình và sửa chữa ở chi bộ Phú Thành” thuộc xã Quỳnh Hậu, huyện Quỳnh Lưu đăng trên báo Nhân dân ngày 23/8/1969. Bác đã đọc bài này, tự tay Bác đóng khung bài báo bằng mực đỏ, ghi bút tích bên cạnh "cắt dán lưu về Đảng". Trong tập đầu bộ phim Chủ tịch Hồ Chí Minh quay sau khi Bác mất đã thể hiện bằng hình ảnh khá rõ nét bài báo ấy đặt trên bàn làm việc trong phòng của Bác tại nhà sàn, cặp kính lão của Bác đặt giữa bài báo. Bài báo ấy được phiên bản để trong Bảo tàng Kim Liên và được lưu giữ, trưng bày trong tủ kính ở nơi thờ Bác, nơi Bác trút hơi thở cuối cùng. Đối với tôi, gần 50 năm làm báo, chắc chắn không có một kỷ niệm quý giá nào lớn hơn, có ý nghĩa hơn một bài viết có bút tích của Bác Hồ. Càng nghĩ về Bác càng thấm thía sâu sắc những bài viết có chủ đề tư tưởng vì dân, dân là gốc, Đảng phải gắn bó với nhân dân, dựa vào dân để xây dựng Đảng; cán bộ đảng viên không được tự cho mình là "những ông quan cách mạng" mà phải coi mình là con em, là "đầy tớ trung thành" của nhân dân. Bài viết về chi bộ Phú Thành, tác giả đã phân tích, phê phán những biểu hiện yếu kém, tiêu cực của cán bộ đảng viên cơ sở, như không thực hiện dân chủ trong quản lý sản xuất kinh doanh; thiếu quan tâm đến đời sống quần chúng trong việc chăm sóc bảo vệ sức khỏe; tài chính không minh bạch; đất 5% chia không công bằng... làm quần chúng mất lòng tin vào sự lãnh đạo của chi bộ Đảng. Trước tình trạng đó, thực hiện cuộc vận động "Xây dựng chi bộ bốn tốt" của Bộ Chính trị Trung ương Đảng, tỉnh ủy Nghệ An và huyện ủy Quỳnh Lưu đã chỉ đạo Đảng bộ xã Quỳnh Hậu và Chi bộ Hợp tác xã Phú Thành tổ chức làm điểm để quần chúng gặp tổ chức Đảng, công khai dân chủ phê bình, góp ý kiến về sự lãnh đạo của chi bộ, tư cách đạo đức của đảng viên. Tiếp thu ý kiến đúng đắn của quần chúng, Chi bộ Phú Thành đã ra nghị quyết, rồi báo cáo nghị quyết ấy trước quần chúng về những giải pháp sửa chữa khuyết điểm, với 4 điều quy định cụ thể. Đó là cán bộ đảng viên phải "xuống đội, lội đồng, không ăn, không nợ". Xuống đội có nghĩa cán bộ hợp tác xã phải bám đội sản xuất, vừa cùng họ làm việc, vừa giúp đỡ tháo gỡ khó khăn tại chỗ; lội đồng có nghĩa cán bộ cơ sở không chỉ xách túi đi về, mà phải làm đủ công điểm sản xuất; không ăn, đây là chuyện không lấy công quỹ liên hoan chè chén; không nợ, là nếu ai vay tiền hợp tác xã mua sắm đồ dùng riêng, như xe đạp, bàn ghế... thì phải trả nợ đầy đủ, đúng hạn.
 Chiếc máy chữ đã gắn liền với công việc làm báo của Bác Hồ. Ảnh: Tư liệu |
Đồng chí Vũ Kỳ - thư ký của Bác cho biết, Bác rất chú ý đọc và cho ý kiến chỉ đạo nhân rộng những điển hình tiên tiến đăng trên báo, nêu lên những chuyện cụ thể, biểu dương kịp thời những tấm gương người tốt việc tốt trong phong trào thi đua yêu nước.
Bác đã đi xa, để lại một di sản đồ sộ về báo chí, cùng những lời dạy bảo của Bác, sẽ mãi mãi giúp chúng ta cả về tư duy và hành động nghề nghiệp, viết cái gì có lợi cho dân, cho nước thì viết, viết vì trách nhiệm xã hội và nghĩa vụ công dân; không tư lợi, thiên vị, không viết cái đúng thành sai, không viết cái sai ít thành sai nhiều; viết phải có căn cứ khoa học và thực tiễn, đừng lặp lại những thông tin như chuyện trứng gà giả, vải thiều gây viêm não, bưởi da xanh gây ung thư... Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh là phải dũng cảm đối mặt với khó khăn, kiên cường chống tiêu cực, biết cập nhật thông tin, nhưng phải khôn khéo lựa chọn, cân nhắc cái gì cần thông tin nhanh, thông tin đầy đủ chính xác, cái gì cần thông tin có tính dự báo hoặc thăm dò phản ứng, cái gì chỉ thông tin một phần, cái gì chưa vội thông tin hoặc không thông tin. Đó là những nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp, đó là vì cái gì lợi cho dân thì thông tin, cái gì có hại cho dân thì không thông tin, dù có bị sức ép quyền lực hay bị tiền tài mua chuộc thì câu trả lời của người làm báo theo đạo đức Hồ Chí Minh là không thông tin những vấn đề có hại cho dân cho nước.
Phạm Thanh