Thuốc lá mới: Thách thức mới với công tác phòng, chống tác hại thuốc lá
Những năm qua, hệ thống chính sách, pháp luật về phòng, chống tác hại của thuốc lá đã từng bước được hoàn thiện với nhiều văn bản quan trọng như Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012, các nghị định hướng dẫn thi hành, quy định xử phạt vi phạm hành chính, chính sách thuế và Chiến lược quốc gia về phòng, chống tác hại của thuốc lá đến năm 2030; Nghị quyết 173 của Quốc hội thống nhất cấm toàn diện việc sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trên toàn quốc kể từ năm 2025.
Cùng với đó, từ ngày 15/5/2026, Nghị định số 90/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế có hiệu lực đã cụ thể hóa các hành vi vi phạm và mức xử phạt trong lĩnh vực phòng, chống tác hại của thuốc lá. Điểm đáng chú ý là Nghị định đã quy định riêng về hành vi sử dụng, chứa chấp thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.
Thuốc lá điện tử với hình thức mẫu mã bắt mắt để thu hút giới trẻ. Ảnh PV
Trong đó, người sử dụng có thể bị phạt từ 3-5 triệu đồng, người chứa chấp người khác sử dụng tại địa điểm thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý của mình có thể bị phạt từ 5-10 triệu đồng, kèm biện pháp buộc tiêu hủy sản phẩm vi phạm…
Cũng trong năm 2026, chính sách thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá cũng có những thay đổi theo quy định của Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt số 66/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026. Theo đó, bên cạnh thuế suất theo tỷ lệ phần trăm, Luật bổ sung lộ trình áp dụng thuế tuyệt đối đối với thuốc lá từ năm 2027. Đây được xem là công cụ chính sách nhằm tác động đến giá bán, góp phần hạn chế tiêu dùng thuốc lá và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Tuy nhiên, thực tiễn đang đặt ra nhiều thách thức mới khi các sản phẩm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và thuốc lá thế hệ mới ngày càng xâm nhập sâu vào đời sống với tốc độ đáng lo ngại, đặc biệt trong giới trẻ.
Phổ biến pháp luật phải "đúng người, đúng cách"
Tại Hội nghị triển khai kế hoạch hoạt động phòng, chống tác hại của thuốc lá trong các đơn vị Bộ Tư pháp năm 2026, ông Trần Văn Tùy - Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý (Bộ Tư pháp) cho rằng công tác phổ biến, giáo dục pháp luật về phòng, chống tác hại của thuốc lá cần được đổi mới mạnh mẽ hơn, cả về nội dung, phương thức và cách tiếp cận đối tượng.
"Người dân cần biết thuốc lá có hại, nhưng như vậy chưa đủ. Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật phải giúp người dân hiểu rõ hành vi nào bị cấm, hành vi nào bị xử phạt, mức xử phạt ra sao, ai có trách nhiệm thực hiện và vì sao Nhà nước đặt ra các quy định đó" - ông Tùy nêu rõ.
Cùng với đó, cần xác định đúng nhóm đối tượng để lựa chọn nội dung, hình thức phù hợp, nhất là học sinh, sinh viên, phụ huynh, nhà trường, chủ cơ sở kinh doanh dịch vụ, đại lý bán lẻ thuốc lá và người dân ở địa bàn khó khăn trong tiếp cận thông tin pháp luật.
Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, các chuyên gia cũng nhấn mạnh việc ứng dụng công nghệ vào công tác truyền thông được xem là giải pháp quan trọng. Các sản phẩm truyền thông ngắn gọn, trực quan như infographic, video ngắn, podcast, hỏi - đáp pháp luật hay các tình huống pháp lý thực tế cần được tăng cường nhằm giúp người dân dễ tiếp cận, dễ ghi nhớ và dễ thực hiện.
Đặc biệt, phổ biến pháp luật phải gắn với kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm; phát huy hơn nữa vai trò của báo chí trong việc truyền thông chính sách, phản ánh thực tiễn, phát hiện mô hình tốt, cách làm hiệu quả và giám sát việc thực thi pháp luật về phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Truyền thông phòng chống tác hại của thuốc lá tại nơi làm việc trong ngành y tế. Ảnh: Thái Bình
Theo các chuyên gia, giới trẻ được xác định là một trong những đối tượng trọng tâm của công tác truyền thông hiện nay. Thực tế cho thấy, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đang được quảng bá dưới nhiều hình thức tinh vi trên môi trường mạng, tác động mạnh tới thanh thiếu niên.
Trong bối cảnh đó, đoàn viên, thanh niên có thể phát huy vai trò xung kích trong tuyên truyền, phổ biến pháp luật về phòng, chống tác hại của thuốc lá. Với lợi thế về khả năng tiếp cận công nghệ, mạng xã hội và các nền tảng số, lực lượng thanh niên có thể tham gia xây dựng những sản phẩm truyền thông sáng tạo, lan tỏa thông điệp sống khỏe, sống xanh và nói không với thuốc lá đến cộng đồng.
Các chuyên gia cũng cho rằng cần tiếp tục xây dựng văn hóa không thuốc lá trong cơ quan, trường học và cộng đồng; gắn công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá với các phong trào thi đua, hoạt động đoàn thể và các chương trình giáo dục pháp luật thường xuyên.
Cùng với đó, việc đa dạng hóa hình thức truyền thông trên báo điện tử, mạng xã hội, video, podcast và các hoạt động truyền thông cộng đồng như sự kiện đi bộ vì môi trường không thuốc lá sẽ góp phần nâng cao hiệu quả tuyên truyền, từng bước xây dựng môi trường sống lành mạnh, văn minh, không khói thuốc, vì sức khỏe của mỗi người dân và sự phát triển bền vững của đất nước.
