Đó là chia sẻ của GS.TS.BS. Phan Văn Tường - Nguyên Viện trưởng Viện Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quản lý ngành y tế, nhân kỷ niệm 71 năm ngày Thầy thuốc Việt Nam 27/2, phóng viên Báo Sức khỏe & Đời sống đã có cuộc trò chuyện với GS.TS.BS. Phan Văn Tường xoay quanh vấn đề này.
-Thưa GS. Phan Văn Tường, ông có đánh giá như thế nào về thực trạng quản lý y tế tại Việt Nam hiện nay, đặc biệt là những thách thức phát sinh trong thời gian qua?
GS.TS.BS. Phan Văn Tường: Trong quản lý hiện đại, mỗi khi một sự cố xảy ra, thay vì chỉ nhìn vào trách nhiệm của một cá nhân, thế giới ngày nay thường tiếp cận dưới góc độ hệ thống – một quan điểm được khởi xướng bởi nhà tư tưởng quản lý chất lượng W. Edwards Deming. Theo đó, tôi cho rằng những hạn chế phát sinh không chỉ nằm ở năng lực hay đạo đức của con người, mà ở cách hệ thống được thiết kế và vận hành.
Nhìn lại thực tiễn thời gian qua, có thể thấy ngành Y tế Việt Nam đã và đang đối mặt với nhiều thách thức mới trong bối cảnh hội nhập, yêu cầu minh bạch hóa và quản trị hiện đại ngày càng cao. Những vấn đề liên quan đến đấu thầu, giá thiết bị hay cơ chế mua sắm thực chất phản ánh một nhu cầu cấp thiết: hoàn thiện hơn nữa cơ sở dữ liệu tham chiếu, chuẩn hóa hệ thống Đánh giá công nghệ/kỹ thuật y tế (HTA) và xây dựng cơ chế kiểm soát nội bộ chặt chẽ, đồng bộ.
Ngành Y tế Việt Nam hoàn toàn có tầm nhìn và năng lực tiếp cận các mô hình quản lý tiên tiến. Ảnh minh họa.
Tôi cho rằng, đây không chỉ là thách thức mà còn là cơ hội để chúng ta nâng cấp toàn diện hệ thống quản lý y tế theo hướng chuyên nghiệp, minh bạch và an toàn hơn cho cả người dân lẫn đội ngũ cán bộ.
Thực tế, mô hình “bác sĩ làm quản lý” trong nhiều năm qua đã đóng góp rất lớn cho sự phát triển của hệ thống y tế Việt Nam. Các giám đốc bệnh viện đều là những thầy thuốc giàu kinh nghiệm, thấu hiểu chuyên môn và người bệnh. Tuy nhiên, trong bối cảnh mới, khi bệnh viện vận hành như những tổ chức phức hợp với quy mô tài chính lớn, yêu cầu pháp lý cao và áp lực quản trị ngày càng chuyên sâu, việc bổ sung kiến thức về tài chính, nhân sự, pháp luật và quản trị rủi ro là hết sức cần thiết.
Nếu chúng ta từng bước xây dựng được một hệ thống đào tạo quản lý bài bản, dài hạn và thực tiễn hơn, thì đội ngũ lãnh đạo ngành Y sẽ không chỉ giỏi chuyên môn mà còn vững vàng về quản trị. Khi đó, người thầy thuốc có thể toàn tâm cho chuyên môn, còn người quản lý có đủ công cụ và hành lang pháp lý để điều hành hiệu quả.
Tôi tin rằng, với nền tảng chuyên môn vững mạnh, tinh thần trách nhiệm cao và truyền thống nhân văn sâu sắc của đội ngũ thầy thuốc Việt Nam, việc hoàn thiện năng lực quản lý chỉ là bước tiếp theo tất yếu trên hành trình nâng tầm hệ thống y tế quốc gia.
-Vậy theo Giáo sư, vai trò đích thực của “quản lý y tế” nên được định nghĩa như thế nào trong bối cảnh mới?
GS.TS.BS. Phan Văn Tường: Trong bối cảnh mới, tôi cho rằng quản lý y tế cần được nhìn nhận ở một tầm vóc rộng hơn và sâu hơn. Đó không chỉ đơn thuần là công việc điều phối hành chính hay xử lý sự vụ thường ngày, mà là nghệ thuật tổ chức và tối ưu hóa nguồn lực của cả một hệ thống, nhằm hướng đến mục tiêu cao nhất: chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân.
Quản lý y tế hiện đại đòi hỏi tư duy chiến lược, khả năng ra quyết định dựa trên bằng chứng và sự thấu hiểu sâu sắc về chuyên môn. Vai trò này cần tiếp tục được chuẩn hóa và nâng tầm, phù hợp với tinh thần của Luật Khám bệnh, chữa bệnh và Quyết định 705/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ – những định hướng quan trọng cho sự phát triển bền vững của ngành.
Theo tôi, quản lý y tế chuyên nghiệp chính là sự kết hợp hài hòa và bền vững giữa ba trụ cột: Y thuật – nền tảng chuyên môn vững chắc; Quản lý – năng lực tổ chức, vận hành hiệu quả; Y đức – giá trị nhân văn và trách nhiệm xã hội.
Khi ba yếu tố này được gắn kết chặt chẽ, hệ thống y tế sẽ vận hành không chỉ bằng quy trình và con số, mà bằng tri thức, trách nhiệm và tinh thần phụng sự – đúng với truyền thống cao đẹp của người thầy thuốc Việt Nam.
-Giáo sư đánh giá thế nào về tính chuyên nghiệp trong đào tạo quản lý y tế so với các lĩnh vực thiết yếu khác?
GS.TS.BS. Phan Văn Tường: Hiện nay, công tác đào tạo quản lý y tế tại Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để chuyển mình mạnh mẽ từ nền tảng lý thuyết sang thực tiễn điều hành hiện đại. Đây là giai đoạn thuận lợi để chúng ta nhìn nhận lại vai trò của quản lý không chỉ là nhiệm vụ kiêm nhiệm, mà từng bước xác lập đây là một lĩnh vực chuyên môn độc lập, đòi hỏi đào tạo bài bản và chuyên sâu.
Qua so sánh với các lĩnh vực như kinh tế – tài chính hay giáo dục, có thể thấy quản lý trong những ngành này đã được chuẩn hóa thành một nghề nghiệp rõ ràng, với chương trình đào tạo dài hạn, hệ thống kỹ năng cụ thể và tư duy quản trị hiện đại. Trong khi đó, quản lý y tế – lĩnh vực gắn trực tiếp với sức khỏe và tính mạng con người vẫn đang trong quá trình hoàn thiện để đạt tới mức độ chuyên nghiệp tương xứng với tầm quan trọng đặc biệt của mình.
Thực tiễn cho thấy, một quyết định lâm sàng ảnh hưởng đến một người bệnh; nhưng một quyết định quản lý có thể tác động đến cả hệ thống phục vụ hàng triệu người dân. Chính vì vậy, đầu tư cho đào tạo và chuẩn hóa đội ngũ quản lý y tế không chỉ là yêu cầu phát triển, mà còn là sự đầu tư cho chất lượng chăm sóc sức khỏe quốc gia.
Với nền tảng chuyên môn vững vàng, đội ngũ thầy thuốc tận tâm và sự quan tâm ngày càng lớn của Đảng, nhà nước đối với đổi mới quản trị ngành y, tôi tin rằng quản lý y tế Việt Nam hoàn toàn có thể được nâng tầm theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp và hội nhập quốc tế – tạo bệ đỡ vững chắc để người thầy thuốc yên tâm cống hiến và người dân được hưởng thụ dịch vụ y tế ngày càng chất lượng hơn.
-Là một chuyên gia dày dạn kinh nghiệm làm việc trong các tổ chức quốc tế, Giáo sư có gợi ý mô hình nào phù hợp để Việt Nam tham khảo?
GS.TS.BS. Phan Văn Tường: Qua kinh nghiệm làm việc với nhiều tổ chức quốc tế, tôi nhận thấy điểm chung ở các quốc gia có hệ thống y tế phát triển là họ đặc biệt coi trọng và chuyên nghiệp hóa vai trò quản lý. Đây không chỉ là vị trí hành chính, mà là một nghề nghiệp được đào tạo bài bản và có lộ trình phát triển rõ ràng.
Tôi xin lấy ví dụ tại Pháp với mô hình của EHESP (Rennes). Tại đây, quản lý bệnh viện được xác định là một ngạch công chức cao cấp riêng biệt. Giám đốc bệnh viện không nhất thiết xuất thân từ bác sĩ, mà được tuyển chọn thông qua kỳ thi quốc gia nghiêm ngặt, với đầu vào đa dạng từ các lĩnh vực như luật, kinh tế, quản trị công.
Chương trình đào tạo kéo dài 24 tháng, trong đó khoảng 50% thời lượng dành cho thực hành điều hành trực tiếp tại các cơ sở y tế dưới sự hướng dẫn của những nhà quản lý giàu kinh nghiệm. Cách tiếp cận này giúp học viên không chỉ nắm vững lý thuyết, mà còn được rèn luyện năng lực ra quyết định, xử lý tình huống và quản trị rủi ro trong môi trường thực tế.
Điều đáng trân trọng là Việt Nam đã sớm quan tâm tiếp cận mô hình này. Năm 2015, Bộ Y tế đã cử đoàn lãnh đạo do Lê Quang Cường dẫn đầu sang học tập kinh nghiệm. Trước đó, thông qua hợp tác với World Bank trong khuôn khổ dự án HPET, chúng ta đã xây dựng và triển khai thành công các khóa đào tạo lãnh đạo chủ chốt kéo dài 3 tháng, tổ chức được 10 khóa với nội dung tiếp cận chuẩn mực quốc tế.
Những bước đi đó cho thấy ngành Y tế Việt Nam hoàn toàn có tầm nhìn và năng lực tiếp cận các mô hình quản lý tiên tiến. Trong giai đoạn tới, điều quan trọng là chúng ta xây dựng được cơ chế bền vững và tự chủ hơn để duy trì, phát triển các chương trình đào tạo này, từng bước hình thành hệ thống đào tạo quản lý y tế chuyên nghiệp, phù hợp với điều kiện Việt Nam.
Tôi tin rằng, với quyết tâm đổi mới và truyền thống cầu thị học hỏi quốc tế, Việt Nam có thể xây dựng được một mô hình quản lý y tế vừa hiện đại, vừa mang bản sắc riêng – tạo nền tảng vững chắc để hệ thống y tế phát triển bền vững và hội nhập sâu rộng.
GS.TS.BS. Phan Văn Tường - nguyên Viện trưởng Viện Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quản lý ngành Y tế.
-Giáo sư có những đề xuất mang tính đột phá nào để nâng tầm hệ thống đào tạo quản lý y tế Việt Nam?
GS.TS.BS. Phan Văn Tường: Bám sát tinh thần của Quyết định 705/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về định hướng phát triển nguồn nhân lực y tế chất lượng cao, tôi cho rằng đây là thời điểm rất thuận lợi để chúng ta thực hiện những bước đi mang tính chiến lược nhằm nâng tầm hệ thống đào tạo quản lý y tế.
Trước hết, cần hướng tới việc hình thành một Học viện Quản lý Y tế Quốc gia, hoạt động theo mô hình chuyên nghiệp và hiện đại. Đây sẽ là nền tảng để chuẩn hóa chức danh quản lý, tạo lộ trình phát triển rõ ràng, ngang tầm với các lĩnh vực như giáo dục hay tài chính – những ngành đã sớm xác lập quản lý như một nghề nghiệp độc lập.
Thứ hai, trong quản trị bệnh viện hiện đại, việc phân định rõ vai trò giữa quản lý vận hành và quản lý chuyên môn là xu hướng tất yếu. Mô hình tách biệt chức danh điều hành (CEO) và quản lý chuyên môn (CMO) sẽ giúp phát huy tối đa thế mạnh của từng vị trí, bảo đảm bệnh viện vừa vận hành hiệu quả, vừa giữ vững chất lượng chuyên môn.
Thứ ba, chương trình đào tạo cần tăng cường tính thực tiễn. Tôi đề xuất mô hình 70% thực hành – 30% lý thuyết, tập trung vào bốn trụ cột cốt lõi: tư duy chiến lược; kinh tế – tài chính y tế; quản trị nhân sự; và ứng dụng công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data). Đây là những năng lực thiết yếu của nhà quản lý y tế trong kỷ nguyên số.
Bên cạnh đó, việc trang bị kiến thức về kiểm soát nội bộ và quản trị rủi ro sẽ giúp xây dựng một “hệ thống phòng vệ” vững chắc, tạo môi trường làm việc an toàn và minh bạch cho đội ngũ lãnh đạo. Khi người quản lý được bảo vệ bởi quy trình rõ ràng và cơ sở pháp lý đầy đủ, họ sẽ tự tin hơn trong việc đưa ra những quyết định vì lợi ích chung.
Cuối cùng, chuyển đổi số cần trở thành nền tảng trong điều hành y tế. Việc sử dụng dữ liệu để phân tích, dự báo và hỗ trợ ra quyết định không chỉ nâng cao hiệu quả quản trị, mà còn góp phần xây dựng một hệ thống y tế minh bạch, hiện đại và hội nhập quốc tế.
Tôi tin rằng, khi chúng ta chuyển mạnh từ tư duy “bồi dưỡng ngắn hạn” sang đào tạo nghề nghiệp quản lý một cách bài bản, dài hạn và chuyên sâu, ngành Y tế Việt Nam sẽ có thêm nội lực để phát triển bền vững, thích ứng linh hoạt với những biến động trong tương lai – và tiếp tục khẳng định vị thế của mình trong sự nghiệp chăm sóc, bảo vệ sức khỏe nhân dân.
Xin trân trọng cảm ơn GS.TS.BS. Phan Văn Tường về những chia sẻ tâm huyết và sâu sắc. Nhân Ngày Thầy thuốc Việt Nam 27/2, kính chúc Giáo sư luôn dồi dào sức khỏe, tiếp tục đóng góp trí tuệ và kinh nghiệm quý báu cho sự phát triển bền vững của ngành y tế !
